Годишни времена

by Јулијана Величковска, Юлияна Величковска, Поли Муканова (Translator)

Юлиана Величковска (р. 1982, Скопие) е македонска писателка, автор на монографията „Двадесет години Поетична вечер във Велестово“ (2009, ПНВ), стихосбирката „Комари“ (2010, ПНВ) и романа „Годишни времена“ (2014, ПНВ Публикации). Пише поезия и проза, превежда от английски и езиците на бивша Югославия. Нейни стихотворения са превеждани и публикувани на китайски, английски, сръбски, хърватски, словенски, холандски, албански, чешки и италиански език, както и в антологии на съвременната македонска поезия, издадени в Македония, Сърбия, Чехия и Италия, и в антологията на съвременната световна поезия в Китай. Тя е член на организационния комитет на фестивала „Поетична вечер във Велестово“ в Охрид, и също на Дружеството на писателите в Македония. Основател е на издателство „ПНВ Публикации“ в Скопие.


„Годишни времена“ не е голяма по обем, но е много дълбока, много жива, много топла книга, която ни пренася през цикъла на сезоните и представлява напрегнато пътуване през вътрешния свят и спомените. С тази книга авторката намира място в елитната съобщност на писателите, но и на творците най-общо, които се занимават с описване на годишните времена. Това е творба, която ще прочетете отново.
Владимир Мартиновски

Романът „Годишни времена“ привнася нова есенция в македонската проза, като пикантен десерт за литературните гастрономи. Десертът напомня на вкусните бабини гозби и по малко налютява.
Славица Гаджова Свидерска

Роман, който не само може да се чете, но може и трябва да се преживее с всичките сетива и с всичките истерии и терапии на детството. Роман, който трябва да се прегърне като дете и в него едновременно да се търсят и детето, и жената. И архетипа, и трипа, фолклора и рокендрола.
Душко Кръстевски

140 pages, Paperback

First published October 26, 2014

About the author

Писател, уредник, организатор на поетски фестивали и преведувач со дводецениско работно искуство на полето на книжевноста. Основач е на издавачката куќа „ПНВ Публикации“ од Скопје, соосновач и директор е на „Скопскиот поетски фестивал“ и програмски директор е на „Поетска ноќ во Велестово“, Охрид. Член е на Друштвото на писателите на Македонија од 2011 г.

Награди и признанија
• Награда за најдобар текст во сликовница за книги издадени во 2021 и 2022 година на меѓународниот фестивал за литература за деца и илустрација „Литера“ за книгата за деца Ведра.
• Признание за особен придонес за популаризирање на поезијата, од Патрас ― светски поески фестивал, Патрас, Грција, 2024 г.
• Oaeneum ‒ награда за поезија доделена на 28. издание на интернационалниот поетски фестивал „Денови на Наим“, Тетово, 2024 г.

Објавени книги
• Рајсфершлус, Скопје: ПНВ Публикации, 2024. (поезија) https://www.goodreads.com/book/show/2...
• Самодиви – панорама на македонската поезија пишувана од жени, од преродбата до денес, Охрид: Поетска ноќ во Велестово, 2023 (приредувач заедно со Славе Ѓорѓо Димоски);
• Ведра, Скопје: ПНВ Публикации, 2022 и 2023 – 2. изд. (книга за деца) https://www.goodreads.com/book/show/1...
• Отворена книга, Скопје: ПНВ Публикации, 2017. (поезија) https://www.goodreads.com/book/show/3...
• Годишни времиња, Скопје: ПНВ Публикации, 2014, 2015, 2019 и 2022 – 4 изд. (роман) https://www.goodreads.com/book/show/2...
• Комарци, Охрид: Поетска ноќ во Велестово, 2010. (поезија) https://www.goodreads.com/book/show/1...
• XX Години Поетска ноќ во Велстово, Охрид: Поетска ноќ во Велестово, 2009. (монографија).

Преводи на нејзини дела во странство
• Нејзини песни се препеани и објавени на: англиски, кинески, дански, германски, чешки, шпански, италијански, грчки, бугарски, арапски, бенгали, албански, хрватски, словенечки, босански, турски, азербејџански и српски јазик.
• Застапена е во неколку антологии на македонската современа поезија издадени во Македонија, во Србија, во Чешка, во Грција, во Италија и во Колумбија, во две антологиии на современата светска поезија, едната издадена во Кина, а другата во Албанија.
• Нејзините кратки раскази се застапени во три антологии на македонскиот краток расказ: „Тивка анестезија за болката на другите“ (Антолог, 2016), „Летаат приказни“ (Темплум, 2019) и „Џинџуџе во земјата на афионите“ (Темплум, 2022).

