Ηλιόπετρα - Κώστας

by Octavio Paz, Κώστας Κουτσουρέλης (Translator)

μια ιτιά κρυστάλλινη, μια υδρόεσσα λεύκα
ένα ανεμοδαρμένο σιντριβάνι,
ένα δέντρο βαθύ που όμως χορεύει,
το πέρασμα ενός ποταμού που ελίσσεται,
μακραίνει, αναποδίζει, αλλάζει κοίτη
και πάντα εκβάλλει:
μια πορεία γαλήνια
άστρου ή άνοιξης που δεν επείγει,
νερό που με τα βλέφαρα κλεισμένα
όλη τη νύχτα μαντικό αναβλύζει,
μια ομόφωνη ροή κύμα το κύμα
ώσπου να κρύψει η τρικυμία τα πάντα,
μια πράσινη επικράτεια δίχως δύση
όπως η λάμψη η άγρια των φτερούγων
σαν ξεδιπλώνουν στ' ουρανού τη μέση,
μια πορεία ανάμεσα απ' τις λόχμες
των ημερών που θα 'ρθουν κι η μοιραία
λάμψη της δυστυχίας σαν τραγούδι
ενός πουλιού που απολιθώνει δάση [...]
(Από την έκδοση)

un sauce de cristal, un chopo de agua,
un alto surtidor que el viento arquea,
un arbol bien plantado mas danzante,
un caminar de rio que se curva,
avanza, retrocede, da un rodeo
y llega siempre:
un caminar tranquilo
de estrella o primavera sin premura,
agua que con los parpados cerrados
mana toda la noche profecias,
unanime presencia en oleaje,
ola tras ola hasta cubrirlo todo,
verde soberania sin ocaso
como el deslumbramiento de las alas
cuando se abren en mitad del cielo,
un caminar entre las espesuras
de los dias futuros y el aciago
fulgor de la desdicha como un ave
petrificando el bosque con su canto [...]
(De la edition)

Πρόλογος στη Δεύτερη Έκδοση της Ελληνικής Μετάφρασης

ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Δώδεκα Νότες για μια Μετάφραση

Piedra de sol / Ηλιόπετρα

Σημειώσεις

ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Kostas / Κώστας

ΕΠΙΜΕΤΡΟ
Π. Ζιμφερρέρ: Η "Ηλιόπετρα" του Οκτάβιο Πας
ΟΚΤΑΒΙΟ ΠΑΣ
Χρονολόγιο Βίου και Έργου
Ελληνική Βιβλιογραφία Αυτοτελών Εκδόσεων

Genres: Poetry, Nobel Prize, Spanish Literature, Latin American, Classics, Literature, Latin American Literature

152 pages, Paperback

First published January 1, 1957

About the author

Octavio Paz Lozano was a Mexican writer, poet, and diplomat, and the winner of the 1982 Neustadt International Prize for Literature and the 1990 Nobel Prize for Literature ("for impassioned writing with wide horizons, characterized by sensuous intelligence and humanistic integrity.")

Reviews

[Alialiarya · Rating 5 out of 5]

جهان دگرگون می‌شود
اگر دو انسان با شناسایی یکدیگر را بنگرند



پاز را باید دیر می‌خواندم. همان جایی که فهمیدم او دوست و همراه برتون بوده می‌دانستم نوجوانی سن خوبی برای شناختش نیست(او می‌گوید: خیلی وقت‌ها موقع نوشتن انگار در گفت‌وگویی خاموش با برتون بودم) او شاعر ابتدای راه نیست. او را باید بعد از لمس شعر بعد از لمس‌های اولیه‌ی هنر خواند. او شاعر انتها و غایت است. سنگ آفتاب صد سال بعد از گل‌های رنج بودلر و سه دهه بعد از سرزمین هرز الیوت انتشار می‌یابد و یادآوری می‌کند هنر در تاریخ زنده است و بین این سه مجموعه درخشان و تاریخ ساز چگونه انسان و نگاه‌اش به کاربرد هنر تغییر یافته. رسیدن به شعر افرادی مانند پاز بودلر الیوت و... سخت و طولانی‌ست اما درک شعر آن‌ها در انتهای مسیر آرامشی بی‌نظیر به همراه دارد. خوشحالم که دیر خواندمت. اما می‌فهممت. هرچند اندک. خصوصا آن‌جایی که در مقاله‌ای گفته‌ای: رهایی تو در رهایی دیگران و همه‌ی دیگران است


