Jön Türk Dönemi Türk Milliyetçiliği

by Masami Arai, Tansel Demirel (Translator)

Turkiye'nin cagdaslasma tarihinde milliyetciligin (Turkculuk) cok onemli yeri var. Osmanli aydinlari onceleri, "Bati Avrupa tipi" milliyetciligin, daha sonralariysa "Dogu Avrupa (Balkanlar) tipi" milliyetciligin etkisine girdiler. Islami bir anlami olan "millet" kelimesi de yavas yavas "ulus" anlaminda kullanilmaya basladi. Turk milliyetciliginin kollarindan biri, "Osmanli milleti" fikrini devralmisti; amac bir Osmanli ulus-devlet kurmakti. Ziya Gokalp, 1918'de, Osmanlilikla Turanciligin birbirine bagli oldugunu yazmisti ve milli Turk kimligini kazanan Osmanli kulturunun yayilmasiyla buyuk bir Turk milletinin olusacagini iddia ediyordu. Diger bir akimin amaci, Asya'da Osmanli olmayan bir Turk devleti yaratmakti. Bu iki akim da basarili olamayacak, butun Turklerin birlesmesi Ekim Devrimi ve Kurtulus Savasi sonrasinda busbutun imkansiz hale gelecekti. Yeni kurulan Cumhuriyet'in milliyetciligi sadece Anadolu Turklerine yonelikti; yine de, Jon Turk donemi milliyetciligi, Cumhuriyet milliyetciliginin onunu acmistir, denebilir. Elinizdeki kitabinda Masami Arai, genel kaninin aksine, Turk milliyetcilerinin hep laiklesme ve Batililasma siyaseti izlemediklerini ileri suruyor. Mesrutiyet milliyetcilerinin daha cok Islamlasma'dan ve "muasirlasma"dan yana olduklarina isaret ediyor. Batili olmayan ulkelerin cagdaslasma tarihinin Bati standartlariyla kavranmasinin dogru olmadigini dusunen (ve Batili olmayan!) Masami Arai, elinizdeki kitapta, Turk Dernegi, Genc Kalemler, Turk Ocagi ve Islam Mecmuasi gibi Turkcu yayinlarda cikmis yazilarin ayrintili bir dokumunu de veriyor.

222 pages, Paperback

First published January 1, 1992

Reviews

[Umut · Rating 4 out of 5]

Gerek içerik gerekse yöntem olarak özgün bir kitap olduğunu düşünüyorum. Kitap geç 19 ve erken 20. yüzyılın modern eğitim almış aydınlarının çıkarttıkları yayınlar üzerinden dönemin milliyetçilik anlayışını anlamamızı sağlıyor. Diğer tarih kitaplarından farklı olarak yalnızca çıkarılan yayınlar üzerinden dönemin aydınlarının düşüncelerine odaklanması belki çok kapsamlı bir kitap olarak değerlendirilmesine engel olsa da, bu aydınların düşünceleri Cumhuriyet dönemi düşüncelerine bir çok açıdan temel olmuştur.
Söz konusu yayınlar sayı olarak sınırlı olmakla birlikte bu yayınlarda tam bir görüş birliği olduğunu söylemek pek mümkün değildir. Özellikle dönemin aydınlarının ve öğrencilerinin arasındaki görüş farklılıkları son bölümlerde iyice göze çarpmaktadır. Beni en çok etkileyen farklılık, öğrencilerin örgütlenmesinde Türk toplumunun eğitiminin bir amaç olarak belirlenmesiyken bir çok aydının ise eğitimin yalnızca bir araç olduğu ve amacın milliyet duygusu uyandırmak olduğunu kabul etmesidir.
Hala eğitim, milliyet, demokrasi, insan hakları gibi konularda kavram karmaşaları yaşadığımızı ve bu kitabın bu karmaşanın temellerini anlamak konusunda yol gösterici olabileceğini düşünüyorum.

[Özgür Özer · Rating 5 out of 5]

Çok iyi. Bir şaheser. Beş puanlık. Arai, isminden de anlaşıldığı gibi bir Japon. Gerek Fin, gerekse Eston, Macar veya Koreli araştırmacılar gibi Japonlar da Türk Milliyetçiliği tarihine oldukça ilgili. Kitapta liberalizm ile milliyetçilik bağlantısı çok iyi kurulmuş. Haklı olarak “Üç Tarz-ı Siyaset” makalesi Türk Milliyetçiliğinin ilk manifestosu olarak kabul edilmiş. Zaten Yusuf Akçura kitabın baştan sona en önemli konusu. İletişim Yayınevinde ilk defa bu kadar kötü bir kitap baskısı gördüm. Bence çevirmen siyasetin hassas bir disiplin olduğunun bilincinde olmalı daha ince çalışmalıydı. İfade bozuklukları, imla hataları rahatsız edici. Eskiden Tataristan, Başkurtistan, Kazakistan gibi bölgelere yanlış olarak Rusya Türkistan’ı deme modası vardı. Burada doğrudan Rusya denmiş. Kırım ve Tataristan gibi bölgelerden gelme milliyetçilerle, Osmanlı’nın yerlisi milliyetçiler arasında bir çatışma var gösterilmiş. Oysa kuvvetli bir işbirliği olduğu ifade edilmeliydi. Bir başka katılmadığım nokta Osmanlı’nın yerlisi milliyetçilerin milliyetçiliği Osmanlı'yı kurtarmak için bir vasıta gördükleri fikri. Çünkü her Türk milliyetçisi en az bir Dündar Taşer kadar fena fiddevlettir. Başka bir husus, kitaptaki son dergi (mecmua) incelemesinde ve sonuç bölümünde geçen laiklik fikrinin çok esaslı olmadığı iddiası. Bunu da yine zamanın şartlarına göre incelemek lazım olduğunu düşünüyorum.