What do you think?
Rate this book
De nazi-leerling. De schuldige jeugd van Dick Woudenberg
De nazi-leerling vertelt het verhaal van Dick Woudenberg (1928), zoon van NSB-topman Hendrik Jan Woudenberg. Vanaf zijn vroege jeugd kreeg hij een eersteklas nazi-leerschool: hij zat bij de Nationale Jeugdstorm, was leerling van de Reichsschule en trok ten slotte als zestienjarige soldaat naar het front als lid van het beruchte SS-regiment Totenkopf. Na de Duitse capitulatie belandde hij in een heropvoedingskamp en moest hij in het reine proberen te komen met zijn besmette verleden en dat van zijn familie. Hoe is het om in zo’n milieu op te groeien? Mischa Cohen sprak met Dick Woudenberg en dook in brieven, dagboeken en herinneringen. In De nazi-leerling legt hij het proces van vaak openlijke, soms sluipende indoctrinatie bloot. Dit boek toont de gevolgen van een radicale opvoeding: hoe de jonge Dick zich ontwikkelde tot een overtuigde nazi die bereid was te doden en gedood te worden.
‘Aangrijpend. Clichés weet Cohen te vermijden door de diepte in te gaan en dankzij zijn stilistische talent.’ – Juryrapport Tegel (2015)
‘Aangrijpend. Clichés weet Cohen te vermijden door de diepte in te gaan en dankzij zijn stilistische talent.’ – Juryrapport Tegel (2015)
- GenresHistory
240 pages, Paperback
First published May 8, 2017
2 people are currently reading
78 people want to read
About the author
Mischa Cohen
5 booksMischa Cohen (1957) is redacteur van Vrij Nederland. Eerder schreef hij Mijn naam is Cohen (2011). Cohen werd tweemaal genomineerd voor de Tegel voor het beste journalistieke interview en won die prijs in 2014. Zijn verhaal over de redactie van Charlie Hebdo na de terreuraanslag werd genomineerd voor een Mercur, de prijs voor de beste tijdschriftreportage van het jaar.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 15 of 15 reviews
January 28, 2019
Op 16 december 2017 overleed Dick Woudenberg. Hij was psychotherapeut, oud leraar Duits en acteur. Op zijn Wikipedia-pagina staat te lezen dat hij een oud SS-er was. Na het lezen van ‘de Nazi-leerling’ van Mischa Cohen vraag ik mij af of die kwalificatie wel helemaal recht doet aan het levensverhaal van Woudenberg.
In april 1945 werd hij als 16-jarige ongedeeld bij de dodenkop-divisie van de SS. Het waren niet de ervaringen als soldaat die hem tekenden, hij werd niet ingezet om te vechten en gaf zich na de capitulatie van Duitsland over aan de Engelsen. De schuldige jeugd waar in de titel naar wordt verwezen, had vooral te maken met wat daarvoor kwam. Woudenberg werd namelijk opgeleid om uiteindelijk toe te treden tot de elite van de nazi’s. Op grote schaal werden hij en zijn klasgenoten geïndoctrineerd met ondermeer de rassenleer. Vooroordelen die erin werden geramd en waar Woudenberg zijn leven lang tegen heeft moeten vechten.
Dat Woudenberg op verschillende elitescholen terecht kwam, was niet toevallig en had alles te maken met de positie van zijn vader: Hendrik Jan Woudenberg. Deze past in het rijtje Anton Mussert en Meindert Rost van Tonningen. Hij was ondermeer verantwoordelijk voor de Duitsgezinde vakbonden. Dick zijn oudere broer Jan sneuvelde aan het Oostfront als SS-er.
Het boek vertelt het verhaal van zijn indoctrinatie, maar ook hoe Woudenberg na de oorlog leert om zijn eigen overtuigingen weer ter discussie te stellen. De vraag waar je als lezer mee achterblijft is: wie is er nu echt schuldig? Het jongetje dat al die kennis opzuigt of die leraren en de vader die hem in deze positie hebben gebracht.
