"Een koe en een schaap kan men roven, ketels en paarden kopen, maar dat de adem van een mens terugkeert als hij eenmaal de tanden voorbij is, dat is niet te koop, die buit kunnen wij niet behalen," staat in Homeros' Ilias. Dat weten we allemaal. Desondanks proberen mensen in mythische verhalen nogal eens onsterfelijkheid te verwerven of terug te keren uit de dood. Aan de hand van antieke mythes buigt Marjoleine de Vos zich in Afdalingen over onze omgang met de dood.
Alle verhalen over goden die onsterfelijk zijn, over mensen die levend de onderwereld bezoeken of die de onsterfelijkheid zoeken, zeggen iets over onze moeizame omgang met dood en sterfelijkheid. Marjoleine de Vos leest de mythen en antieke verhalen steeds weer, omdat ze op hun omtrekkende manier iets dieps en waars lijken te zeggen over hoe we leven. En waarom.
Marjoleine de Vos (1957) is redacteur kunst bij NRC Handelsblad. Ze schrijft over kunst, literatuur en koken, en heeft een tweewekelijkse column op de opiniepagina. Een selectie uit deze columns werd gebundeld in Nu en altijd: bespiegelingen (2000). In 2000 verscheen haar eerste poëziebundel Zeehond graag, in 2003 gevolgd door Kat van sneeuw. Beide bundels werden zeer goed ontvangen;Zeehond graag werd genomineerd voor de VSB Poëzieprijs 2002. In 2008 verscheen de eveneens goed besproken bundel Het Waait. In januari 2013 is haar recentste bundel Uitzicht genoeg verschenen.
In dit boekje werden stellingen over de dood bekeken in het daglicht van antieke mythologie. Hieronder mijn mooie analyse van wat ik heb gelezen, die niemand gaat lezen, maar ik vond t entertaining om te typen:
In het eerste hoofstuk ging het over of de ziel en het lichaam wel aan elkaar verbonden zijn. Ik vond dit echt interessant om te lezen, hoe dit werd teruggekoppeld aan hedendaagse kijk op de dood en die van de oudheid. Hier zijn een paar citaten die ik mooi vond:
1. "De Grieken vertellen dat de zielen van de doden geen rust krijgen zolang de lichamen niet begraven worden. Dat is misschien ook wel een manier om uit te drukken dat de levenden geen rust kennen zolang ze niet weten of het lichaam van hun geliefden is geborgen, verzorgd, begraven of verbrand."
2. "de rouw van Achilles om Patroklos: ' - zo'n ontzettende droefheid treft me geen andere keer, zolang mijn leven zal duren';"
In het tweede hoofdstuk werd er gekeken naar de kwestie wie het het minst verdiend te sterven. Er werd gekeken naar het verhaal van Admetos, die vroeg moet sterven, en zijn oude ouders aankijkt om zijn plek in te nemen. Er volgt dan een debat of de ouders te recht hierop nee hebben gezegt. Ik vind dit oprecht best interessant, want wie heeft het meeste recht op leven? Ja, als je ouder bent heb je al langer geleeft, maar moet je je dan inderdaad gelijk opofferen voor iemand die de dood is aangeschreven? Uiteindelijk offerd alkemis, de vrouw van Admetos zich op. Ik had dit verhaal nog niet eerder gehoord en vind het wel opmerkelijk dat Alkemis niet zonder Admetos wil leven, maar nu wel naar de onderwereld verdwijnt, vrijwillig, alsnog zonder haar man.
Ik vind het ook grappig dat ik het hier vandaag in college over heb gehad, en toen dit boekje heb gevonden: katabasis (als ik het zo goed spel) = afdaling (naar de onderwereld). In de tragedie van Euripides gaat Herakles naar de onderwereld om Alkemis weer terug te halen. Echter wordt er gesteld dat dit einde van het verhaal alleen terugkomt in Euripides, dus is het wel echt zo? Ik vind het zelf niet zo geloofswaardig, maar ja het is en blijft en mythe, en die zijn over het algemeen in twijfel te trekken. De conclusie is dan dat er alsnog hoop moet blijven onder de mensen.
Ik moet hierbij denken aan dat verhaal in Harry Potter met die steen van wederkeer. Dat die man zijn overleden geliefde terug kan halen, maar dat ze niet meer hetzelfde is, omdat ze het rijk der doden heeft gezien. Zou dit ook zo zijn geweest bij admetos en alkemis?
In het derde hoofdstuk wordt de vraag gesteld wat de impact is van het veranderen van het einde van verhalen. Hiervoor wordt het verhaal van orpheus en eurydice gebruikt. Verschillende componisten hebben het goed laten aflopen. Ik denk persoonlijk dat als je dat doet, de impact die het verhaal brengt, veel minder heftig is. Ja het is een goed aflopend verhaal dan, maar door het tragische einde blijft het juist in gedachten van mensen over. De boodschap blijft dan leven: hoe erg we het ook willen, na de dood bestaat er geen tweede kans. Dit citaat vond ik heel mooi over Orpheus (de hij in het citaat):
"Hij zocht zichzelf terug zegt hij, niet de dode. Het verleden kan niet terugkomen, ook al gelooft een mens soms dat hij dat wat gebeurd is ongedaan kan maken. Het enige wat hij kan doen, is leven."
Rilke schrijft hier een gedicht over waarin ook aanbod komt dat Eurydice niet meer tot de levenden behoord: "en dan als Hermes haar [eurydike] ineens tegenhoudt en pijnlijk getroffen zegt 'Hij heeft zich omgekeerd', vraagt Eurydike vaag 'wie?' en nog voor de god zich heeft omgedraaid loopt zij al de weg terug." Hier wordt wat ik eerder dacht bevestigd. De gene die dood zijn geweest en weer tot leven worden gewekt, zullen nooit hetzelfde zijn, en altijd thuis horen in het rijk der doden. Orpheus heeft dit dus op het laatste moment ook door en daarom draait hij zich om, en laat hij Eurydice gaan. Zij is hem te lief, en hij wil niet dat ze voor een tweede keer moet sterven.
Anyways, heel toevallig dit boekje tegengekomen en het sluit echt goed aan, bij mijn lesstof! Dus ik vond het leuk om even te lezen. If you made it till here, respect. Of not, then understandeble.
Ik wist niet goed hoe ik dit boek moest beoordelen. Ik vond dat de opbouw, verklaring en het gebruik van de Griekse mythen extreem goed van informatie werden voorzien. Echter in haar persoonlijke benadering van de eindigheid van het leven, vind ik het boek sterk tekort komen. Voor haar kennis en gebruik van de Griekse mythen geef ik haar vier sterren . Voor haar eigen mening over de dood geef ik haar één tot twee sterren maximum.