سفر به شب

by بهرام بیضائی

Genres: Plays, Drama, Iran

85 pages

Published April 1, 2017

About the author

بهرام بیضایی: مروری بر زندگی و آثار یک اسطوره زنده

بهرام بیضایی، نویسنده، کارگردان، پژوهشگر و اسطوره‌شناس برجسته ایرانی، در ۵ دی ۱۳۱۷ در تهران چشم به جهان گشود ور در روز ۵ دی ۱۴۰۴ در سن ۸۷ سالگی، دور از وطن، چشم از جهان فروبست. او به عنوان یکی از پیشگامان موج نوی سینما و تئاتر ایران و از تأثیرگذارترین چهره‌های فرهنگی معاصر شناخته می‌شود که با خلق آثاری عمیق و چندلایه، نقشی بی‌بدیل در غنای هنر و اندیشه ایرانی ایفا کرده است.

آغاز راه و شکل‌گیری اندیشه

بیضایی در خانواده‌ای اهل فرهنگ و ادب در تهران زاده شد. پدرش، ذکایی بیضایی، شاعر بود و این پیشینه، او را از همان ابتدا با ادبیات و هنر مأنوس کرد. علاقه‌ی وافر او به سینما و نمایش از دوران نوجوانی آغاز شد و همین علاقه او را به سمت پژوهش‌های گسترده در تاریخ نمایش ایران و جهان سوق داد. بیضایی تحصیلات خود را در رشته ادبیات فارسی در دانشگاه تهران آغاز کرد، اما آن را ناتمام گذاشت تا به صورت مستقل به تحقیق و آفرینش هنری بپردازد.

حاصل پژوهش‌های ژرف او در همان دوران جوانی، کتاب مرجع و ماندگار "نمایش در ایران" بود که به عنوان یکی از مهم‌ترین منابع در زمینه تاریخ نمایش ایرانی شناخته می‌شود و تسلط عمیق او بر ریشه‌های فرهنگی و نمایشی ایران را به نمایش می‌گذارد.

کارنامه هنری: از صحنه تئاتر تا پرده سینما

فعالیت‌های هنری بیضایی در دو حوزه اصلی تئاتر و سینما متمرکز است، هرچند قلم او در قالب فیلمنامه، نمایشنامه، پژوهش و داستان‌نویسی نیز آثاری درخشان خلق کرده است.

در عرصه تئاتر، بیضایی با نگارش نمایشنامه‌هایی چون "پهلوان اکبر می‌میرد"، "مرگ یزدگرد"، "چهار صندوق" و "افرا، یا روز می‌گذرد"، جانی تازه به تئاتر ایران بخشید. آثار نمایشی او با بهره‌گیری هوشمندانه از اساطیر، تاریخ و فرم‌های نمایش ایرانی (همچون تعزیه و نقالی) و ترکیب آن با تکنیک‌های مدرن تئاتری، به کاوش در مفاهیمی چون هویت، تاریخ، زن، مرگ و حقیقت می‌پردازند. زبان فاخر، ساختار پیچیده و شخصیت‌پردازی عمیق از ویژگی‌های بارز نمایشنامه‌های اوست.

در حوزه سینما، بیضایی کار خود را با ساخت فیلم کوتاه "عمو سیبیلو" در سال ۱۳۴۹ آغاز کرد و با اولین فیلم بلندش، "رگبار" (۱۳۵۱)، نام خود را به عنوان یک فیلمساز صاحب‌سبک و اندیشمند مطرح کرد. "رگبار" با نگاهی دقیق و شاعرانه به تحولات اجتماعی و تقابل سنت و مدرنیته، آغازگر مسیری بود که با شاهکارهایی چون "باشو، غریبه کوچک" (۱۳۶۴)، "شاید وقتی دیگر" (۱۳۶۶) و "مساف" (۱۳۷۰) ادامه یافت.