Преведени книги на други јазици
• Sevinc (Ведра) ‒ книга за деца, на азербејџански јазик, МДизајн, Баку, 2025.
• Expecting Lions ‒ избор песни, на англиски јазик, Three Spires Press, Корк, 2025.
• Qorxu qutsu (Кутија на стравот) ‒ избор песни, на азербејџански, Zardabi, Баку, 2024.
• Годишни времена ‒ роман, на бугарски јазик, Ерго, Софија, 2017.

Нејзината работа како книжевен преведувач
• Јулијана Величковска преведува од англиски, од руски, од српски, од хрватски, од црногорски и од босански јазик.
• На македонски превела триесет и пет книжевни дела на автори од: Ирска, Велс, Шкотска, Норвешка, Исланд, Грција, Естонија, Латвија, Србија, Данска, Хрватска, Азербејџан, Малта, Фарски Острови, Црна Гора и Србија.

Интернационални книжевни фестивали
Јулијана Величковска била поканета да се претстави со нејзината поезија на бројни книжевни фестивали и други книжевни настани во многу земји во Европа и во Азија. Во последната декада настапила во: Ирска, Кипар, Грција, Турција, Бугарија, Словенија, Србија и во други земји.

Reviews

[Кремена Михайлова · Rating 4 out of 5]

„За какво мислеше, когато идваше насам? За самоубийство. Чие? Е, моето или на майка ми. Аз обичам живота, наистина много го обичам, просто не умея да живея, Марла. Научи ме! Много се старая, но не живея. Не умея, Марла.“

Все по-често ми се случва да харесам подобна женска емоционалност. Изобщо не ме притесняваше сега да чета за розови тефтерчета и розови рокли, дори ми хареса повече тази младежка розовина, отколкото цветовете по-нататък в „Годишни времена“ (повече кафяво, сиво, черно, кървавочервено). Преди прочита корицата не ми говореше много, а след края стана съвсем разбираема. („Всъщност цялата е тъмна.“ – знаем Коя.)

„Женствена, както днес не се чувствам. С дългата ми черна коса, пусната на гърба върху късата розова рокля. Това беше последният път, когато я носих.“

Тази книга може да се хареса на читатели, които обичат разказване за баби, села, детски домашен уют (в началото); за майки, бащи и разбира се конфликти с тях – изразени и скрити. И за гневни млади хора може би е подходяща – на мен май ми е минало младежкото гневене, а възрастното явно не ме е прихванало и точно тези части хем ми напомняха едновремешното ми бунтарство, хем някак не се свързах с това. Дори не ми повлия особено, че героинята/авторката е луда по Pink Floyd колкото мен – с онази всеобхватна лудост, свързана и с текстовете им (буквално цитирани на доста места, наред с текстове и на други групи на английски и сръбски). Все пак има текстове, които в какъвто и контекст да срещна, ще имат сразяващо въздействие върху мен – така се случи и с ‘Mother’ от The Wall сега…

В ранните „невинни години“ ми беше приятно на тези страници:

„- Да не си спала с момче? – пита ме.
Аз поглеждам към майка ми, тя със стрестнат поглед ми казва, че няма място за лъжа.
- Ами… - викам аз, - будна бях!“

„Секс. Много, много секс и по някой изпит. Малко трева, съвсем малко вино, но много, много секс и по някой изпит.“

„Бях на 17. Какво от това, мислех си, Ромео и Жулиета са били на 15, съответно 16 години. Пък не съм чула някой да говори лошо за тях и да смята, че са били твърде млади за любов.“

По-неприятни ми бяха десетината страници, които си бяха чисто пренасяне на фейсбук в книгата. Вярно, че това все повече се среща в съвременните произведения, но за мен това често снижава оригиналността на историята или стила. Същото е при пренасяне на злободневните теми от телевизията и вестниците – не ги ползвам тези източници, но звученето ми се стори такова, за съжаление съвсем към края (казах „не“ на части от последните страници). Забелязвам при себе си, че все по-внимателно гледам точно как и какво се пише за актуалните теми на екологията, консумеризма, глобализацията – май в художествена литература не ми харесва да са представяни буквално (и все повече съм контра – корпорациите ли са виновни само или и всички ние, дето „кълвем“…). Разбира се това е светът на главната героиня и аз не мога да имам претенции, но на мен цялостно книгата ми бодеше повече, отколкото в момента ми се поема, дори да е егоистично или апатично това – да не искам да потъвам в още и още човешки истории и драми. Иначе писателите са все повече психолози (или пък не е ли така още от миналите векове?).

