نگاهی کوتاه به تاریخچه روشنفکری در ایران

by شهریار زرشناس

193 pages

About the author

شهریار زرشناس (متولد ۱۳۴۴) از نویسندگان ماهنامۀ سوره در دوران سردبیری شهید آوینی بوده است. او مدتی نیز ماهنامه‌ای فکری تحت عنوان «مشرق» را منتشر می‌کرد. در تاریخ فلسفه و روانشناسی در خارج از کشور تحصیل کرده و تاکنون بیش از بیست اثر مکتوب از او به چاپ رسیده‌است. همچنین نویسندۀ کتاب‌هایی چون «اشاراتی دربارۀ لیبرالیسم در ایران»، «توسعه»، «جامعۀ مدنی»، «سرمایه‌سالاری»، «نیمۀ پنهان آمریکا»، «مبانی نظری غرب مدرن»، «واژه‌نامۀ فرهنگی، سیاسی»، «نگاهی کوتاه به تاریخچۀ روشنفکری در ایران (دو مجلد)» و «نیهیلیسم» است.

وی عضو هیات علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی است و از سال ۷۱ در دانشگاه‌های مختلف مشغول به تدریس است. وی تاکنون ۲۲ عنوان کتاب و بیش از ۱۰۰ عنوان مقاله در موضوعات مختلف فلسفی، تاریخی، سیاسی، ادبیات و روانشناسی تالیف کرده است. وی تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی ارشد در رشته فلسفه به پایان رسانده است. او مقطع دکترا را در رشته روانشناسی در کشور کرواسی ادامه داد، اما به دلیل عدم پذیرش موضوع پیشنهادی پایان‌نامه از پایان تحصیل بازمانده است.

زرشناس در حوزۀ ادبیات نیز ورودهایی داشته است که نمونۀ آن جستارهایی در ادبیات داستانی و مکاتب ادبی و برگزاری سلسله‌نشست‌هایی با موضوع نقد ادبی بوده است. در این حوزه نیز مانند دیگر حوزه‌ها رویکردی متفاوت و منحصر به خودش داشته است؛ یعنی با مبانی فلسفی و غرب‌شناختی خود به نقد و تحلیل مفاهیم موجود در ادبیات مدرن پرداخته است.

Reviews

[Mahmoud · Rating 2 out of 5]

نوشتار حاضر مروری است بر روشنفكری در غرب و پیدایی روشنفكری در ایران. بخشی از كتاب نیز به معرفی نسل اول روشنفكران مشروطه اختصاص دارد. مولف در صفحات آغازین كتاب می‌نویسد: "اگر به یك بررسی عمیق و تحلیلی ـ تاریخی بپردازیم، درمی‌یابیم كه روشنفكری یك تعریف و معنای تخصصی دارد. در تعریف تخصصی (كه معمولا در كاوش‌های فلسفی و تئوریك، تاریخی و فرهنگی و جامعه شناسی و سیاسی، این تعریف مورد نظر است)، روشنفكری بیانگر یك جهت‌گیری و جریان تاریخی ـ فرهنگی تجسم روح مدرنیته و جهان‌نگری "عصر روشنگری" است. در معنای تخصصی (كه در این كتاب، همین معنا مورد نظر است)، روشنفكری عبارت از جهان نگری و اندیشه‌ای است كه تبلور روح اومانیستی و سكولاریستی مدرنیته در دوران تثبیت آن (دوران موسوم به عصر روشنگری) می‌باشد.... این دوران حدودا از اواخر قرن هفدهم آغاز گردیده و تا پایان قرن هجدهم امتداد داشته است؛ به گونه‌ای كه مورخان در بیان تقسیم‌بندی ادوار عصر جدید در غرب، سراسر قرن هجدهم و دهه‌های پایان قرن هفدهم را به این نام می‌خوانند". كتاب در سه فصل اصلی با این عناوین تدوین شده است: فصل اول، ماهیت و پیشینه روشنفكری در غرب با موضوعاتی از این قبیل سامان یافته است: "روشنفكری؛ فرزند رنسانس و تجسم جهان نگری مدرن"، "سخن كوتاه درباره چند روشنفكر"، "جان لاك؛ پدر ایدئولوژی لیبرالیسم و موانع استعمار و برده‌داری"، "ولتر؛ تجسم روح سوداگر و ضد دینی روشنگری"، "دنیسی دیدرو؛ اصلی‌ترین تئوریسین روشنفكری در فرانسه قرن هجدهم" و "امانوئل كانت؛ فیلسوف ـ روشنفكر دوره تثبیت مدرنیته".در فصل دوم كه "ویژگی‌های كلی روشنفكری و غرب‌زدگی شبه مدرن در ایران" عنوان گرفته مطالبی از این دست به چشم می‌خورد: "غرب زدگی شبه مدرن چیست؟"؛ "روشنفكری و ملاك‌های خدمت‌ و خیانت در تاریخ معاصر ایران"؛ "ادوار تاریخی جریان روشنفكری ایران". فصل سوم با عنوان "روشنفكری عهد مشروطه" با مباحثی از این دست تدوین شده است: "روشنفكران نسل اول مشروطه؛ "میرزا عسگرخان افشار ارومی"؛ "میرزا صالح شیرازی؛ پدر ژورنالیسم شبه مدرنیستی"؛ "حسین قلی آقا؛ چهره تئوریك و گمنام نسل اول روشنفكری مشروطه

[Amir · Rating 5 out of 5]

جلد دومش خیلی بهتر از قبلی بود، اصلاً به‌نظرم خوندن جلد دومش کفایت میکنه برای خوندن اون چه باید خوندن!