فیلم "مرگ یزدگرد" (۱۳۶۰)، که اقتباسی از نمایشنامه خود او بود، نقطه عطفی در کارنامه سینمایی او و سینمای ایران به شمار می‌رود. این فیلم با ساختاری مبتنی بر روایت‌های متناقض و تمرکز بر مفهوم نسبیت حقیقت، نمونه‌ای درخشان از سینمای فلسفی و تاریخ‌نگر است. "سگ‌کشی (۱۳۷۹) نیز پس از سال‌ها دوری از فیلمسازی، بازگشتی قدرتمندانه برای او بود که با استقبال منتقدان و تماشاگران روبرو شد.

سبک و مضامین کلیدی

آثار بیضایی، چه در سینما و چه در تئاتر، از ویژگی‌های منحصر به فردی برخوردارند:

زبان و دیالوگ: استفاده از زبانی فاخر، ادیبانه و در عین حال دقیق و حساب‌شده که به آثار او عمقی چندبعدی می‌بخشد.
اسطوره و تاریخ: بهره‌گیری از اساطیر ایرانی و بازخوانی رویدادهای تاریخی برای طرح مسائل جهان معاصر.
هویت زنانه: توجه ویژه به شخصیت زن و جایگاه او در تاریخ و اجتماع. زنان در آثار بیضایی اغلب شخصیت‌هایی قدرتمند، کنش‌گر و پیچیده هستند.
ساختار روایی: استفاده از ساختارهای روایی غیرخطی، روایت‌های تودرتو و شکستن مرز میان واقعیت و خیال.
پژوهش و دقت: تمامی آثار او بر پایه تحقیقات گسترده و دقیق در زمینه‌های تاریخی، اسطوره‌شناسی و فرهنگی بنا شده‌اند.

مهاجرت و تداوم فعالیت

بهرام بیضایی در سال ۱۳۸۹ به دعوت دانشگاه استنفورد به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کرد و به عنوان استاد مدعو در این دانشگاه به تدریس و پژوهش در زمینه ادبیات و هنرهای نمایشی ایران پرداخت. او در طول اقامت خود در آمریکا نیز از فعالیت هنری باز نایستاد و چندین نمایشنامه از جمله "طرب‌نامه" و "چهارراه" را با حضور بازیگران ایرانی در کالیفرنیا به روی صحنه برد و کارگاه‌های آموزشی متعددی برگزار کرد.

بهرام بیضایی، با بیش از نیم قرن فعالیت هنری و پژوهشی، نه تنها به عنوان یک هنرمند بزرگ، بلکه به مثابه یک اندیشمند و روشنفکر تأثیرگذار، جایگاهی رفیع در تاریخ فرهنگ

Reviews

[Ali · Rating 4 out of 5]

میخواستم درست ترین راه را انتخاب کنم. اما درست ترین کدام بود؟ آن راهی که زنده نگه ات می دارد و میشکنی یا آن راه که میمیری پیش از شکستنت؟

سیّد محمد مرکبیان

[Dream.M · Rating 4 out of 5]

بزودی یه محراب میسازم و شروع میکنم به پرستیدن بیضایی

[Ellie · Rating 4 out of 5]

اولین بار بود فیلمنامه میخوندم، زیاد هم اهل فیلم دیدن نیستم برای همین هیچ اشنایی با کارای بهرام بیضایی نداشتم. این فیلمنامه خیلی واقعا تجربه خوبی بود و حتما بازم فیلمنامه میخونم مخصوصا بقیه کارهای بهرام بیضایی رو.

[Amin · Rating 4 out of 5]

اولین نکته ای که ناخودآگاه پس از اتمام این اثر به ذهنم آمد، تفاوتهای آشکارش با آثاری بود که اخیرا از نویسندگان جدیدتر و در حال مطرح شدن خوانده بودم. یعنی فضاسازی، خلق شخصیت و داستان پردازی در همین اثری که ظاهرا از بهترین آثار آقای بیضایی هم نیست، با آثاری که کم کم سلیقه بازار را می سازند زمین تا آسمان تفاوت داشت