In april 1945 werd hij als 16-jarige ongedeeld bij de dodenkop-divisie van de SS. Het waren niet de ervaringen als soldaat die hem tekenden, hij werd niet ingezet om te vechten en gaf zich na de capitulatie van Duitsland over aan de Engelsen. De schuldige jeugd waar in de titel naar wordt verwezen, had vooral te maken met wat daarvoor kwam. Woudenberg werd namelijk opgeleid om uiteindelijk toe te treden tot de elite van de nazi’s. Op grote schaal werden hij en zijn klasgenoten geïndoctrineerd met ondermeer de rassenleer. Vooroordelen die erin werden geramd en waar Woudenberg zijn leven lang tegen heeft moeten vechten.
Dat Woudenberg op verschillende elitescholen terecht kwam, was niet toevallig en had alles te maken met de positie van zijn vader: Hendrik Jan Woudenberg. Deze past in het rijtje Anton Mussert en Meindert Rost van Tonningen. Hij was ondermeer verantwoordelijk voor de Duitsgezinde vakbonden. Dick zijn oudere broer Jan sneuvelde aan het Oostfront als SS-er.
Het boek vertelt het verhaal van zijn indoctrinatie, maar ook hoe Woudenberg na de oorlog leert om zijn eigen overtuigingen weer ter discussie te stellen. De vraag waar je als lezer mee achterblijft is: wie is er nu echt schuldig? Het jongetje dat al die kennis opzuigt of die leraren en de vader die hem in deze positie hebben gebracht.
February 5, 2025
Dit verhaal was zo echt en rauw. Het verteld het verhaal van Dick die als jong mannetje geindoctrineerd wordt met de nazi ideologie. Het was zo mooi om te zien dat hij na de oorlog gedeprogrammeerd wordt en er door eigen onderzoek achter komt hoe fout deze ideologie was. Het was heel verdrietig wanneer hij beseft dat zijn vader wist van de Endlösing en achteraf niet zijn verantwoording nam.
———————-—————————————————————————
This story was so real and raw. It tells the story of Dick who, as a young man, is indoctrinated with the Nazi ideology. It was so beautiful to see that he is deprogrammed after the war and discovers through his own research how wrong this ideology was. It was very sad when he realized that his father knew about the Final Solution and did not take responsibility afterwards.
———————-—————————————————————————
This story was so real and raw. It tells the story of Dick who, as a young man, is indoctrinated with the Nazi ideology. It was so beautiful to see that he is deprogrammed after the war and discovers through his own research how wrong this ideology was. It was very sad when he realized that his father knew about the Final Solution and did not take responsibility afterwards.
April 27, 2023
Het boek volgt de jeugd van de Nederlandse Dick Woudenberg (geboren in 1928) die opgroeide tijdens en voor de Tweede Wereldoorlog. Dick was de zoon van 1 van de leiders van de nationaalsocialistische partij de nsb. Je volgt hoe Dick opgroeit met het constant nsb-propaganda die hij van thuis uit mee krijgt. Ik vond het een zeer goed boek omdat je soort van wel begreep waarom hij zo mee was in de wereldvisie van de nationaalsocialisten. Dick zijn perspectief wordt uitgebreid en goed uitgelegd waardoor je echt wel mee bent in het verhaal. Af en toe was er wel te veel informatie over politieke/oorlogspropaganda wat ik persoonlijk niet super interessant vind. Het meest bijblijvende moment in het boek is het moment dat de oorlog voorbij is, Dick die helemaal gevormd is door het sociaal-nationalistische beeld, het besef krijgt. Het besef van het werkelijke antisemitisme en de gruwelen die daardoor gepleegd zijn. Hoe hij voor zichzelf begint uit te maken wat er goed en slecht is.
Ik vind dit dus wel echt een aanrader maar als je moeite hebt met heel veel informatie tussendoor te krijgen dan is dit niet het boek voor jou.
Ik vind dit dus wel echt een aanrader maar als je moeite hebt met heel veel informatie tussendoor te krijgen dan is dit niet het boek voor jou.
April 15, 2024
Het thema is vanuit een heel bijzonder perspectief geschreven. Echter veel stukken zijn taai om doorheen te komen.
