Perdeyi Aralarken: Bir "monşer"in hatıratı

by Yalım Eralp

Bir “monşer”in hatıratı Dış politika ne hamaset ne sahte kahramanlık kaldırır… Diplomasi hesap işidir… “Mon cher” kuşağının son temsilcilerinden diplomat Yalım Eralp, Amerika’da, Yunanistan’da, İtalya’da, Belçika’da, Hindistan’da ve Avusturya’da görev yaptı… Birleşmiş Milletler, NATO, AGİT gibi uluslararası kurumlarda Türkiye’yi temsil etti… Çok taraflı diplomasinin daha çok daha zevkli ve öğretici olduğunu keşfetti; her soruna farklı açılardan bakmayı öğrendi. Meslek hayatı boyunca Türkiye’nin Kıbrıs’tan Türk-Ermeni ilişkilerine, Türk-Yunan çekişmelerinden Kürt sorununa, aidiyet sorunundan politikacıların hamasi yaklaşımlarına kadar pek çok konuda bitmek bilmeyen dertlerine de uzlaşma ve çözüm çerçevesinde bakmayı tercih etti. Bu kitapta acısıyla tatlısıyla, hezimetiyle galibiyetiyle Türk dış politikasının panoramasını çizen Yalım Eralp, bugünü anlamak isteyenler için geçmişin perdesini aralıyor… 1965’te BM’deki Kıbrıs yenilgisi karşısında Çağlayangil kendini nasıl savundu? Bülent Ecevit, AET ile ilişkileri neden dondurdu? Amerikan silah ambargosu nasıl kaldırıldı? Doğan Güreş, hangi gerekçeyle görev süresinin uzatılmasını istedi? Leyla Zana’nın Nobel Ödülü alması nasıl engellendi? Tansu Çiller Kürt sorununun çözümünü neden askere havale etti? Kardak krizinin perde arkasında neler yaşandı? Yılmaz ve Çiller neden birleşemedi? Türkiye’nin dış politikası nereye gidiyor?

288 pages, Paperback

First published March 1, 2017

Reviews

[Baris Ozyurt · Rating 3 out of 5]

"Şu anda görünen manzara Türkiye'nin giderek 'Yugoslavyalaşma'sıdır."(s.226)

[Ali Berk · Rating 4 out of 5]

Yalım Eralp 1962'den 2000'e kadar Dışişleri Bakanlığının hemen hemen her düzeyinde hizmet vermiş bir diplomat. Dış İşlerinde NATO Genel Müdürlüğü, Hindistan Büyükelçiliği, AGİT Daimi Temsilciliği gibi görevlerde bulunmuş. Bir sıra Mesut Yılmaz'a ve Tansu Çiller'e danışmanlık da yapmış. Haliyle, 20. Yüzyılın ikinci yarısında olan diplomatik olayları çok yakından biliyor. Bu döneme meraklı olanlar hemen okumalı derim. Elbette, mesleğinde yükseldikçe eriştiği bilgiler ve edindiği tecrübe arttığı için çok daha kritik bilgiler aktarıyor Eralp. 1960 ve 70'lere ilişkin anlattığı olaylar genç bir diplomatın gözünden aktarılırken artık 90'lara geldiğinde o dönemle ilgili çok ince ve çok detaylı bilgileri kimi zaman belgeleriyle beraber aktarıyor. Hakikaten de kitapta ciddi yazışmalar, kararlar birinci el belge olarak aktarılmış.

Ancak belirtmek lazım, verdiği bilgiler genellikle bürokrasinin işleyişi, Türk Dış Politikasının nasıl oluşturulduğu, kriz yönetiminin nasıl yapıldığı gibi bilgiler. Geniş bir çerçeveden Türk Dış Politikası öğrenmek isteyenler belki de başka kaynaklara bakmalı. Ancak Hariciye'de işler nasıl yürür, hiyerarşi nasıl işliyor, Türkiye'nin temsilinde kim nasıl bir pozisyon alıyor; bunları bilmek isteyenler için müthiş bir kaynak.

Kitapta sıkça kendi görüşlerine de yer vermiş Eralp. Soğukkanlı, batıya dönük, liberal eğilimli bir diplomasiden yana. Yılmaz ve Çiller'e danışmanlık yapması da tesadüf değil bu sebeple. Üstelik bu danışmanlık yapmış olduğu figürlere karşı bile acımasızca eleştirel olabilmesi kitabın içeriğini daha güvenli kılıyor. Kitap hakkında iyi kötü bir sürü şey söylenebilir ancak birilerini memnun etmek için yazılmadığı kesin. Dolayısıyla dış politikayla ilgisi olanlar okumalı derim.