نیمه اول کتاب بیشتر شبیه فضاسازی طولانی برای خلق موفعیت های تازه است و شاید حتی بشود گفت مروری طولانی و گاه خسته کننده در مورد آداب و رسوم ازدواج به شیوه ای سنتی و روستایی که به نظرم ارزش تحقیقی هم دارد. اما همین مقدمه طولانی سرنخ هایی برای ادامه داستان دارد که در بخش های پایانی بیشتر رخ می نمایند. بخش های انتهایی داستان، هنر خلق یک فیلم نامه واقعی را به خوبی نشان می دهد، گویی که خواننده همزمان در حال تماشای فیلم است و با آن به پیش می رود تا سکانس پایانی و پلک هم نمیزند

[Mohadese · Rating 4 out of 5]

اولین اثری که از بیضایی خوندم، و برخلاف ابتدای داستان و موضوع کلیش اصلا توقع نداشتم میخ کوبم کنه!
من همیشه معتقدم اگر یک کتاب از اول نتونه ادمو جذب کنه نمیتونه موفق باشه اما این کتاب در عین سادگی، خیلی دل نشین و گیرا بود و در آخر خیلی قشنگ و یکنواخت ریتمش عوض شد و جدا جالب بود (الان نمیدونم چی بگم اسپویل نشه! :د )
داستان کلی در مورد عروسی یک دختر شهرستانی بود و این فضای عروسی و شهرستانی بودن خیلی خوب توصیف شده بود، لهجه ها، شوخی ها، بحث ها، همه و همه در عین سادگی داستان خوش ساختی رو درست کرده بودن.
به شخصه لذت بردم(:

[Mohammad Ali Shamekhi · Rating 4 out of 5]

نمره ی واقعی: سه و نیم

اولشو که می خوندم فکر نمی کردم برام انقد جالب بشه. به آخرش که رسیدم دیدم خیلی گرفتتم. هم تصویرهایی که از نزاع پایانی تو اتوبوس ارائه کرده هم شخصیت ها و حرف ها و هم اشارات اسطوره ای و آیینی و ... همش جذابیت داشتن برام

[Bekhradaa · Rating 4 out of 5]

۴۰۵
حوری : گوش نگیر عیسا. خان بازی دیگه ورافتاده
سرخان: {ناباور} زبان درآوردن عروس های امروز! {خشمگین} ما هیچوقت ورنمی افتیم. {غران} سرخان همه جا هست. حتی در تبعید؛ پشت میز، توی بازار، توی شرکت، توی مسجد، توی مجلس

[Mahsa · Rating 4 out of 5]

سفر به شب درست مثل اسمش یه سفر جذاب و پر از بالا و پایین به شب بود.
بعنوان اولین فیلمنامه ای که از بهرام بیضایی خوندم؛ میخکوب شدم و درگیر قصه ی ساده ولی پر از اضطراب حوری و عیسا.
ابتدای قصه فقط قراره آشنا بشیم با تعداد نسبتا زیاد شخصیت های حاضر در یه عروسی سنتی و روستایی... و قراره لبخند بزنیم از خوندن زبان شیرین و سنت های خواستنیشون.
در ادامه؛ فامیل های عروس و داماد همراه هم سوار اتوبوس میشن و به سمت خونه ی تازه ی عروس حرکت میکنن؛ راننده نگرانه که تا قبل از تاریکی نرسن و مدام ازشون میخواد که سوار بشن.
و با راه افتادن اتوبوس، سفر به شب آغاز میشه. سفری که قطعا هیچ خواننده ای انتظارش رو نداره...

دی نود و شش

[Behzad · Rating 5 out of 5]

آقا این ناجا یه دو ماه ما رو ورداشت برد مشکین شهر واسه آموزشیِ سربازی.
مُک تو همین دو ماه مهم ترین اتفاقات تاریخ زندگی مون رقم خورد.
ولادیمیر کلیچکو قهرمان سابق بوکس سنگین وزن المپیک با آنتونی جاشوا قهرمان فعلی بازی کرد و تو راند یازدهم ناک داون شد. آیین کوچه گردان عاشق جمعیت امام علی برگزار شد و ما به عنوان یه مهره ی کلیدی جمعیت غایب بودیم از ماجرا. انتخابات شد که البت خودمون یه بیست و چهار ساعت تو قزوین پای صندوق نگهبان بودیم. عملیات تروریستی تهران غمگینمون کرد...
و حضرتش بهرام بیضایی یه فیلمنامه ی توپِ دیگه منتشر کرد رفت پی کارش.
حالا یا واقعن "سفر به شب" فیلمنامه ی خوبیه و تعلیق هیچکاکی داره و بیننده رو میخکوب میکنه و پایان غیرمنتظره و معنادار داره و توش همه ی عناصر دیداری و شنیداری و نوشتاری حکم دال برای اشاره مدلول رو دارن و بیخودی استفاده نشدن و خلاصه یکی از بهترین و قوی ترین کارهای بیضائیه،