سنگ آفتاب همچون سایر اشعار پاز شعری است درمورد به خواب نرفتن
مترجم انگلیسی شعر

[فؤاد · Rating 3 out of 5]

همه چیز چهره دگرگون می کند و مقدس می گردد
هر اتاقی مرکز جهان می شود
این اولین شب همه چیز خواهد شد، روز نخستین:
هنگامی که دو نفر عشق بازی می کنند
جهان متولد می شود
قطرۀ نور از اندرون های شفاف
اتاق چون میوه ای باز می شود
و قوانینی که موش ها پوزه اش را زده اند
میله های آهنی بانک ها و زندان ها
میله های تشریفات اداری، حصارهای سیمی خاردار
دیوارهای نامرئی، صورتک های پوسیده ای
که انسان را از انسانِ دیگر جدا می کند
و از خویش،
این همه فرو می ریزد

دوست داشتن جنگ است، اگر دو تن یکدیگر را در آغوش کشند
جهان دگرگون می شود، هوس ها گوشت می گیرند
اندیشه ها گوشت می گیرند
بر شانه های اسیران بال ها جوانه می زنند
جهان واقعی و محسوس می شود
شراب باز شراب می شود
نان بویش را باز می یابد، آب آب می شود
دوست داشتن جنگ است، همۀ درها را می گشاید
دوست داشتن عریان کردن فرد است از تمام اسم ها
تو دیگر سایه ای شماره دار نیستی
که اربابی بی چهره، به زنجیرهای جاویدان
محکومت کند
جهان دگرگون می شود
اگر دو انسان با شناسایی یکدیگر را بنگرند

[Edita · Rating 5 out of 5]

I search without finding, I write alone,
there’s no one here, and the day falls,
the year falls, I fall with the moment,
I fall to the depths, invisible path
over mirrors repeating my shattered image,
I walk through the days, the trampled moments,
I walk through all the thoughts of my shadow,
I walk through my shadow in search of a moment,
[...]
does nothing happen as time passes by?
[...]
there is no redemption, time can never
turn back,
[...]
every minute is eternally nothing,
[...]
—when was life ever truly ours?
when are we ever what we are?
we are ill-reputed, nothing more
than vertigo and emptiness, a frown in the mirror,
[...]
life is never
truly ours, it always belongs to the others,
life is no one’s, we all are life—
[...]
life is other, always there,
further off, beyond you and
beyond me, always on the horizon,
life which unlives us and makes us strangers,
that invents our face and wears it away,
hunger for being, oh death, our bread,
[...]
I want to go on, to go further, and cannot:
as each moment was dropping into another
I dreamt the dreams of dreamless stones,
and there at the end of the years like stones
I heard my blood, singing in its prison,
and the sea sang with a murmur of light,
one by one the walls gave way,
all of the doors were broken down,
and the sun came bursting through my forehead,
it tore apart my closed lids,
cut loose my being from its wrappers,
and pulled me out of myself to wake me
from this animal sleep and its centuries of stone,
and the sun’s magic of mirrors revived
a crystal willow, a poplar of water,
a tall fountain the wind arches over,
a tree deep-rooted yet dancing still,
a course of a river that turns, moves on,
doubles back, and comes full circle,
forever arriving:

[Χαρά Ζ. · Rating 5 out of 5]

Βρήκα το σταυρουδάκι μου που 'χα χαμένο εδώ και μήνες, μα δεν το ξαναφόρεσα.

Όσο αναφορά την Ηλιόπετρα και τον Πας, πεντάστερο. Καθαρό.