June 4, 2017
Het boek gaat over Dick Woudenberg, zoon van NSB-frontmam Jan Woudenberg. Het is dus een biografie, mémoires eigenlijk, geschreven (heet dat niet 'Bezorgd'?) door Mischa Cohen (journalist voor Vrij Nederland).
Hun in nationaal-socialistisme gedrenkte opvoeding, sterkt de kinderen in de gedachte dat zij deel uitmaken van nieuwe wereldorde, en dat zij daarbij de voorhoede vormen. Tot de kopstukken die bij de Woudenbergs over de vloer komen behoren Mussert en Rost Van Tonningen, maar ook collega-kamerlid Max Marchant et d'Ansembourg uit Amstenrade.
De Duitse inval vormt een groot dilemma: vader gearresteerd, broer gemobiliseerd. Dick wordt dan als 11-jarige de man in huis die moeder en zus moet beschermen. Maar tegen wie? NL had zijn vader opgepakt, en de Duitsers vochten tegen zijn broer.
Broer moest uit de krant (toiletpapier) vernemen dat vader gevangen zat, terwijl hij datzelfde land moest verdedigen:
‘Ik moest vechten voor mijn vaderland, maar met mijn eigen vader moest ik mijn reet afvegen!’
Hij wilde voetballen, had geen interesse in politiek, maar werd door de meidagen van ’40 overtuigd nationaalsocialist. Hij zou de school voor SS-officieren gaan volgen, en neemt deel aan operatie Barbarossa (de inval in Rusland in 1941). Dick vermoedt na de oorlog dat zijn broer misdaden begaan heeft in Polen en het westen van Rusland bij de Einsatzgruppen.
Het anti-semitisme druppelt als sluipend gif in de Woudenbergs. Vader ontwikkelde de afkeer wellicht wellicht al tijdens zijn jeugd in joodse achterbuurt, maar daartegenover staat dat hij in Dicks vroege jeugd nog met kennis van het Jiddish showde. Later echter nauwelijks meer, en alleen nog smalend.
Na aanvang van de bezetting nemen pesterijen bij Dick op school toe (7e klas), maar op hbs worden het kloppartijen. Zijn vader stuurt Dick dan naar de Nederlandse Inrichting voor Volksopvoeding (NIVO), een school voor kinderen van de nsb-elite in Schaarsbergen. Het was een kopie van de Duitse NAPOLA (Nationalpolitische Lehranstalt).
Aanvankelijk lijkt hij zware toelating niet te redden, maar juist omdat hij meldde dirigent te willen worden (eigenlijk een ‘fout', artistiek antwoord in die kringen), springt de muziekleraar voor hem in de bres door te stellen dat in het Groot-Germaanse rijk ook behoefte zou zijn aan kunst en muziek. De kern van het boek wordt geraakt in de discussie op de nazi-school ergens in 1941, over ‘wel of niet opstaan voor een Jodin op de Tram’. Dick vond van wel (altijd voor een dame), de leraar zou het aan ieder voor zichzelf ter beoordeling laten. Dan volgt een mooie zin: ‘Later, op de Duitse school waar Dick naartoe zou gaan na Schaarsbergen, zou het antwoord hebben geluid: ’Die Jodin hoort niet in de tram, laat staan dat je voor haar moet opstaan.’En nog weer later zou dat antwoord zijn geweest: ‘Die Jodin hoort niet alleen niet in die tram, ze hoort er helemaal niet te zijn.’
De indoctrinatie verloopt via de schoolvakken als een sluipend gif. Natuurlijk bij Geschiedenis (WOI, Versailles), maar ook bij biologie of wiskunde. Ook politiek, want er is volgens de leraren geen verschil tussen DU-NL, het is ‘Germaans'. Racisme, anti-semitisme, lebensraum, superioriteit, Herrenvolk, euthanasieprogamma, het gaat er bij de jongens in als zoete koek. Dat past overigens voor een deel bij de (niet!) nationaalsocialistische gedachten van voor de oorlog: kolonialisme bijvoorbeeld.