یا اینکه چون ما از ازل ارادت خاصی به حاج بیضایی داشتیم و هرچی نوشته رو میزنیم تو رگ، فک میکنیم که این فیلمنومه اثر خوبیه. به هر حال پیشنهادش میکنم. انصافا پیشنهادم رو رد نکنید.

[Essareh · Rating 4 out of 5]

انتظار نداشتم ته اون همه جشن و رقص اینطور بشه.
اولش داشتم خسته می‌شدم ولی چند صفحه آخر نمی تونستم نفس بکشم! مشتاق شدم بقیه نوشته‌های آقای بیضایی رو هم بخونم.

[Maryam.Nzm · Rating 3 out of 5]

بهرام بیضایی و گیرانداختن مخاطب در دام غافلگیری‌ها!
نمی‌دونم بگم بهتر که فیلم نشد که احتمالا با اثری نه چندان فوق العاده از استاد رو به رو میشدیم یا نه ای کاش فیلم بود و به هر حال کاری بود از بهرام بیضایی در این بلبشو سینمایی! اما به هرحال شروع و پایان بسیار جذاب و متاسفانه میانه‌ای که در این بین تلف شده.

[Mohsenam · Rating 4 out of 5]

اولین اثری بود که از بیضایی خوندم.فکر نمیکردم اینطور میخکوبم کنه،روایت از یک عروسی روستایی شروع میشه چون لهجه روستایی ها لحاظ شده باید کمی آروم بخونید که داستان رو از دست ندید.یک فضای آرام و شاد اما مشکوک از اول با حضور دوتا امنیه میدونیم که باید منتظر چیزی باشیم همه چی به این سمت پی میره تا اینکه به لحظه های انفجاری آخرش برسه که واقعا پر از دلهره بود خیلی خوب هم تمومش کرد.فضاسازی خیلی خوب بود کاملا قابل تصور.

[MiNa Sal · Rating 2 out of 5]

توکارهایی که من از استاد بیضایی خوندم ضعیف بود این کار

[Frahmani110 · Rating 4 out of 5]

۵۰ صفحه اول، به کندی گذشت، توصیف جشن و مراسم عروسی، بدون آنکه خواننده متوجه چالشهای پیش رو بشه، اما هرچه به انتها نزدیکتر میشد، نفس مخاطب بیشتر در سینه حبس میشد که دقیقا داره چه اتفاقی میفته ...

[Parniyan Araghi · Rating 5 out of 5]

اولين نمايشنامه اي بود كه از بيضايي ميخوندم و به نظرم فوق العاده بود.از اول داستان كه صرفا روايت يه عروسي مدل قديميه ، ترس و گيجي گنگي حس ميشه كه با پيشرفت داستان بيشتر ميشه! از آهو و ماهي تا تحفه و عم پسر ها همه خوفناك بودن برام.اوجش هم اونجايي بود كه حوري ميگه نقشه گليم مثل راهي هست كه داريم ميرم و راننده و تاجيك و عم پسر و... همه به يه شكل ديده ميشن.انقد توانمنده بيضايي كه حس نميكنم صرفا يه نمايشنامه خوندم چون توصيف هاي ظريف و دقيقش كاملا ميمونه تو ذهن و انگار كه يه فيلم ديدي اونم horror movie!!
داستان يك عروسي تو ايران ١٠٠سال پيش كه انگار يه فيلم ترسناك هاليووديه.
در مورد لهجه ها و شخصيت ها و رسوم قديمي هم خيلي حرف براي گفتن داره آدم باورش نميشه بيضايي كه بخاطر مذهبي طرد شده حساب ميشه، انقدر به جزييات واقف باشه و اون شعرا ي وسط متن! عالي بودن اونا.
در آخر توصيه مي كنمش به همه:دي