[Mahsa · Rating 3 out of 5]

می جویم بی آنکه بیابم
به تنهایی می نویسم
کسی اینجا نیست
روز فرو می افتد، سال فرو می افتد
من با لحظه سقوط می کنم
به اعماق می افتم

کوره راه ناپیدایی روی آینه ها
که تصویر شکسته ی مرا تکرار می کنند
پا بر روزها می گذارم، بر لحظه های فرسوده...

من آن لحظه را می جویم که به دلکشی پرنده ای ست...

[Annetius · Rating 5 out of 5]

[…]
μια ζωντανή ημερομηνία γυρεύω,
τον ήλιο του απογεύματος στις πέντε
πάνω στα πορφυρά τείχη της λάβας:
μέστωνε η ώρα εκεί στις αρμαθιές της,
στο σήμα της σκορπούσαν τα κορίτσια
από τα ρόδινά της σπλάχνα, βγαίναν
στις πέτρινες αυλές του κολλεγίου,
ψηλή σαν το φθινόπωρο περνούσε
λουσμένη φως κάτω από την αψίδα
κι ολόγυρα την έντυνε ο χώρος
με διάφανο, μαλαματένιο δέρμα,

τίγρη φωτόχρωμη, σταχτί ελάφι
βαθιά μες στα περίχωρα της νύχτας,
μισοϊδωμένο ένα κορίτσι γέρνει
απ’ της βροχής τα πράσινα μπαλκόνια,
πρόσωπο εφηβικό που δεν μετριέται,
ξέχασα τ’ όνομά σου, Μελουζίνα,
Λάουρα, Ισαβέλλα, Περσεφόνη,
έχεις τα πρόσωπα όλα και κανένα,
είσαι οι ώρες όλες και καμία,
μοιάζεις εσύ με σύννεφο, με δέντρο,
είσαι όλα τα πουλιά μα κι ένα αστέρι,
μοιάζεις εσύ με του σπαθιού την κόψη,
την κούπα την αιμάτινη του δήμιου,
κισσός που εισβάλλει, ζώνει, ξεριζώνει
και την ψυχή χωρίζει απ’ τον εαυτό της,
[…]

Ζήλια προς τον ποιητή, Οκτάβιο Πας, για το ποίημα αυτό που ξεκινάει με τη ροή ενός ποταμού και τελειώνει ομοίως, διαγράφοντας έναν κύκλο, τον κύκλο της ίδιας της ποίησης, της ποίησης που φέρνουμε γύρες οι αναγνώστες μετά από μια βδομάδα, ένα μήνα, πέντε χρόνια· ζήλια προς τον ποιητή που καταργεί τον χρόνο.

Φθόνος προς τον μεταφραστή, Κώστα Κουτσουρέλη, για τη φοβερά μουσική απόδοση του ποιήματος, για τις δώδεκα νότες του στην αρχή της έκδοσης σχετικά με τη μετάφραση, για την κελαρυστή σαν ποταμό πορεία των μεταφρασμένων στίχων.

Μια νότα του μεταφραστή:

«Ποτέ δεν πίστεψα εντελώς στο τροπάρι της ταύτισης, της –ιδεατής, έστω– ώσμωσης μορφής και περιεχομένου. Αν ίσχυε, η ίδια η μετάφραση θα ήταν αδύνατη. Γιατί η μετάφραση σημαίνει ακριβώς αυτό, την απέκδυση της μορφής και την ανασύστασή της με άλλα μέσα, αλλού· μια πράξη μετενσάρκωσης, όπως έχουν πει. Εδώ και πεντακόσια χρόνια μεταφράζουμε εργωδώς από τ’ αρχαία και τα λατινικά, ωστόσο αδυνατούμε καν να εικάσουμε πώς ακουγόταν ένα ποίημα της Σαπφώς ή του Κάτουλλου στον καιρό του. Ας λένε οι μετρικοί κι οι φιλόλογοι. Η προσωδία του Αισχύλου μάς είναι τόσο άγνωστη όσο η μουσική των χορικών του. Οι λέξεις του φτάνουν στ’ αυτιά μας αμίλητες.»