„Любовта ѝ почувствах (или по-добре: осъзнах) по-късно, когато разбрах, че нейните порицания всъщност са част от възпитанието ми, от моята подготовка някога и аз да стана майка, приличаща вероятно на моята.“

„Майка ми вика: Чувствам, че съм била лоша майка. Пък аз: А какво значи добра майка? Хайде, посочи ми някоя. Хм, не знам, не познавам такава, отговаря. Ех, майко моя, на мен Дисни, на теб сапунените сериозни ти промиват мозъка.“

Напоследък често срещам в книгите да се пише за сезоните буквално в природата и като периоди/настроения в живота на героите. И обикновено се случва така – ако в началото се разказва за детството и юношеството, всичко е невинно, вълнуващо, смекчено (дори и после да изплуват тежести от тези уж леки периоди); постепенно настъпва загрубяването на живота и на мен започват да ми липсват „свежите“ сезони, да ми става изморително в „тъмните“; сега малко поизгубих посоката на момичето. Когато главните герои са писатели, също се вижда тежестта на този избор.

„Не знам за какво да продължа да пиша.“ / „Какви ли ми бяха мислите?“

„Умът ми е изтощен сутрин… Будя се и виждам изсипаните ми черва навсякъде. Имам нужда от много време да се подготвя за излизане, защото събирането на черва е тежка и мъчителна работа. Трае дълго, дълго, дълго… И завършва с преднамерена усмивка.“

„Чувствам се празна. Като чушка, на която са извадили дръжката и семките и я подготвят за пълнене, но ето, плънката не достига. Е, може би, ако не се развали, ще я добавят в утрешната салата. Може би. Но някой ще ме пробва и ще заключи, че горча като стара маруля. И моят живот като зеленчук ще спре дотук.“

Много исках да прочета книга от Македония. Юлияна Величковска пише с хъс – да използвам тази балканска дума заради многобройните сходства с нашенските особености. Интересно автобусно пътуване през сезоните. Пускане на мислите и думите на воля в този нетипичен вид роман (по-скоро книга-колаж от различни картини/елементи (проза, поезия, текстове на песни; илюстрации; донякъде безсюжетност)).

„И понеже много обичам този град, който го насилват. Но все пак го обичам! И винаги ще го обичам! Само че не мога да го гледам повече! Градът ме задушава! Скопските мъгли ме задушават. Тежка провинция е градът! Защо при нас сме нямали такива скулптури? Защо при нас сме нямали такива кафета? Защо при нас сме нямали такива книжарници и библиотеки? А? Нищо няма при нас! Село! Паланка е градът! – отново изблик на незрелите емоции на тийнейджърката от задната седалка.“

Фрагмент –страница:

„Моят ляв чорап. Това бях аз. Протрит ляв чорап на десния крак. С дупка на палеца. Скрит в износените обувки, по които, казват, се познавал човекът. Познава се по чорапите, мисля. Обувките са това, което позволявам да видят. Чорапът е нашата душа. Това, което носим в себе си.“

[Elena · Rating 4 out of 5]

Не можев да не ја исчитам во еден здив. Ми се допадна раскажувањето во прво лице. Наелектризираност со емоции од првата до последната страница, засилена со стихови од песни... прекрасно!
Во тек на целото патување во автобусот каде се одвива нарацијата, преовладува чувство наместо исповедите на душата да се запишуваат во розевиот нотес со ластик како да ти се обраќаат директно тебе, и како поминуваат станиците си викаш „само да не се симне овде“, сакаш да потрае.
Убава! Полна живот, сеќавања, радост, болка, тага, среќа, музика, возбуда, надеж, инспирација, револт, љубов...

