What do you think?
Rate this book
Het Derivatendrama
Onder leiding van Erik Staal groeit Vestia, het voormalig Gemeentelijk Woningbedrijf Den Haag, in korte tijd uit tot de grootste woningcorporatie van Nederland. Omvangrijke herstructureringen, de bouw van complete Vinex-wijken, overnames van noodlijdende niets gaat de zonnekoning van de corporatiewereld te ver. Zijn ster rijst tot ongekende hoogte.
Eind 2011 komt aan dit sprookje abrupt een einde. Mede door fraude met ingewikkelde financiële producten (derivaten) raakt Vestia verzeild in een van de grootste speculatieschandalen ter wereld. Alleen dankzij een ingrijpende reddingsoperatie blijft het de volkshuisvester overeind. Waar is het smeergeld gebleven? Wie waren de mensen achter dit schandaal? wat heeft hen bewogen?
Op basis van uitgebreide research en gesprekken met tientallen betrokkenen, onder wie enkele hoofdrolspelers, beschrijft journalist Jan Smit hoe en waarom een semi-overheidsorganisatie naar de rand van de afgrond werd gedreven.
Eind 2011 komt aan dit sprookje abrupt een einde. Mede door fraude met ingewikkelde financiële producten (derivaten) raakt Vestia verzeild in een van de grootste speculatieschandalen ter wereld. Alleen dankzij een ingrijpende reddingsoperatie blijft het de volkshuisvester overeind. Waar is het smeergeld gebleven? Wie waren de mensen achter dit schandaal? wat heeft hen bewogen?
Op basis van uitgebreide research en gesprekken met tientallen betrokkenen, onder wie enkele hoofdrolspelers, beschrijft journalist Jan Smit hoe en waarom een semi-overheidsorganisatie naar de rand van de afgrond werd gedreven.
179 pages, Kindle Edition
Published October 6, 2014
4 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 of 1 review
Read
April 1, 2026bij ons woonspreekuur in arnhem komt elke maand een man (die overigens totaal onbereikbaar is, geen telefoon, te duur) helemaal vanuit enschede om zijn bevindingen te delen over grootschalige fraude die woningcorporaties volgens hem plegen met energielabels. elke keer komt hij aan met nieuw bewijs: rechtszaken, ontwikkelingen in europese regelgeving, nieuwsartikelen uit de tubantia, waaruit zou moeten blijken dat corporaties hun woningen bewust te hoge energielabels geven om meer huur te mogen innen. als we hem vragen waarom het hem zo diep zit zegt-ie: 'na alles met die derivaten kun je woningcorporaties niet vertrouwen!' ik moet zeggen: het verhaal van deze man gaat altijd langs me heen. maar wat er gebeurd is met derivaten, daar was ik wel benieuwd naar. zo kwam ik uit bij dit boek van jan smit.
derivaten dus. na de bruteringsoperatie in 1995 werden gemeentelijke bouwbedrijven verzelfstandigd en konden woningcorporaties niet meer rekenen op goedkope leningen en steun van de staat. ze moesten hun 'eigen broek ophouden' en dat betekent hup, de kapitaalmarkt op. na de bankencrisis ging dit flink mis bij vestia, destijds de grootste corporatie van NL met 80.000 woningen in het westen van het land, die tientallen miljarden in derivaten had gestoken.
woningcorporaties lenen veel geld. om de constante cyclus van sloop, bouw, herstructurering en renovatie in stand te houden moeten ze telkens leningen afsluiten, vaak tegen variabele rente, omdat een lening met vaste rente afsluiten duurder is (een bank loopt met een vaste rente een hoger risico bij stijgingen van de marktrente). maar omdat het om zulke grote bedragen gaat, is een rentestijging een significant risico. hier komt de renteswap van pas - een financieel product dat onder de categorie derivaten valt. bij een renteswap spreken de bank en de lener (in dit geval de corporatie) een vast rentepercentage af dat de lener over een periode betaalt, maar in ruil (swap) daarvoor betaalt de bank de variabele rente terug. als je een lening hebt met die variabele rente, betaal je in feite dus onder de streep een vast rentepercentage. als het variabele rentepercentage dus stijgt, betaal je nog steeds het lage, afgesproken vaste rentepercentage. dit percentage ligt echter lager dan wat je normaal zou krijgen voor een lening met een vast percentage, omdat de lening zelf een variabele rente heeft en de bank dus minder risico loopt.