Στο τέλος της έκδοσης, ένα ακόμα ποίημα του Πας με τίτλο «Κώστας», γραμμένο για τον αγαπημένο του φίλο, τον Έλληνα φιλόσοφο Κώστα Παπαϊωάννου. Μια ελεγεία στην πνευματική φιλία.

[Miss Ravi · Rating 4 out of 5]

هذیانم را دنبال می‌کنم، اتاق‌ها، خیابان‌ها
کورمال کورمال به درون راهروهای زمان می‌روم،
از پله‌ها بالا می‌روم و پایین می‌آیم
بی‌آنکه تکان بخورم با دست دیوارها را می‌جویم
به نقطه آغاز بازمی‌گردم، چهره تو را می‌جویم
به میان کوچه‌های هستی‌ام می روم
در زیر آفتابی بی‌زمان
و در کنار من، تو چون درختی راه می‌روی، تو چون رودی
راه می‌روی.

[Maryam Shahbazi · Rating 5 out of 5]

مانند کوره راهی که در کوهساران سرگردان است
و ناگهان به لبهٔ هیچ ختم میشود،
من بر لبهٔ اندیشه ات راه میروم.

[Arman · Rating 5 out of 5]

دفتر شعری لاغر و البته بسیار عظیم.
تصویرسازی های بدیع و خیال پردازی های سرکشی داشت، و به توانسته بود مضامین اساطیری و تغزلی و تاریخی-سیاسی را به هم پیوند بزند.
پیش ترها، در ریویوی مختصرِ دیالکتیک تنهایی هم گفته بود که علاقه و اشاراتِ اوکتاو پاز به زمانِ اساطیر و دوری و تلاش بر پیوندِ بین آن با زمان تاریخی نیز در اینجا هم مشهود است و توجه من را بسیار به خود جلب کرد؛ و نیز جدالِ بین لحظه های گذرنده و سکونِ زمان.

از بین اشعار هم "سنگ آفتاب" و "باد از همه سو" را بسیار پسندیدم.
امیدوارم خیلی زود بتوانم دوباره به سراغ این کتاب برگردم، و با ذهنی بازتر این دفتر را مطالعه کرده و ریویوی مبسوطی بر آن، آنطور که شایسته اش است، بنویسم.
در آخر، ترجمه میرعلائی بسیار پاکیزه بود و از آن آموختم... فقط کاش راجع ارجاعات تاریخی موجود در شعرها (بخصوص شعر اصلی، سنگ آفتاب) پانویس هایی میگذاشت و بیشتر راجع بهشان می نوشت

[Eirini Proikaki · Rating 5 out of 5]

"Αλλάζει ο κόσμος αν δυο, απ'τον ίλιγγο ενωμένοι, πέσουν στη χλόη: ο ουρανός πια χαμηλώνει, τα δέντρα υψώνονται, ο χώρος είναι φως και σιωπή."

Με την ποίηση γενικά δεν έχω και πολύ καλές σχέσεις, ίσως φταίει εκείνο το σχολικό " τι θέλει να πει ο ποιητής" που μου έμεινε τραύμα, αλλά καμιά φορά κάτι μου κάνει κλικ και με τραβάει να το διαβάσω.
Αυτό έγινε και με την Ηλιόπετρα του Οκτάβιο Πας. Και όταν το διάβασα έμεινα εκστασιασμένη. Είναι υπέροχο! Το διάβασα δύο φορές και θα το διαβάσω ακόμα πολλές φορές στο μέλλον, είμαι σίγουρη.
Η ποίηση για μένα είναι συναίσθημα. Αν δεν με κάνει να καρδιοχτυπησω, αν δεν με κάνει να διαβάζω ξανά και ξανά τους ίδιους στίχους με λαχτάρα, αν δεν με κάνει να ονειρεύομαι, αν δεν αγγίξει την ψυχή μου, όσες αναλύσεις και να διαβάσω, δεν με ενδιαφέρει τι θέλει να πει ο ποιητής.
Και η Ηλιόπετρα τα έκανε όλα αυτά και με το παραπάνω.
Στην ίδια έκδοση περιλαμβάνεται και το ποίημα Κώστας, που το έγραψε ο Πας για να μιλήσει για την γνωριμία και την φιλία του με τον Έλληνα φιλόσοφο Κώστα Παπαϊωάννου. Είναι κι αυτό πολύ όμορφο.