[Tamara Dimoska · Rating 4 out of 5]

Приказната која ни ја раскажува Величковска е напишана на неконвенционлен начин, нејзиниот стил претставува отстапување од нормите на кои сме секојдневно изложени.

Како што тече приказната, така ни се менуваат и чувствата кон книгата. На почетокот нè обвива топлина која произлегува од нарацијата прикажана низ призмата на детстката искреност. Потоа доаѓаат измешани и недефинирани чувства кои ги пренесува лутата и сексуално исфрустрирана тинејџерка во која повеќе не наѕира некогашното мило и слатко девојче после чие раскажување чувствувавме неопислива нежност. На крај доаѓаме до фаза во која не ги следиме веќе директно случувањата на главната протагонистка, туку стануваме сведоци на приказите на случајните посетители на нејзиното секојдневие.

Симпатичниот начин на кој се прикажани интимните мисли за тривијални работи и настани ни помага да се поистоветиме со јунакињата и да ги доживуваме нејзините патешествија како свои.

[Davor Dimoski · Rating 4 out of 5]

“Мојот лев чорап. Тоа бев јас. Излитен лев чорап на нозете на деснак. Со дупче над палецот. Скриен во износени чевли, по кои велат, се познавал човекот. Се познава по чорапот, си мислам. Чевлите се она што дозволуваме да го видат. Чорапот е нашата душа. Она што го носиме во себе.”

Читајќи ја книгата, авторката ме поведе на нејзиното патување со автобусот. Исполнето со настани што се случиле во нејзиниот живот завиткани во метафорично пакетче со наизглед безначајни приказни, овој роман доловува сурово искрена емоција. Нејз��ните несекојдневни, нонконформистички размислувања заедно со неконвенционалниот начин на пишување му даваат компактност на романот, целина која придонесува емоцијата да биде пренесена на читателот.
Иако морам да признаам дека имаше делови каде што бев малку изгубен и не можев да ја сфатам целта на приказните, сè на сè можам да кажам дека уживав читајќи го ова дело.

[Meri · Rating 5 out of 5]

I read it in a few hours and I just want to say: this book is amazing!!! Like time machine reminded me of one forgotten time of my childhood. Thank you Julijana!

[Магдалена · Rating 5 out of 5]

Секогаш стојам до тоа дека секој читател различно го доживува она што го чита и од самиот читател, неговите чувства и состојба зависи на кој начин го перцепира пишаниот збор.
Јас оваа книга ја почувствував повеќе пати во текот на читањето. Некогаш ме тераше да се насмеам, некогаш ми копкаше како со мотиче длабоко во незараснатото и ме пецкаше.
И иако е тешко да се губи и боли кога се сеќаваме на таа загуба, чувството на болка ми причинува задоволство на некој начин, зашто така сум свесна дека некогаш постоел некој поради кој сега ме боли.
Оваа приказна ме болеше; и би ја прочитала пак одново, кога ќе посакам да се сретнам со оние кои ги нема.
Убавина, убавина од книга.

[Marija Perovska · Rating 5 out of 5]

Прекрасно прозно дело за допирот со себе си и светот...топло и детерминирано четиво за едно шаренолико возење и блуз инспирација за секој уживател во убавото...

[Никола Митовски · Rating 4 out of 5]

„Годишни времиња“ не е роман во класична смисла – тоа е внатрешен монолог, психолошко патешествие, дневник на жена која се обидува да се најде себеси додека светот тивко минува покрај неа.

Ова е моја втора книга од Јулијана Величковска, и можам да кажам дека токму тука најсилно се чувствува нејзиниот препознатлив стил – искрен, болен, но полн со мекост. Ретко кој автор знае да биде толку личен, а притоа да не изгуби на книжевност. Во ова дело, Јулијана не глуми лик – таа си е своја, со целото кршливо тело на мислите, со сите нејасни чувства што скокаат од тема во тема, баш како што и животот ни скока од фаза во фаза.

Особено ми се допадна што текстот тече природно, без обид за „постава“ или класична структура. Читателот не чита приказна – тој слуша мисли. Патувања во автобус, несоници, лични загуби, сексуалност, мајчинство, срам и бунт – сè е таму, поставено искрено и без штит. На моменти се чувствував како соговорник на хероината, а не како читател.

