Türk Politik Kültüründe Romantizm

by Hasan Aksakal

Hasan Aksakal bu kitapta, Türk politik kültüründe Romantizmin ne denli merkezî ve kritik bir yer tuttuğunu inceliyor. Siyasal düşünde romantizm, gözle görülür, elle tutulur dünyanın ötesine geçen metafizik-idealist değer ve güçlere atıfta bulunur. Romantikler, sekülerleşirken büyüsü bozulan dünyayı yeniden büyülemeye çalışırlarken, hakikati bir efsaneye dönüştürürler. Muhafazakâr ve milliyetçi kesimde heyecanla sahiplenilen “milli ruh” ve “otantik kültür” arayışı, milli kültürü evrensel medeniyetten çok daha öncelikli kılar.

Kutsal devlet-millet-vatan teslisini, dil-tarih-coğrafya üçlüsüne bakışta yatan efsanevi ve irrasyonel tavırla birleştiren Milli Romantizm, Türkiye’de esas olarak edebiyatta gücünü gösterdi. Aksakal, modern Türk düşüncesinin en önemli temsilcilerinin ancak romantikleştirici etki uyandırabildikleri ölçüde sevilen, sayılan, hatta ikonlaştırılan birer edebiyatçı, tarihçi, politikacı veya şair olduğuna işaret ediyor. Türkiye’de Nâmık Kemal ve Ziya Gökalp’in ön plana çıktığı ve bazen milliyetçi, bazen muhafazakâr, bazen de İslâmî yönü ağır basan bu “milli romantik duyuş”un, Kemalist, halkçı ve devrimci versiyonlarını da içeren genel karakteri üzerine ışık tutuyor.

Romantik halkçılıktan romantik tarihçiliğe ve oradan da günümüzdeki romantik stratejik derinliklere uzanan, Şarkiyatçılık karşısında Garbiyatçı öfkeyi ön plana çıkaran bu siyasal düşünü anlamak için rehber niteliğinde bir araştırma.

312 pages, Paperback

First published January 1, 2015

About the author

(d.1983), Witwaterstrand, Uludağ ve İstanbul üniversitelerinde öğrenim gördükten sonra, doktorasını İstanbul Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi’nde tamamladı. Halen Nişantaşı Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü’nde öğretim üyesi olan Aksakal, Açık Gazete’de yazarlık; Gelenekten Geleceğe ve Bibliotech dergilerinde yayın kurulu üyeliği yaptı. Çeşitli ulusal ve uluslararası akademik dergi ve kitaplarda otuzdan fazla makalesi ve çeşitli gazetelerin eklerinde kitap eleştirileri yayımlandı. Aksakal’ın “Aydınlanma” Çağından “Karanlık” Yüzyıla: Politik Romantizm ve Modernite Eleştirileri (Kadim, Ankara, 2011) ve Türk Cogitosu ve Modern Türkiye’de Politik Yaşam (Kitabevi, İstanbul, 2013) başlıklı yayımlanmış iki de kitap çalışması ile İstanbul Orient Enstitüsü’nün Pera-Blätter serisi kapsamında Jay Winter ve E. J. Zürcher gibi tarihçilerden kitapçık çevirileri bulunuyor.

Reviews

[ehk2]

Biraz sıkıldım açıkçası. Zaten Türk düşünce tarihindeki belli başlı birtakım kişilerin fikirlerini, her ayrı yazar elinde dönüp dolaşıp tekrar okumak, literatürdeki bir iki kitabı okuyan herhangi birinin aşina olacağı bu konuların bilahare üzerinden yeniden yeniden geçmek -hele bu pek de haz etmediğiniz bir camiaya aitse, yaratıcılık potansiyelinden de yoksunsa- sıkıcı oluyor. Ayrıca yazar da fazlasıyla tekrara düşüyor; klasik şekilde, önce teorik bir çevre sunup daha sonra bunu Osmanlı-Türk özelinde incelemektense metinde döngüsel halde kaynağa dönüp duruyor. Buna rağmen kitabın değersiz olduğunu söyleyemem. Zengin bir okuma ve bilgi birikiminin eseri olduğu aşikar -bazı yerlerde gereksiz dipnotları kullansa da.

Bence romantizm ile kabaca Aydınlanma diye kısaltılan rasyonalizm arasındaki ilişkinin siyasal boyutunu fazla karşıt kuruyor. Örneğin, “Türk politik kültüründe romantizm” unsurları olarak gençlik vurgusu, ortaçağ merakı, Rousseaucu genel irade, sentimantelizm vb. sayılmış. Kabul edileceği gibi bunlar yalnızca romantizme özgü noktalar olmaktan uzak. Misal Kropotkin de ortaçağ hayranıdır ama bu onu romantizm içine yerleştirmeyi gerektirmez. Yüksek düzeyde sentimantelizm (nostalji, melankoli, isyan...) içeren her eseri romantizm kalıbına göre mi değerlendireceğiz? Romantik öğelerin mevcudiyeti, her durumda onu vasıflandırmaya, başına “romantik” sıfatı takmaya yeter mi? Durkheim’in “irrasyonel” etkilerinden bahsederken (ki haklıdır) aynı zamanda rasyonal “pozitivizm” etkisini ne yana koyabiliriz mesela? Benzer şekilde Nazım’ın, Kıvılcımlı’nın, Azra Erhat, Eyuboğlu, Kemal Tahir, Metin Kaçan ve Yusuf Atılgan’ın romantiklikle ilişkisi ne? Bu denli baskın mı? Sonuçta açıkçası bir teorik muğlaklık (ideolojilerin özelliği olmasının ötesinde) var. Nihayetinde her şey koca bir “Türk romantizmi” altında bağlanıyor!


sayfa 176. “Platon'un en gözde kelimelerinden biri, akla uygunluk anlamına gelen "phronesis"tir.” Buradaki akıl episteme anlamında değil, daha çok bağlama göre değişebilen basiretlilik. Yine kaba bir akıl-duygu zıtlaştırması

Sayfa 220 dipnotu sevdim. Parla’nın bence fazla abartılı Gökalp okumasının tersine daha makul görünen Heyd’in yorumuna, bir noktada, hakkı teslim edilmiş...

Yazar, bazı sözcükleri kullanmayı pek seviyor. Doğal. Fakat “mutantan” yerine “tantanalı” demeyi tercih etse ne eksilir acaba?

[Hakan Sipahioğlu · Rating 4 out of 5]

"Açık ve net ifade etmem gerekir ki eleştirilerim çok olsa da kitabı okuduğum için memnunum. Namık Kemal'den Orhan Koçak'ına varıncaya kadar memleketin düşünce dünyasındaki hemen hemen bütün portrelere dair söyleyecek sözü olan bir kitap bu. Bu iddiaya sahip olabilmesi de beklemediğim kadar yoğun bir okumanın üzerine kurulu olması."

https://okumadansonra.blogspot.com/20...