Cztery sztandary, jeden adres. Historie ze Spisza

by Ludwika Włodek, Marzena Hmielewicz (Photographer)

Co miał wspólnego gazda w cyfrowanych portkach, przekonujący na konferencji w Wersalu prezydenta Wilsona do polskich roszczeń terytorialnych, z węgierskim paniczem, który zaproszenie na własny pogrzeb rozsyłał telegramem? Obaj byli Spiszakami. Podobnie jak polsko-słowacki burmistrz Kieżmarku, który swoje miasto wprowadzał do Unii Europejskiej przez euroregion Tatry, Niemiec uciekający najpierw przed Wehrmachtem, a potem przed NKWD, czy słynna cygańska pieśniarka, na której koncerty schodzą się wielbiciele muzyki folkowej z całej Polski.

Na Spiszu mieszkali obok siebie Węgrzy, Słowacy, Polacy, Niemcy, Rusini, Żydzi i Cyganie. Dlatego uważa się o nim, że jest krainą siedmiu kultur, sercem Europy Środkowej. Spiszacy twierdzą, że mówią "po nasymu", choć dla każdego to co innego znaczy. Wielu do dziś uważa się przede wszystkim za tutejszych, ale są też tacy, którzy daliby się pokroić za to, że ich przodkowie od setek lat byli Polakami albo Słowakami.

Ludwika Włodek od dzieciństwa przygląda się temu pogranicznemu tyglowi. Spędzała na Spiszu wakacje. Potem wracała tam jako badaczka i reporterka. Zebrała relacje zaskakujące i nieoczywiste, w których ideologia przeplata się z codziennością, a wielkie wojny z małymi ludzkimi dramatami. Oddała głos samym Spiszakom, tym urodzonym na arystokratycznych zamkach i tym w chłopskich chatach. Bogatym i biednym, wesołkom i ponurakom, kobietom i mężczyznom. Opowiadają jej o swoich trudnych wyborach i zawiedzionych nadziejach, miłościach i goryczy porażek. Wyłania się z tych historii fascynujący portret regionu, stosunków sąsiedzkich i uniwersalnych ludzkich namiętności, tych prywatnych i tych politycznych.

448 pages, Paperback

First published May 11, 2017

Reviews

[Marek · Rating 5 out of 5]

Świetna książka! Historie, o których od dawna to tu, to tam się słyszało i czytało, tutaj pozbierane w jednym miejscu i opisane w sposób, który powoduje, że od pewnego momentu ciężko było się oderwać. Potężna dawka wiedzy historycznej i kulturowej wmieszana w opowieści o mieszkańcach Spisza, dzięki czemu mimo tych szczegółów książka ani przez chwilę nie nudzi. Szczególny plus za obiektywizm i krytyczne podejście do tzw. "patriotycznej" narracji z obu stron, przy jednoczesnym empatycznym podejściu do bohaterów książki i obszernym zrelacjonowaniu ich czasem sprzecznych ze sobą racji.
Po kwarantannie wycieczka na Spisz obowiązkowa!