Sept 44 – Mrt 45 volgt verplaatsing van de school door heel Duitsland en einde april 45 worden alsnog de zesdeklassers gemobiliseerd. Zij zijn dolenthousiast, en de leraren protesteerden niet tegen de zinloze maatregel; ze zijn al teveel gevangen in het nazisysteem van blinde gehoorzaamheid.
‘Dick dacht er net zomin als zijn leraren aan om zich tegen de moblisatie te verzetten. Hij en zijn klasgenoten waren in Valkenburg opgeleid tot soldaten van Hitler. Net als bij de leraren, was gehoorzaamheid, een kernbegrip in de nazi-ideologie, ook bij de leerlingen geïnjecteerd. Ze hadden ieder bevel kunnen krijgen en ze zouden het altijd uitgevoerd hebben. Zoals Dick Heinrich Himmler bij zijn bezoek aan de Valkenburgse school had horen zeggen: ‘Ihr sollt nie nach dem Warum fragen!’ Zij wisten dat het een oorlog was waarin je heldendaden kon verrichten, IJzeren Kruisen kon verdienen, maar ook kon sneuvelen. De dood was ingecalculeerd, jezelf wegcijferen in dienst van een ideaal was een integraal onderdeel van de nationaalsocialistische leer.’
In de laatste dagen van de oorlog volgt dan de rondtocht in een klein, smerig en fatalistisch groepje soldaten. Dick raakt ervan overtuigd dat hij zal sneuvelen. Niet uit doodsverlangen, maar uit gebrek aan levenslust. Door de dood van Hitler en het einde van het Germaanse Rijk was alles zinloos geworden.
Ze worden krijgsgevangen gemaakt door Britse soldaten, en er zijn vaak pesterijen en mishandelingen door met name NL. Engelse frontsloldaten zijn meestal erg vriendelijk en in elk geval redelijk.
Dick moet heropgevoed worden: hij is diepgeschokt als hij van de gruwelijke wandaden hoort. Als overtuigd nazi kan hij massamoord totaal niet rijmen met wat hij in de nazi-school leerde. Nu pas drongen de zinnen over ‘Entfernung der Juden' door, en hij – die zich superieur had gevoeld en de Joden verachtelijk- was nu zelf verachtelijk. Dat kon zijn hoofd bijna letterlijk niet bevatten.
Dick legt de schuld niet bij partij-ideologen en valse profeten, maar bij zijn leraren. Die hadden aan hen toevertrouwde jeugd willens en wetens misleid, hen druppel voor druppel vergiftigd. Ze hadden toegestaan dat minderjarigen als soldaat zinloos zouden worden opgeofferd. Dat hij er als intelligente jongen met open ogen was ingetuind, nam hij zichzelf vervolgens weer erg kwalijk.
Een goed geschreven boek, dat een heel nieuw licht werpt op wat een verdorven ideologie met een mensenleven kan aanvangen. Erg indrukwekkend en bij momenten beklemmend.
Hun in nationaal-socialistisme gedrenkte opvoeding, sterkt de kinderen in de gedachte dat zij deel uitmaken van nieuwe wereldorde, en dat zij daarbij de voorhoede vormen. Tot de kopstukken die bij de Woudenbergs over de vloer komen behoren Mussert en Rost Van Tonningen, maar ook collega-kamerlid Max Marchant et d'Ansembourg uit Amstenrade.
De Duitse inval vormt een groot dilemma: vader gearresteerd, broer gemobiliseerd. Dick wordt dan als 11-jarige de man in huis die moeder en zus moet beschermen. Maar tegen wie? NL had zijn vader opgepakt, en de Duitsers vochten tegen zijn broer.
Broer moest uit de krant (toiletpapier) vernemen dat vader gevangen zat, terwijl hij datzelfde land moest verdedigen:
‘Ik moest vechten voor mijn vaderland, maar met mijn eigen vader moest ik mijn reet afvegen!’
Hij wilde voetballen, had geen interesse in politiek, maar werd door de meidagen van ’40 overtuigd nationaalsocialist. Hij zou de school voor SS-officieren gaan volgen, en neemt deel aan operatie Barbarossa (de inval in Rusland in 1941). Dick vermoedt na de oorlog dat zijn broer misdaden begaan heeft in Polen en het westen van Rusland bij de Einsatzgruppen.