[Steven Godin · Rating 5 out of 5]

I travel your length, like a river,
I travel your body, like a forest,
like a mountain path that ends at a cliff
I travel along the edge of your thoughts,
and my shadow falls from your white forehead,
my shadow shatters, and I gather the pieces
and go on with no body, groping my way,

the endless corridors of memory, the doors
that open into an empty room
where all the summers have come to rot,
jewels of thirst burn at its depths,

the face that vanishes upon recall
the hand that crumbles at my touch,
the hair spun by a mob of spiders
over the smiles of years ago,

setting out from my forehead, I search,
I search without finding, search through a moment,
a face of storm and lightning-flashes
racing through the trees of night,
a face of rain in a darkened garden,
relentless water that flows by my side,

[Ali Di · Rating 3 out of 5]

آنان لباس هایشان را پاره کردند و هماغوش شدند
زیرا هنگامی که بدن هایِ عریانْ به هم می رسند
انسان ها از زمان می گریزند و زخم ناپذیر می شوند،
هیچ چیز نمی تواند به آنان دست یابد،
آنان به سرچشمه باز می گردند
آنجا من و تویی نیست، فردا، دیروز، اسمی نیست،
حقیقتِ دو انسان یک روح و بدن است

[Joe · Rating 5 out of 5]

Hello to my new favorite poem of all time. And it's a single sentence.

a path through the wilderness of days to come,
and the gloomy splendor of misery like a bird
whose song can turn a forest to stone,
and the imminent joys on branches that vanish,
the hours of light pecked away by the birds,
and the omens that slip past the hand,
a sudden presence like a burst of song,
like the wind singing in a burning building,

-

all is transformed, all is sacred,
every room is the center of the world,
it's still the first night, and the first day,
the world is born when two people kiss,
a drop of light from transparent juices,
the room cracks half-open like a fruit
or explodes in silence like a star,

-

the kingdom where pronouns are intertwined

-

I walk through the streets of myself
under an ageless sun, and by my side
you walk like a tree, you walk like a river,
and talk to me like the course of a river,
you grow like wheat between my hands,
you throb like a squirrel between my hands,
you fly like a thousand birds, and your laugh
is like the spray of the sea, your head
is a star between my hands, the world
grows green again when you smile,

[Marcia Letaw · Rating 5 out of 5]

While I was reading Sunstone, I kept thinking about physics, about the fact that if one were to ride around on a light ray, there would be no time since light is everywhere at once. Only in our Earthbound rest frame do we perceive life through the lens of time; thus, as it seems to me, Sunstone is a personification of Time of what it's like to look at life from Time's point of view.

[Fateme Banafshe · Rating 4 out of 5]

... و ما به یگانگی از دست رفته‌مان می‌نگریم،
به انزوای محض انسان بودن،
به شکوه انسان بودن،
شکوه نان را قسمت کردن، آفتاب را و مرگ را قسمت کردن،
معجزه‌ی از یاد رفته‌ی زنده بودن.

[Giorgos · Rating 5 out of 5]

Με ένα εξαιρετικό περίβλημα από το εξώφυλλο, την ποιητική εισαγωγή του μεταφραστή, το ισπανικό πρωτότυπο, την επιλογική ανάλυση του Περέ Ζιμφερρέρ και το χρονολόγιο βίου και έργου του Πας, η έκδοση (στα υψηλά κριτήρια του Gutenberg) βοηθά την ανάδειξη και την κατανόηση ενός κλασικού ποιήματος του 20ού αιώνα –κι αφήνω το πιο σημαντικό, την όμορφη μετάφραση του Κουτσουρέλη (που σε αρκετά σημεία μού φαίνεται ότι δίνει καλύτερες λύσεις από την παλαιότερη μετάφραση του Γιώργου Μακρή)!

