Một cuốn sách khá hay nhưng đã hết trước khi chạm được kì vọng ban đầu của tôi, khi phần tôi yêu thích là phần tự thuật của Yoon Soo quá ít, suy nghĩ của Yoo Jeong thì hơi lan man lặp lại, còn tình yêu của hai người được nhắc đến trong tựa sách thì có phần mờ nhạt khiến tôi hơi hoài nghi rằng phải chăng tình cảm Yoo Jeong dành cho Yoon Soo chưa đạt đến ngưỡng để gọi là tình yêu, và "Yêu người tử tù" có vẻ là tên ai đó đặt theo chủ quan chứ không phải được dịch từ tựa gốc (mà tôi thường thích sách được giữ nguyên tựa gốc hơn).
Khai thác mối quan hệ trớ trêu đầy nghịch lý giữa Yoo Jeong - cô gái đã hơn một lần tìm cách tự giết chính mình, và Yoon Soo - một kẻ giết người đang chờ ngày thi hành án tử trong trại giam, Yêu người tử tù khiến tôi nhớ đến Xuyên thấu của Ryu Murakami với cặp nhân vật có nhiều nét tương đồng. Chỉ có điều, khác với sự bệnh hoạn được khai thác triệt để trong Xuyên thấu khiến người đọc đôi lúc ghê tởm sợ hãi, Yêu người tử tù hướng đến góc nhìn nhân văn và gần gũi với cuộc sống hơn.
Chúng ta thường chỉ quan tâm đến những vụ án động trời bằng con mắt nhiều tia nhìn phán xét của người ngoài cuộc và có lúc dành tất cả sự chỉ trích cay nghiệt ta có cho kẻ thủ ác, cũng như thường đặt câu hỏi "vì sao hắn làm vậy" chỉ bởi muốn thỏa mãn sự tò mò tọc mạch của bản thân rồi vô tình đem lợi nhuận về cho mấy bài báo giật title vô trách nhiệm, thay vì thực sự muốn hiểu điều gì dẫn đến những hành động man rợ đó. Khi một bản án được thành lập cũng là lúc khán giả - những kẻ không liên quan - rời khỏi khán đài. Còn đối với kẻ tội đồ, tất cả vẫn còn tiếp diễn ít nhất là cho đến ngày hắn ta tiếp nhận bản án tử hình.
Mạch truyện Yêu người tử tù bắt đầu từ khi người tù ấy đang "chờ chết", cộng với người đọc được cung cấp (dù cũng không nhiều) điểm nhìn của chính Yoon Soo, nên ác cảm đối với anh ta phần nào được xoa dịu. Thay vào đó là sự thương xót và có thể là cả đồng cảm, giống như những gì Yoo Jeong đã cảm thấy. Tất nhiên không phải tên tù nào cũng giống Yoon Soo. Có những trường hợp ta cho rằng không thể thông cảm được. Nhưng tôi cho là đúng khi nhân vật nào đó trong truyện nói rằng một kẻ có ác đến mấy thì cũng không phải khi nào anh ta cũng ác. Đứng trước thòng lọng, những tên từng là kẻ giết người không ghê tay nhất cũng có thể sẽ khóc nấc lên cầu cứu như một đứa trẻ con.
Trước đây khi đọc Thánh giá rỗng của Higashino, tôi vẫn cho rằng tử hình là hình phạt xứng đáng đối với một số kẻ. Nhưng bỗng dưng một trích dẫn trong Yêu người tử tù (ôi thật sự là tôi không thích cái tựa này một tí nào) làm tôi lật lại vấn đề để suy nghĩ thêm một chút:
Trừ những người bị nhận hình phạt ra,
Thì chế độ tử hình là chế độ chẳng có liên quan gì đến những người bình thường như chúng ta cả.
Vì nó chỉ có ý nghĩa với những người bị nhận hình phạt đó.
Họ phải chịu đựng sự đau đớn về mặt tinh thần nhiều tháng trời,
Cũng như họ tuyệt vọng vì thể xác và tinh thần của họ sẽ buộc phải chia làm đôi.
Còn chúng ta - chúng ta không cần bất kỳ một ý nghĩa nào của chế độ tử hình.
Nhưng chúng ta cần biết bản chất của chế độ tử hình là gì.
Chúng ta hãy công nhận rằng bản chất của chế độ tử hình, đó là sự-trả-thù.
Albert Camus - Suy nghĩ về tội tử hình
Nếu đúng là vậy thì chúng ta có thực sự cần đến tội tử hình - treo cổ, xử bắn, tiêm thuốc độc hay một cái ghế điện... - để làm nguôi đi phẫn nộ nhất thời của ta? Và nếu kẻ phạm tội đã thật sự hối cải, y có xứng đáng được nhận thêm một cơ hội sống dù chỉ là một cuộc sống gò bó trong nhà đá đến hết đời - chắc chắn có những người chỉ ước ao có vậy?
Tất nhiên vấn đề không thể chỉ nghĩ ngây thơ đơn tuyến như vậy được, nhất là khi tôi chỉ là tay mơ trên lĩnh vực tư pháp, quản lí nhà nước... vân vân mây mây. Nhưng cũng đáng để nghĩ ngợi đấy chứ!
Thực ra cuốn tiểu thuyết của Gong Jiyoung không nhằm giải quyết những câu hỏi lớn lao đến vậy. Nó chỉ là một mẩu chuyện nhỏ của một cá thể bé mọn nào đó trong hàng trăm hàng ngàn câu chuyện xung quanh song sắt nhà tù, chưa kể những góc khuất mà có khi ta chết rục xương dưới mồ rồi cũng không được đưa ra ánh sáng... Nhưng đúng là nó có sức gợi thế đấy, hoặc đột nhiên tôi trở nên hơi đa cảm. Cũng chẳng biết, tự dưng lại lan man thế này đây.
Quay về Yêu người tử tù, mặc dù mối quan hệ giữa Yoo Jeong và Yoon Soo chưa đến mức làm tôi bị cuốn theo rồi nước mắt tuôn rơi, không muốn nói rằng kì thực là nó hơi bị mờ nhạt so với kì vọng mà cái tựa (tiên sư cái tựa, again) vẽ ra cộng với mấy thứ kể lể ở đoạn đầu, thì những nhân vật cùng hành động nội tâm của họ cũng đủ duyên dáng để tôi đọc xong sách và thấy tương đối hài lòng.
Hình như có phim, để tìm xem thử. Đọc truyện cũng có cảm giác như đang xem phim vậy, nhưng nếu có phim thì tôi muốn nó phải cô đọng, nổi bật chi tiết hơn thế này.