Het anti-semitisme druppelt als sluipend gif in de Woudenbergs. Vader ontwikkelde de afkeer wellicht wellicht al tijdens zijn jeugd in joodse achterbuurt, maar daartegenover staat dat hij in Dicks vroege jeugd nog met kennis van het Jiddish showde. Later echter nauwelijks meer, en alleen nog smalend.
Na aanvang van de bezetting nemen pesterijen bij Dick op school toe (7e klas), maar op hbs worden het kloppartijen. Zijn vader stuurt Dick dan naar de Nederlandse Inrichting voor Volksopvoeding (NIVO), een school voor kinderen van de nsb-elite in Schaarsbergen. Het was een kopie van de Duitse NAPOLA (Nationalpolitische Lehranstalt).
Aanvankelijk lijkt hij zware toelating niet te redden, maar juist omdat hij meldde dirigent te willen worden (eigenlijk een ‘fout', artistiek antwoord in die kringen), springt de muziekleraar voor hem in de bres door te stellen dat in het Groot-Germaanse rijk ook behoefte zou zijn aan kunst en muziek. De kern van het boek wordt geraakt in de discussie op de nazi-school ergens in 1941, over ‘wel of niet opstaan voor een Jodin op de Tram’. Dick vond van wel (altijd voor een dame), de leraar zou het aan ieder voor zichzelf ter beoordeling laten. Dan volgt een mooie zin: ‘Later, op de Duitse school waar Dick naartoe zou gaan na Schaarsbergen, zou het antwoord hebben geluid: ’Die Jodin hoort niet in de tram, laat staan dat je voor haar moet opstaan.’En nog weer later zou dat antwoord zijn geweest: ‘Die Jodin hoort niet alleen niet in die tram, ze hoort er helemaal niet te zijn.’
De indoctrinatie verloopt via de schoolvakken als een sluipend gif. Natuurlijk bij Geschiedenis (WOI, Versailles), maar ook bij biologie of wiskunde. Ook politiek, want er is volgens de leraren geen verschil tussen DU-NL, het is ‘Germaans'. Racisme, anti-semitisme, lebensraum, superioriteit, Herrenvolk, euthanasieprogamma, het gaat er bij de jongens in als zoete koek. Dat past overigens voor een deel bij de (niet!) nationaalsocialistische gedachten van voor de oorlog: kolonialisme bijvoorbeeld.
Sept 44 – Mrt 45 volgt verplaatsing van de school door heel Duitsland en einde april 45 worden alsnog de zesdeklassers gemobiliseerd. Zij zijn dolenthousiast, en de leraren protesteerden niet tegen de zinloze maatregel; ze zijn al teveel gevangen in het nazisysteem van blinde gehoorzaamheid.
‘Dick dacht er net zomin als zijn leraren aan om zich tegen de moblisatie te verzetten. Hij en zijn klasgenoten waren in Valkenburg opgeleid tot soldaten van Hitler. Net als bij de leraren, was gehoorzaamheid, een kernbegrip in de nazi-ideologie, ook bij de leerlingen geïnjecteerd. Ze hadden ieder bevel kunnen krijgen en ze zouden het altijd uitgevoerd hebben. Zoals Dick Heinrich Himmler bij zijn bezoek aan de Valkenburgse school had horen zeggen: ‘Ihr sollt nie nach dem Warum fragen!’ Zij wisten dat het een oorlog was waarin je heldendaden kon verrichten, IJzeren Kruisen kon verdienen, maar ook kon sneuvelen. De dood was ingecalculeerd, jezelf wegcijferen in dienst van een ideaal was een integraal onderdeel van de nationaalsocialistische leer.’
In de laatste dagen van de oorlog volgt dan de rondtocht in een klein, smerig en fatalistisch groepje soldaten. Dick raakt ervan overtuigd dat hij zal sneuvelen. Niet uit doodsverlangen, maar uit gebrek aan levenslust. Door de dood van Hitler en het einde van het Germaanse Rijk was alles zinloos geworden.