Ένα ποίημα ποταμός, 590 στίχοι ασταμάτητοι χωρίς τελεία στην κύκλια οδό τους, που σημαίνει την ενότητά τους πρώτα με στίχους που ίδιοι ανοίγουν και κλείνουν το ποίημα (που κλείνει με διπλή τελεία) –ηρακλείτειας έντασης αλλά και εναρμόνισης των διεστώτων ζευγών (ανθρωπολογικών, χρονικών, φυσικών, οντολογικών). Εξαπλώνεται στην απειρότητα ενός χώρου που θυμίζει τον κόκκο άμμου του Blake και έρχεται κι επανέρχεται στην ακατάπαυστη ροή, όπου η στιγμή μνημειώνει την αιωνιότητα.

«Στους διαδρόμους της ατέλευτης μνήμης» τρέχουν εικόνες που παροντοποιούνται και φτιάχνουν το ποίημα –που επανευρίσκει τον χρόνο, συμφύροντας τα επίπεδά του και γεγονότα και πρόσωπα ιστορικά: τον Αγαμέμνονα, την Κασσάνδρα, τον Σωκράτη, τον Βρούτο, τον Λίνκολν, τον Ισπανικό Εμφύλιο, τον Τρότσκυ αλλά και το αρχέγονο δίδυμο του χαμού, τον Κάιν-Άβελ. Πρόσωπα που ονομάζονται, μυθικά και πραγματικά, με τα προσωπεία τους να είναι ταυτόχρονα ένα. Κι ένα εγώ που απευθύνεται στο ένα πρόσωπο με τα πολλά ονόματα, στον Ένα αγαπημένο –σαν να είναι ο ενδιάμεσος, ανάμεσα στην ανθρωπότητα και στη φύση, σαν νάναι ένα μυστικός λόγος, γήινος και αισθησιακός ταυτόχρονα. Γυναικείες μορφές εμφανίζονται, δεν μοιάζει τίποτε σταθερό, η Μαρία, η Περσεφόνη και η Ελοϊζα… Κι όμως, τίποτε δεν συμβαίνει («δεν τρέχει τίποτε, το μάτι του ήλιου/ μονάχα παίζει, κίνηση καμία/ ή λύτρωση» (489-91), μόνο ο θάνατος για πάντα...

Είναι ερωτικός λόγος, καυτός στην πέτρα της υπομονής αλλά με ήλιο διάχυτο και τη διαφάνεια των πραγμάτων (θυμίζοντας κάποτε Ελύτη), αλλά να το πούμε ερωτικό ποίημα; Βέβαια, ο Κορτάσαρ κάτι παραπάνω ξέρει που το ονομάζει το «ωραιότερο ερωτικό ποίημα της λατινοαμερικανικής λογοτεχνίας». Ωστόσο κι αυτή η κρίση δεν σημαίνει ότι είναι μόνο αυτό! Ίσως να το ταξινομούσαμε περιοριστικά έτσι –εκτός εάν θυμηθούμε τον Πρωταρχικό και Ποιητικό Έρωτα ενός Πρώτου Κινούντος, και το αντικρυστό μηδέν (έρως και θάνατος).

Είναι στοχαστικός λόγος, είναι το γυμνό σώμα και η ψυχή που ατελεύτητα περιπλανιούνται και πλανώνται στον χώρο και τον χρόνο, χωρίς να αρκούνται σε μια αισθητική ή αισθησιακή ζωή, αλλά να το πούμε φιλοσοφικό ποίημα; Ίσως έτσι πάλι να το περιορίζαμε. Η Ηλιόπετρα δεν έχει τους «συλλογισμούς» των Τεσσάρων Κουαρτέτων, αλλά πραγματώνει τον στίχο τους «στο τέλος μου είναι η αρχή μου», ούτε έχει τον πρόδηλο κοσμολογικό συμβολισμό μιας Νεαρής Μοίρας, αλλά πάλι ο ήλιος κυριαρχεί στο σώμα και στον θάνατο.