[Ehsan Mohammadzadeh · Rating 3 out of 5]

کند شروع شد و منم کسل بودم و برام سخت پیش رفت. شخصیت‌های پرتعدادش رو اول چک می‌کردم، بعد دیگه بی‌خیال شدم و گفتم خب یکی اژ فامیل‌های عروس یا دوماده دیگه! دست نویسنده هم همون اول که غلام رفت رو شد ولی در کل تعلیق خوبی داشت و بیست سی صفحه آخر دیگه اون رخوت قبلیش از بین رفت. مهم‌ترین نقطه قوتش هم نقطه قوت همه آثار بیضاییه، یعنی نثر روون، مسلط و فاخری که از جنبه اعتدال و عدم تکلف بی‌جا شبیه بهش رو تو هیچ نویسنده فارسی زبونی سراغ ندارم. اژ اون دست فیلم‌نامه‌هاس که می‌دونیم قرار نیست فیلم بشه و چنان بصری نوشته شده که خوندنش شبیه به یه تجربه سینماییه.

[Peyman Haghighattalab · Rating 3 out of 5]

چه تعلیقی داشت...
ایجاد تعلیق حداقل انتظاریه که از کتاب‌های داستانی می‌ره. متأسفانه در خیلی از آثار داستانی ایران نویسنده‌ها عرضه‌ی ایجاد تعلیق رو ندارن. هزار تا قر و قمیش مدرنیستی و پست مدرنیستی و ساختارشکنی و... بلدن‌ها. اما از عهده‌ی روایت یک قصه به صورت جذاب و پرتعلیق برنمیان. ادعاشون هم اینه که خواننده ایرانی کم‌سواده... خودشون عرضه نوشتن ندارن. به خواننده گیر می‌دن.
این کتاب بیضایی یک کلاس درس ایجاد تعلیق بود. آن هم از یک موضوع خیلی دور. یک عروسی در روستایی در اوایل دهه‌ی ۴۰ ... من اصلا متوجه نشدم که چطور کتاب را خوردم! بس که تعلیق داشت.

[زمین · Rating 4 out of 5]

درواقع جهانِ هنری بیضایی هم ناب ترین قطعه ایران است و هم ابدا ایرانی نیست. هم دنیایی شخصی می سازد با قوانین و امضای ویژه اش و در عین حال، درکی همه فهم و خاص پسند هم‌ دارد.
دراینجا عروس نهایتا افسار زندگی را بدست می گیرد و نسل نو از زنجیر سنّت ها و خرافه و خان و خانباشی رها می شود.
همان زنِ حقیقت جویی که دلیرانه در آثار بیضایی می جنگد برای وجود و تسلیم برایش بی معناست.

[Ebrahim Barzegar · Rating 4 out of 5]

نفس گیر
یکی از بی نظیرترین تعلیق های سینمایی بود که تا حالا خونده بودم. نفس تو سینم حبس شده بود.
چقدر عالی حس ترس و وحشت از خان و خان بازی رو نشون داده
و البته مثل همیشه مراسم های سنتی ایرونی نشون داده

[Ali Frz · Rating 1 out of 5]

برای شخصی که آثار قدیمی تر بیضایی را مطالعه کرده این کتاب نمیتونه جذابیتی داشته باشه

[Hanieh · Rating 4 out of 5]

وقتی به تعلیق و کندی داستان عادت کردم برام جالب و دلنشین شد

[Mob]

خدا لعنتت کنه مرد :)

[Mahsa Gazor · Rating 4 out of 5]

