Ο Βασιλικός του Αντώνιου Μάτεση είναι για το νεοελληνικό Θέατρο κάτι περισσότερο από «κλασικό» έργο. Θα το χαρακτήριζε κανένας σωστότερα, και χωρίς άλλωστε υμνητική πρόθεση, αν έλεγε πως συνδυάζει δύο ιδιότητες: Για το νεοελληνικό δραματολόγιο έργο-κεφαλάρι και για την ευρωπαϊκή θεατρική λογοτεχνία έργο προφητικό. Το ιδεολογικό κλίμα και τα πνευματικά μηνύματα του έργου, αντιπροσωπευτικά και τα δύο του καιρού του, το εναρμονίζουν με την ευρωπαϊκή Σκέψη, την ιδιαίτερη πνευματική καταβολή του ΙΘ' αιώνα στις αρχές του. Προσθέτουν στην αισθητική αξία του Βασιλικού μια άλλη, σύνθετη: κοινωνική και ηθική.
Βιβλίο που είχα αναγκαστεί να διαβάσω για κάποια εργασία. Και για να λέω εγώ "είχα αναγκαστεί", που αν δεν είχα βιβλίο έψαχνα λίστες για ψώνια να διαβάσω...
Ο Άντώνιος Μάτεσις με αυτό του το έργο μπαίνει περήφανα και μένει αθάνατος στις πύλες του Παρνασσού. Ο Βασιλικός θεωρείται το πρώτο κοινωνικό θεατρικό έργο στην Ελλάδα, γραμμένο μόλις το 1829. Η υπόθεση μας πάει πίσω και εξελίσσεται στα 1712 στην ενετοκρατούμενη Ζάκυνθο και ουσιαστικά είναι η πάλη της παλαιάς με τη νέα κοινωνία. Το παλαιό καθεστώς αντιπροσωπεύει ο ήρωας του έργου, ο Δάρειος Ρονκάλας, πλούσιος αριστοκράτης από τα ¨πρώτα σπίτια¨του νησιού και το νέο καθεστώς εκπροσωπείται από τον γιο του, τον Δραγανίγο που αποζητά μια πιο φιλελεύθερη κοινωνία χωρίς κοινωνικές αδικίες. Η κόρη του Ρονκάλα ερωτεύεται τον Φιλλιπάκη, νέο αρχοντικής γενιάς αλλά από ¨δεύτερο σπίτι¨! Ο Ρονκάλας αντιστέκεται, ο αδελφός της επικροτεί, η μητέρα υποταγμένη εντελώς στην κυριαρχία του αρσενικού αφέντη και γύρω από όλους αυτούς ο λαός τραγουδάει και φτιάχνει ρίμες, ο απλός μανάβης σχολιάζει όλα όσα γίνονται, οι μαρκουλίνοι του πρεβεδούρου τριγυρίζουν στα καντούνια της πόλης και μια φωτιά επανάστασης ανάβει. Ηθογραφία, κοινωνικό δράμα, στοιχεία κωμωδίας, ένα υπέροχο ταμπλό εποχής των αρχών του 18ου αιώνα.