vestia kon hiermee hun rentekosten dus flink beperken. maar aan renteswaps kleven een risico: zo horen bij renteswaps 'margin calls' die om de zoveel tijd plaatsvinden. hierbij moet de partij die op verlies staat - bij een dalende rente vestia dus - onderpand verstrekken aan de bank. (dit hoeft bij een gewone lening met een vast rentepercentage niet uiteraard.) bovendien zijn derivaten financiële producten met een bepaalde waarde, die negatief kan worden en dus ook negatief op de balans kan komen te staan. als de rente daalt, daalt de waarde van een verzekeringspolis tegen een hoge rente ook.
volg je het nog? ik niet helemaal maar we gaan door en het wordt ingewikkelder (ik hoop dat mijn uitleg geen onjuistheden bevat). zo zijn er ook 'swaptions', opties op renteswaps. door een swaption aan te gaan bij een bank verzeker je jezelf van het recht om later, op een bepaald moment, wanneer dat goed uitkomt, in een renteswap te stappen met de bank. handig als je bijvoorbeeld weet dat je later veel geld moet lenen, maar nog niet weet of je tegen die tijd te maken hebt met een lage of hoge rente. er zijn nog veel ingewikkeldere derivaten, die overigens zo heten omdat hun waarde 'gederiveerd' is van bepaalde variabelen als de rentestand. die nóg ingewikkeldere producten zijn enorm risicovol, vindt zelfs warren buffett, krijgen we te lezen. er zijn bijvoorbeeld indexderivaten, die niet de rentestand als basis nemen maar de beursindex. hierover schrijft jan smit droogjes: 'Sinds het begin van de financiële crisis in 2008 presteren indexderivaten [] zeer slecht. De formules blijken niet berekend op omvallende banken en failliete eurolanden.' (p. 113) desondanks bleef vestia dit soort troep aankopen.
toen ik las dat financiële toezichthouders óók geen chocola konden maken van al deze derivaten was dat een opluchting. het is totaal onbegrijpelijk. maar hierdoor was er dus echt helemaal niemand die zicht had op de risico's waar vestia zich in had gestort.
uiteindelijk is vestia dus ten onder gegaan aan zijn derivatenlast. de topmannen van vestia hadden gegokt op een stijging van de marktrente, waartegen ze overdreven goed verzekerd zouden zijn, maar die rentestijging kwam nooit. in tegendeel: de rente zakte na de bankencrisis nog verder, tot ongekend lage standen. tegenover €6 miljard aan daadwerkelijk uitstaande leningen had vestia op z'n hoogtepunt €24 miljard aan derivaten gekocht, waarvan de waarde door dalende rente tot onder de €10 mld was gezakt. pure speculatie dus (met een enorm verlies). die swaptions bijvoorbeeld: vestia had veel van die producten aangekocht, niet om de financiering van toekomstige bouwplannen rond te krijgen, in welk geval een verzekering tegen een hoge toekomstige rente te verdedigen zou zijn, maar puur omdat ze uitgingen van een toekomstige rentestijging waarbij ze via die swaption eens flink konden cashen. o o o wat dom. in de derivatenhandel bleek ook enorm veel corruptie te spelen: derivatenbemiddelaars kregen belachelijk hoge vergoedingen ('provisie') voor hun diensten, die een deel daarvan doorsluisden naar vestia-topmannen. (niet alle mannen vergokken €2,6mld maar het zijn wel altijd mannen, zullen we maar zeggen.)
het is zonde dat jan smit dit hele verhaal brengt als een soort thriller, met een enorme focus op vragen als 'Wie is Erik Staal? Wie is Marcel de Vries? Wie zijn de andere hoofdrolspelers? Wat hebben ze precies gedaan? En waarom?' (p. 10). verreweg de meeste bladzijdes zijn daaraan gewijd. des te minder aandacht heeft hij voor de structurele factoren die speculatie en zelfverrijking mogelijk hebben gemaakt of zelfs hebben aangemoedigd. de hele bruteringsoperatie bijvoorbeeld, die woningcorporaties onafhankelijk zou moeten maken, wordt afgedaan als 'hoera, het is de jaren 90, leve de liberalisering', zonder te vermelden dat huurdersorganisaties en bijvoorbeeld de SP destijds al waarschuwden voor een 'miljoenenjacht'. en hoe vreemd is het hele bestaan van woningcorporaties post-bruteringsoperatie eigenlijk wel niet? 'je moet al deze maatschappelijke taken op het gebied van huisvesting voor ons uitvoeren, en we gaan al je beleid omtrent huurprijzen en duurzaamheidseisen van bovenop opleggen, maar je kunt op geen enkele financiele ondersteuning meer rekenen.' ergens niet zo heel gek dat woningcorporaties die zonder enige kennis van financiële markten zelfstandig in het diepe werden gegooid dit soort bizarre dingen gingen doen, toch? is dat met die energielabels misschien toch nog niet zo vergezocht.