Ze worden krijgsgevangen gemaakt door Britse soldaten, en er zijn vaak pesterijen en mishandelingen door met name NL. Engelse frontsloldaten zijn meestal erg vriendelijk en in elk geval redelijk.
Dick moet heropgevoed worden: hij is diepgeschokt als hij van de gruwelijke wandaden hoort. Als overtuigd nazi kan hij massamoord totaal niet rijmen met wat hij in de nazi-school leerde. Nu pas drongen de zinnen over ‘Entfernung der Juden' door, en hij – die zich superieur had gevoeld en de Joden verachtelijk- was nu zelf verachtelijk. Dat kon zijn hoofd bijna letterlijk niet bevatten.
Dick legt de schuld niet bij partij-ideologen en valse profeten, maar bij zijn leraren. Die hadden aan hen toevertrouwde jeugd willens en wetens misleid, hen druppel voor druppel vergiftigd. Ze hadden toegestaan dat minderjarigen als soldaat zinloos zouden worden opgeofferd. Dat hij er als intelligente jongen met open ogen was ingetuind, nam hij zichzelf vervolgens weer erg kwalijk.
Een goed geschreven boek, dat een heel nieuw licht werpt op wat een verdorven ideologie met een mensenleven kan aanvangen. Erg indrukwekkend en bij momenten beklemmend.
This entire review has been hidden because of spoilers.
September 3, 2017
Het is een bijzonder verhaal, maar bijzonder actueel: hoe ontstaat radicalisering? Tijdens het lezen raakte ik in de ban van het verhaal van een jongen, die opgroeit tot Nazi. Tijdens het lezen probeerde ik te denken hoe ik het zelf zou hebben beleefd als ik zijn schoenen stond. Je bent uitverkoren om naar een school te gaan waar de elite wordt opgeleid. Je krijgt dag in dag uit te horen dat je behoort tot het superieure ras. Jij kan de leider van de Nieuwe Tijd worden. De vlag, het symbool, daar leef je voor en daar sterf je voor.
Het is niet moeilijk om je voor te stellen hoe gevoelig je hiervoor kunt zijn.
Het levensverhaal van Dick Woudenberg omgezet in een fijn leesbaar boek door Mischa Cohen. Zeer de moeite waard.
Het is niet moeilijk om je voor te stellen hoe gevoelig je hiervoor kunt zijn.
Het levensverhaal van Dick Woudenberg omgezet in een fijn leesbaar boek door Mischa Cohen. Zeer de moeite waard.
March 4, 2020
De Nederlandse Dick Woudenberg is nog een kind wanneer de Tweede Wereldoorlog uitbreekt en zijn vader grote naam maakt als NSB-topman. Hij wordt naar een speciale school gestuurd om opgevoed te worden of beter geïndoctrineerd te worden met alle ideeën van het nazisme, en wordt zo uiteindelijk klaargestoomd om actief te gaan deelnemen aan de oorlog. Gelukkig voor hem loopt die op z’n eind wanneer hij effectief naar het front wordt gestuurd, samen met zijn klasgenootjes. Hij is op dat moment zestien, net als de schoolkinderen die hem voorgegaan zijn. Het ergst van al is dat hij maar al te goed beseft dat hij helemaal bereid is zijn leven te geven voor de normen en waarden die jarenlang in hem gedrild zijn.
Na de oorlog moet hij zien te leven met de schande van zijn verleden. Zijn vader zit in de gevangenis (en ontsnapt bij wonder aan de vlaag van verstandsverbijstering en ter dood veroordelingen die door Europa raast na de bevrijding) en hij draagt zijn in Nederland maar al te bekende naam met zich mee, waardoor hij moeilijk aan werk komt en het lastig krijgt om zijn eigen leven op te bouwen.