حوری : گوش نگیر عیسا.خان بازی دیگه ورافتاده
سرخان: (ناباور) زبان درآوردن عروس های امروز! (خشمگین) ما هیچوقت ورنمی افتیم.(غران)سرخان همه جا هست.حتی در تبعید؛ پشت میز، توی بازار، توی شرکت، توی مسجد، توی مجلس.
.
- خوبه که؛خونه،بز،گل،آهو!
-انگار همین راهیه که داریم میریم!
-نقش قدیمیه حوری جان- چه کار داره به الان که تو راهیم ؟
.
این اثر هم مثل فیلمنامهی زمین اوایل داستان کشش نداره ولی وقتی جلوتر میرید میبینید دقیقا جایی که انتظار ندارید ورق برمیگرده.یکی دو صفحهی اول که اسامی معرفی میشن رو خیلی سخت نگیرید آدمایی ان که با عروس و داماد نسبت دارن،داستان با جشن عیسا و حوری شروع میشه،با زبانشون، سنت و فرهنگی که دارن روبرو میشیم،رسم و رسوماتی که جالب و شیرین ان و چقدر بیضائی با حوصله به همه پرداخته...کمی که داستان جلوتر میره عروس و داماد و بعضی از فامیل ها میخوان عروس رو با اتوبوس ببرن به خونهی تازه که از اینجا اتفاق ها شروع میشه...
به نکته های ریز دقت کنید+_+دو امنیه ای که اول داستان بودن مشخص بود که قراره اتفاق هایی بیفته:)
.
جزئیاتِ #کتاب :
#سفر_به_شب
#ادبیات_ایران
نویسنده : #بهرام_بیضائی
#انتشارات_روشنگران_و_مطالعات_زنان
۸۶صفحه
۱۷خرداد

[فرشته علیجانی · Rating 3 out of 5]

خوب بود و قابل قبول
تو اتوبوس شروعش کردم و بعد که تمومش کردم با خودم گفتم کاش تو اتوبوس هم تموم میشد. برخلاف بقیه ی آثار استاد این فیلمنامه قهرمانش رو تا لحظه آخر رو نمی‌کنه. غافلگیری خیلی خاصی نداره و از جا موندن دومین گروه مسافرها شما حدس هایی می‌زنید.
من کارایی که بیضائی با زبان تاریخی مخصوص به خودش نوشته رو بیشتر می‌پسندم. به مراتب قوی تر از کارهایی هستن که اخیرا نوشته شدن یا زبانشون به زمانه فعلی نزدیکه.
سفر به شب نه شاهکار بود و نه ضعیف

[Ghazal · Rating 4 out of 5]

حوری، عیسا،پیرزا عیوب،جلیل، تحفه...
همه و همه ی پرسوناژ ها به قدری و گیرا و واقعی و حقیقی بودند که اگر روی جلد کتاب هم ننوشته بود بهرام بیضایی ، از این افرینش عظیم می شد فهمید کسی جز بهرام بیضایی خالق این عظمت نیست.

[Maryam Afshar · Rating 5 out of 5]

. .
سفر به شب، سفری یک روزه است اما به درازنای تاریخ ایران زمین.
سفری با بازنمایی آیین ها، هنجار و ناهنجارها، قهرمانِ زن، زبانِ تصویریِ مردمانی است که صدایشان در برگ های تاریخ این سرزمین به خاموشی رفت. . .
#سفر_به_شب📖
#بهرام_جانِ_بیضایی💙✒📚

[Katayoon Salehi · Rating 4 out of 5]

This is soooo creepy and fun to read... It was very new and fresh to read at least for me.

[Niuosha · Rating 4 out of 5]

- خوبه که ؛ خونه ، بز ، گل ، آهو!
-انگار همین راهیه که داریم میریم !
-نقش قدیمیه حوری جان- چه کار داره به الان که تو راهیم ؟

[Zahra.G · Rating 5 out of 5]

هنر منحصر به فرد بیضایی.

[Behnaz Nemati · Rating 4 out of 5]

قبلا نمایشنامه خوندم ولی اولین فیلمنامه‌ای بود که می‌خوندم. تعریف فیلمنامه‌های بهرام بیضایی رو شنیده بودم و واقعا دوستش داشتم. مثل این بود که دارم فیلم تماشا می‌کنم ومی‌تونستم کامل صحنه‌ها رو مجسم کنم.