hoezo worden deze enorme onzichtbare corporate verhuurdersboeven die ieder jaar vooraan in de rij staan om te lobbyen voor huurverhogingen toch door grote delen van links nederland gezien als dé oplossing voor de wooncrisis? hoe vaak hoor je wel niet 'als we nu nog maar 90% corporatiehuur hadden...'? hoe kun je zoiets zeggen? toegegeven: na het drama met vestia en met andere woningcorporaties is het toezicht op deze sector verstevigd. ook is het bijvoorbeeld sinds 2013 voor bemiddelaars verboden om meer provisie te ontvangen voor het verstrekken van complexe financiële producten. maar de hele constructie blijft gek.
eerder heb ik op goodreads geschreven dat mijn grootste zwakte (of naja, één van iig) is dat ik niks begrijp van de hele financiele wereld en specifiek over de bankencrisis van 2008 en alle gevolgen daarvan. ik ben dankzij jan smit wel heel ietsjes dichter bij een soort van begrip gekomen, denk ik, maar het stelt gerust dat alle hoofdrolspelers van toen er ook gewoon helemaal niks van snapten.
derivaten dus. na de bruteringsoperatie in 1995 werden gemeentelijke bouwbedrijven verzelfstandigd en konden woningcorporaties niet meer rekenen op goedkope leningen en steun van de staat. ze moesten hun 'eigen broek ophouden' en dat betekent hup, de kapitaalmarkt op. na de bankencrisis ging dit flink mis bij vestia, destijds de grootste corporatie van NL met 80.000 woningen in het westen van het land, die tientallen miljarden in derivaten had gestoken.
woningcorporaties lenen veel geld. om de constante cyclus van sloop, bouw, herstructurering en renovatie in stand te houden moeten ze telkens leningen afsluiten, vaak tegen variabele rente, omdat een lening met vaste rente afsluiten duurder is (een bank loopt met een vaste rente een hoger risico bij stijgingen van de marktrente). maar omdat het om zulke grote bedragen gaat, is een rentestijging een significant risico. hier komt de renteswap van pas - een financieel product dat onder de categorie derivaten valt. bij een renteswap spreken de bank en de lener (in dit geval de corporatie) een vast rentepercentage af dat de lener over een periode betaalt, maar in ruil (swap) daarvoor betaalt de bank de variabele rente terug. als je een lening hebt met die variabele rente, betaal je in feite dus onder de streep een vast rentepercentage. als het variabele rentepercentage dus stijgt, betaal je nog steeds het lage, afgesproken vaste rentepercentage. dit percentage ligt echter lager dan wat je normaal zou krijgen voor een lening met een vast percentage, omdat de lening zelf een variabele rente heeft en de bank dus minder risico loopt.
vestia kon hiermee hun rentekosten dus flink beperken. maar aan renteswaps kleven een risico: zo horen bij renteswaps 'margin calls' die om de zoveel tijd plaatsvinden. hierbij moet de partij die op verlies staat - bij een dalende rente vestia dus - onderpand verstrekken aan de bank. (dit hoeft bij een gewone lening met een vast rentepercentage niet uiteraard.) bovendien zijn derivaten financiële producten met een bepaalde waarde, die negatief kan worden en dus ook negatief op de balans kan komen te staan. als de rente daalt, daalt de waarde van een verzekeringspolis tegen een hoge rente ook.
volg je het nog? ik niet helemaal maar we gaan door en het wordt ingewikkelder (ik hoop dat mijn uitleg geen onjuistheden bevat). zo zijn er ook 'swaptions', opties op renteswaps. door een swaption aan te gaan bij een bank verzeker je jezelf van het recht om later, op een bepaald moment, wanneer dat goed uitkomt, in een renteswap te stappen met de bank. handig als je bijvoorbeeld weet dat je later veel geld moet lenen, maar nog niet weet of je tegen die tijd te maken hebt met een lage of hoge rente. er zijn nog veel ingewikkeldere derivaten, die overigens zo heten omdat hun waarde 'gederiveerd' is van bepaalde variabelen als de rentestand. die nóg ingewikkeldere producten zijn enorm risicovol, vindt zelfs warren buffett, krijgen we te lezen. er zijn bijvoorbeeld indexderivaten, die niet de rentestand als basis nemen maar de beursindex. hierover schrijft jan smit droogjes: 'Sinds het begin van de financiële crisis in 2008 presteren indexderivaten [] zeer slecht. De formules blijken niet berekend op omvallende banken en failliete eurolanden.' (p. 113) desondanks bleef vestia dit soort troep aankopen.