Er wordt iets te veel met namen gegooid, zeker in het begin, tijdens de pre-oorlogsjaren, alsof per se alle belangrijke politici van die tijd even genoemd moeten worden, namen die mij absoluut niks zeiden. (Van Woudenberg zelf had ik ook nog nooit gehoord, trouwens.) Het was anders heel interessant om dit verhaal te lezen, wetende dat er in België net zoveel jongens, kinderen nog, stonden te popelen om zich in te zetten voor het Reich en naar het front te gaan of op een andere manier hun steentje bij te dragen. De nazi’s waren heel grondig in het opleiden van hun kinderen… Gelukkig is Dick er dus aan kunnen ontsnappen.
Na de oorlog moet hij zien te leven met de schande van zijn verleden. Zijn vader zit in de gevangenis (en ontsnapt bij wonder aan de vlaag van verstandsverbijstering en ter dood veroordelingen die door Europa raast na de bevrijding) en hij draagt zijn in Nederland maar al te bekende naam met zich mee, waardoor hij moeilijk aan werk komt en het lastig krijgt om zijn eigen leven op te bouwen.
Er wordt iets te veel met namen gegooid, zeker in het begin, tijdens de pre-oorlogsjaren, alsof per se alle belangrijke politici van die tijd even genoemd moeten worden, namen die mij absoluut niks zeiden. (Van Woudenberg zelf had ik ook nog nooit gehoord, trouwens.) Het was anders heel interessant om dit verhaal te lezen, wetende dat er in België net zoveel jongens, kinderen nog, stonden te popelen om zich in te zetten voor het Reich en naar het front te gaan of op een andere manier hun steentje bij te dragen. De nazi’s waren heel grondig in het opleiden van hun kinderen… Gelukkig is Dick er dus aan kunnen ontsnappen.
September 25, 2018
Wat dit boek over de belevenissen van de zoon van een leidende nsb'er een heel intrigerende biografie maakt, zijn de gedachten van iemand die het meemaakte. Gedachten aan allerlei zaken die wij alleen uit de geschiedenisboeken kennen. Wat vond een jonge puber zélf van joden? Wat dacht hij als hij ze tegenkwam in bus of tram? Geloofden ze écht in de Duitse overwinning? Hoe kon hij al die nare ideeën zomaar accepteren? En wat gebeurde er toen na de oorlog bleek dat alles een verpletterende leugen was geweest?
Al deze vragen worden beantwoord, op een mooi geschreven en pakkende manier.
Al deze vragen worden beantwoord, op een mooi geschreven en pakkende manier.
May 18, 2020
Een verhaal dat vertelt moet worden. Of gelezen uiteraard.
Vlak voordat ik dit boek las, las ik ‘de meeste mensen deugen’ van Rutger Bregman. Bregmans boek heeft mij zeker geholpen om het verhaal van Dick Woudenberg in het juiste perspectief te plaatsen. Ik merk dat ik WO2 in grijstinten ben gaan zien, met daar middenin een inktzwart gat dat haat symboliseert. Dat in godsnaam nooit meer...
Vlak voordat ik dit boek las, las ik ‘de meeste mensen deugen’ van Rutger Bregman. Bregmans boek heeft mij zeker geholpen om het verhaal van Dick Woudenberg in het juiste perspectief te plaatsen. Ik merk dat ik WO2 in grijstinten ben gaan zien, met daar middenin een inktzwart gat dat haat symboliseert. Dat in godsnaam nooit meer...
January 2, 2024
I think this book is a great read and it describes the process of a son coming to terms with the actions of his family during the Second World War. I do however think there are stories out there that delve deeper into this subject but it’s still well-written and interesting.
June 29, 2025
Een zeer goed geschreven boek over een jong jongetje die al vroeg geïndoctrineerd raakt met het Nationaalsocialisme door beide ouders en andere familieleden. Veel goede informatie en interessante feiten wat het boek ook aardig leerzaam maakt.
September 3, 2017
Beklemmend. Hoe je als kind in een veranderende cultuur terecht komt. Na de tweede oorlog blijkt dat het leven, de cultuur een andere moet zijn. Menselijker in de goede zin van het woord.
December 18, 2022
Ik mis de annotatie.
May 22, 2024
3,5#
April 3, 2023
Ik wil zo graag begrijpen. Dit boek komt aan die behoefte tegemoet.
Displaying 1 - 15 of 15 reviews