زنده‌گی به سفارش پشه‌ها

by کاوه جبران

304 pages, Paperback

Published November 1, 2016

Reviews

[Behzad · Rating 5 out of 5]

یه جور رمان ویرانشهری یا همون پادآرمانشهری و بی اندازه سطح بالا، پیشگویانه، مشحون از تجربۀ ناب، خواندنی، زمین نگذاشتنی و هولناک. بی اندازه مربوط به امروز و اکنون ما. بی اندازه مربوط به انسان خاورمیانه ای.

رمان رو نشر زریاب درآورده و واقعاً نمیدونم چطور چنین کتابی اجازۀ چاپ گرفته در افغانستان. البته در سال 1395-1396 چاپ شده که سالهای جمهوریه در افغانستان، و مشخصاً تاخته به حکومت طالبان و اصولاً هر حکومت دیکتاتوری مذهبی ای. پس تا حدودی چاپ شدنش با عقل جور در میاد. منتها نقدش فقط متوجه طالبان نیست، بلکه مذهب و خرافات و پیروی کور رو هم بدجوری در هم کوبیده.
ولی عجیبتر از اون نوشته شدنشه. اثری اینقدر سطح بالا، اینقدر ناشناخته، از نویسنده ای اینقدر بی ادعا و سر به زیر. نمیدونم و نمیفهمم! رسانه با ما چیکار میکنه واقعاً؟ چه جنایت بزرگی میکنه در حق ما با دستکاری کردن سلیقه ها و انتخابهامون!! بگذریم. این یه تیکۀ پایین داستانو لو میده ها!


شروع رمان جاییه که پیرمردی پس از سی سال رد کُما بودن به هوش میاد و به مرور شروع میکنه به یادآوری و روایت خاطراتش. او در جوانی در شهر کابُل- که حصارهای عبورناپذیری دورش رو گرفته- در درس خانه درس مذهبی میخونه از روی روزنامچه ها. هر استاد روزنامچۀ خودش رو داره و مکتب و شاگردان خودش رو. و همۀ اینها زیر نظر خلیقه در کابُل زندگی میکنن و هیچ زنی وجود نداره چون همه رو سالها پیش کشتن، به همراه بچه ها. و فقط مادر خود خلیفه مونده که اون هم سالیان ساله که در اتاقی زندانیه تا اینکه بعدتر میمیره. و آینه ممنوعه و شاگردان مراسم جلق دسته جمعی دارن، بنا به قانون یکی از استادها. اما ابن سامان که استاد دیگریه بنای مخالفت میذاره و شورشی میشه و همراه برخی شاگردان به جنگ با خلیفه میپردازه. و در مرکز باور اینها جهاندار بزرگه که دو هزار سال پیش دین آورد و حالا همه به او اقتدا میکنن و یه جور پیامبره براشون. راوی و ترابی و ژکاره و قدیم شاگردانی هستن که به مرور دچار شک میشن و طی دعواهای مختلف میان مکتبهای مختلف از درس خانه ها بیرون میان. و مدام شحنه و خلیفه و اساتید همه رو میترسونن از آن سوی حصار که کافران هستن. و بالاخره یه بار خود جهاندار بزرگ، نورانی و بال زنان، از آسمون نازل میشه و بهشون میگه این جور زندگی کردن به درد نمیخوره و کشتن زنها کار اشتباهی بود و همه چیزتون مخالف آموزه های منه و جمع کنید این بساط رو. همه اول خوشحال میشن. اما بعد خلیفه و آدمهاش بالهای جهاندار بزرگ رو میبُرن و مردم رو مجبور میکنن که سنگسارش کنن. و همۀ شورشیان رو هم میکشن. اما حادثۀ کشتن جهاندار بزرگ مقدمۀ هجوم پشه هایی میشه که با نیش خودشون آدمها رو به پرده برداری از رازها و حقیقت گویی و فاش گویی سوق میدن، و سپس به مرگ. و پشه ها بالاخره همه رو میگَزَن در صحنۀ پایانی خود خلیفه با کمک راوی و چند نفر دیگه که دچار نیش پشه های حقیقت شدن دیوارهای عظیم کابل رو خراب میکنن و خودشون زیر آوار میمونن.


فرازهایی از کتاب:
«اگر میشد دیگرانِ یک فرد را از او بیرون کرد، چه چیزی ازش باقی میماند؟... هیچ. در این عصر، هیچکس خودش نیست. تنها کسانی که خودشان اند و بی هیچ دیگری به زنده گی شان ادامه می دهند، دیونگان اند.» ص 161
«همه به گونه یی احساس گناه می کردند. در نکردن کاری که باید وقت انجام می شد اما نشده بود. به طلسمی که باید به دست انسان می شکست اما به نیش پشه یی شکسته بود.» ص 262
«آنگاه این چرخه به کار افتاده بود و نسل بعدی تربیت می شد و نسل بعدی و نسل بعدی و تا ابد همین گونه ادامه داشت. گاهی اگر یکی، فقط یکی بنا بر استثنا، شک برمیداشت و به بطالت حرکت این چرخۀ غمگین پی می برد، اگر در بازار مثله نمی شد، اگر به زندان نمی افتاد، اگر تظاهر نمی کرد، اگر به ریاکاری پناه نمی برد، در نهایت از تحریک این چرخه دست می کشید. همین شد که هرگز کسی به فکر متوقف کردنش نیفتاد. فقط عذاب گرفت و با ایما و اشاره حرف زد و به اندوه پنهانش گریست.» ص 268


پی نوشت: اگه «سینماگر شهر نقره» از آصف جونم نبود، اینو بهترین رمان افغان قلمداد میکردم. هنوزم بنظرم توی افغانستان دوئه. توی زبون فارسی جزو پنج ده تای اوله. توی جهان هم جزو بیست سی چهل تای اول میتانه قرار بگیره.

[Amir · Rating 5 out of 5]

A