toen ik las dat financiële toezichthouders óók geen chocola konden maken van al deze derivaten was dat een opluchting. het is totaal onbegrijpelijk. maar hierdoor was er dus echt helemaal niemand die zicht had op de risico's waar vestia zich in had gestort.
uiteindelijk is vestia dus ten onder gegaan aan zijn derivatenlast. de topmannen van vestia hadden gegokt op een stijging van de marktrente, waartegen ze overdreven goed verzekerd zouden zijn, maar die rentestijging kwam nooit. in tegendeel: de rente zakte na de bankencrisis nog verder, tot ongekend lage standen. tegenover €6 miljard aan daadwerkelijk uitstaande leningen had vestia op z'n hoogtepunt €24 miljard aan derivaten gekocht, waarvan de waarde door dalende rente tot onder de €10 mld was gezakt. pure speculatie dus (met een enorm verlies). die swaptions bijvoorbeeld: vestia had veel van die producten aangekocht, niet om de financiering van toekomstige bouwplannen rond te krijgen, in welk geval een verzekering tegen een hoge toekomstige rente te verdedigen zou zijn, maar puur omdat ze uitgingen van een toekomstige rentestijging waarbij ze via die swaption eens flink konden cashen. o o o wat dom. in de derivatenhandel bleek ook enorm veel corruptie te spelen: derivatenbemiddelaars kregen belachelijk hoge vergoedingen ('provisie') voor hun diensten, die een deel daarvan doorsluisden naar vestia-topmannen. (niet alle mannen vergokken €2,6mld maar het zijn wel altijd mannen, zullen we maar zeggen.)
het is zonde dat jan smit dit hele verhaal brengt als een soort thriller, met een enorme focus op vragen als 'Wie is Erik Staal? Wie is Marcel de Vries? Wie zijn de andere hoofdrolspelers? Wat hebben ze precies gedaan? En waarom?' (p. 10). verreweg de meeste bladzijdes zijn daaraan gewijd. des te minder aandacht heeft hij voor de structurele factoren die speculatie en zelfverrijking mogelijk hebben gemaakt of zelfs hebben aangemoedigd. de hele bruteringsoperatie bijvoorbeeld, die woningcorporaties onafhankelijk zou moeten maken, wordt afgedaan als 'hoera, het is de jaren 90, leve de liberalisering', zonder te vermelden dat huurdersorganisaties en bijvoorbeeld de SP destijds al waarschuwden voor een 'miljoenenjacht'. en hoe vreemd is het hele bestaan van woningcorporaties post-bruteringsoperatie eigenlijk wel niet? 'je moet al deze maatschappelijke taken op het gebied van huisvesting voor ons uitvoeren, en we gaan al je beleid omtrent huurprijzen en duurzaamheidseisen van bovenop opleggen, maar je kunt op geen enkele financiele ondersteuning meer rekenen.' ergens niet zo heel gek dat woningcorporaties die zonder enige kennis van financiële markten zelfstandig in het diepe werden gegooid dit soort bizarre dingen gingen doen, toch? is dat met die energielabels misschien toch nog niet zo vergezocht.
hoezo worden deze enorme onzichtbare corporate verhuurdersboeven die ieder jaar vooraan in de rij staan om te lobbyen voor huurverhogingen toch door grote delen van links nederland gezien als dé oplossing voor de wooncrisis? hoe vaak hoor je wel niet 'als we nu nog maar 90% corporatiehuur hadden...'? hoe kun je zoiets zeggen? toegegeven: na het drama met vestia en met andere woningcorporaties is het toezicht op deze sector verstevigd. ook is het bijvoorbeeld sinds 2013 voor bemiddelaars verboden om meer provisie te ontvangen voor het verstrekken van complexe financiële producten. maar de hele constructie blijft gek.
eerder heb ik op goodreads geschreven dat mijn grootste zwakte (of naja, één van iig) is dat ik niks begrijp van de hele financiele wereld en specifiek over de bankencrisis van 2008 en alle gevolgen daarvan. ik ben dankzij jan smit wel heel ietsjes dichter bij een soort van begrip gekomen, denk ik, maar het stelt gerust dat alle hoofdrolspelers van toen er ook gewoon helemaal niks van snapten.
Displaying 1 of 1 review