Ја чувствував болката, но и љубовта. Ја препознавав несигурноста, но и желбата за топлина. На моменти беше болно интимно – како да читам писмо што не било наменето за никого, а сепак, толку многу кажува за сите нас. Од детската гледна точка, преку тинејџерските конфузии, па сè до жената што сака да биде своја, ова дело е мозаик на едно срце што преживува.

Овој роман нуди едно паралелно читање – читање на животот, и читање на стилот. Јазикот е едноставен, но тежок. Без вишок зборови, а полн со чувство. Без улога – само присуство. И тоа е доволно.

Ако „Отворена книга“ беше гласен протест, „Годишни времиња“ е интимен шепот. Ако таму болката беше изговорена, тука таа е длабоко почувствувана.

Ова е книга што треба да се чита во тишина. Со себе. Со искреност. Со срце што има што да си признае.

[Irena · Rating 4 out of 5]

"Ако се следи ритамот на срцето, видовме дека тој е поврзан со суштината на секој прочитан збор, во автентичноста на наративниот глас, тогаш на читателот не му се потребни никакви запирки, зато што самиот пулс ги обележува местата за одмир меѓу значењето на зборовите и нивната емоционална содржина." - Блаже Маневски

Роман што се чита со срце - во еден здив. Но по само неколку прочитани страници ќе сватите дека е прекраток па ќе се обидете да го читате поспоро за да уживаш подолго. Тоа е и единственото лошо нешто што можам да го кажам за ова дело.
На моменти се чувсвував како да го читам сопствениот (веќе одамна фрлен) дневник. Страници полн со спомени кои предизвикуваат болка, љубов, тага, радост; страници полни со рокенрол и и илустрации.
Топло дело кое ќе ве принуди да се нурнете во сопственото минато, додека возбудено го набљудувате возењето на авторот низ своето.

[Vik]

“Роман, кој не само што може да се чита, туку може и треба да се доживее со сите сетила и со сите хистерии и терапии на детството. Роман, кој треба да се прегрне како дете и во него истовремено да се бара и детето и жената. И архетипот и трипот, фолклорот и рокенролот. “ Душко Крстевски

[Јордан Kocevski) · Rating 5 out of 5]

Еден збор: феноменално!

На видум лесен и едноставен за читање, но многу длабок роман. Еден цел живот низ „хаосот“ од мисли на една млада личност за време на нејзините патувања во автобус од ЈСП.

Нарицијата е доста природна, онака како што во реалност мислите скокаат од една на друга тема, од еден кон друг спомен и често прекинувани од надворешноста.

Ова патешествие за мене беше една слика за психологијата на една млада креативна личност која поминала низ многу во животот.

[Kostantin Cvetkovski · Rating 5 out of 5]

РЕМЕКДЕЛО КОЕ ЗАСЛУЖУВА ДА БИДЕ БИДЕ НА ВРВОТ НА ПОЛИЦАТА СО ДЕЛАТА СВЕТСКИТЕ ПОЗНАТИ ГОЛЕМИ АВТОРИ.РЕМЕКДЕЛО ОД КОЕ МОЖЕ ДА СЕ НАУЧИ КАКО РАЗУМОТ НЕ ДЕЛИ ОД ВОЗБУДАТА,КАКО ПРОДОЛЖЕНАТА ВОЗДИШКА Е ТРЕКТОРИЈА НА ИНЕРЦИЈАТА НА ЧУСТВАТА,КАКО СЕНЗИБИЛНОСТА ГИ МЕНУВА БОИТЕ И КАКО НИЈАНСАТА ПОКОГАШ ЗНАЧИ ПРЕМНОГУ !!!!

[Hristina · Rating 5 out of 5]

Одамна не сум прочитала некоја книга така брзо. Уживав во секоја реченица, во секој стих. Прекрасно дело.

[SonyaA. · Rating 5 out of 5]

Одлична книга, не се сеќавам кога последен пат сум прочитала некоја книга од македонски автор/ка, а да ме натера истовреме и да плачам и да се смеам. Полна со сеќавања на детството, моментите поминати со своето семејство .... и додека читаш ќе забележиш дека веќе си залутал со мислите во тие моменти кога ти си бил дете и како тие сеќавања за кои си мислел дека си го заборавил испливуваат на површината и во тој момент ти навираат солзи дали од радост или тага и не е битно. Се надевам дека секој што ќе ја прочита книгата ќе ги доживее тие чувства како и јас.