Σε τέτοια ποιήματα με παραπέμπει η ανάγνωσή της, κι αυτό μου δείχνει πόσο υψηλή παρέα κάνει η Ηλιόπετρα με τον Έλιοτ και τον Βαλερύ, αλλά και με τον Ρίλκε και τους μυστικούς. Κορυφαίο δείγμα οντολογικής ποίησης: γιατί είμαι αυτός που είμαι μόνο μέσω των άλλων, αναγνωρίζοντας σ’ αυτούς τον εαυτό μου και ακεραιώνοντάς τον χάρη σ’ αυτούς –και σε αυτούς τον επιστρέφω, και «αλλάζει ο κόσμος/ οι δυό τους σαν γνωρίζονται απ’ τα μάτια» (374-5)!

(για όσους προτιμούν την έμφαση στον ερωτισμό του ποιήματος: https://www.youtube.com/watch?v=Bq5IF...)

Μερικοί στίχοι:
Μιά παρουσία σάν ἔξαφνο τραγούδι,
δυό μάτια πού τόν κόσμο μετεωρίζουν
μ' ὅλα τά πέλαγα καί τά βουνά του,
σῶμα ἀπό φῶς πού φίλτραρε ὁ ἀχάτης...
ντυμένη μέ τῶν πόθων μου τό χρῶμα,
περνῶ ἀπ' τά μάτια σου σάν ἀπό κρήνη,
μέσα τους πίνουν ὄνειρο οἱ τίγρεις,
περνῶ ἀπ' τήν ὄψη σου σάν σέ σελήνη,
καθώς τό σύννεφο ἀπ' τούς στοχασμούς σου,
περνῶ ἀπ' τό σῶμα σου σάν ἀπό δάσος,
στούς αἰ��μηρούς σου λογισμούς βαδίζω...
…..
μάχη εἶναι ἡ ἀγάπη, ὅταν δυό φιλιοῦνται
ἀλλάζει ὁ κόσμος, παίρνουν σάρκα οἱ πόθοι,
ἡ σκέψη παίρνει σάρκα καί στοῦ σκλάβου
τούς ὥμους βγαίνουνε φτερά, ἀληθεύει
ὁ κόσμος, τό κρασί κρασί 'ναι πάλι
καί τό νερό νερό, ψωμί μέ γεύση,
μάχη εἶναι ἡ ἀγάπη, σάν ν' ἀνοίγεις πόρτες
καί παύεις νά 'σαι ἕνας ἀκόμη ἴσκιος,
ἐγκάθειρκτος μ' αἰώνιες ἁλυσίδες
σ' ἀπρόσωπο δυνάστη.
ἀγάπη 'ναι νά ἐκδύεις τ' ὄνομά σου...
…..
δέν εἶν' ποτέ ἡ ζωή δική μας, εἶναι
ἄλλων, δέν εἶναι κανενός, ὅλοι εἴμαστε
ἡ ζωή --
γιά νά 'μαι ἐγώ πρέπει νά εἶμαι ἄλλος,
νά βγῶ ἀπ' τό ἐγώ, νά μέ ζητήσω σ' ἄλλους,
τούς ἄλλους πού δέν εἶναι ἄν δέν υπάρχω...
πάντα ἡ ζωή εἶναι ἄλλη, ἀλλοῦ, πιό πέρα,
πέρ' ἀπό ἐσένα ἤ ἐμένα, πάντα ὁρίζοντας,
ζωή πού μᾶς ποθεῖ καί μᾶς διχάζει,
μᾶς δίνει πρόσωπο καί τό τσακίζει,
πείνα τοῦ εἶναι"
….
τά ὄνειρα κοιμήθηκα τῆς πέτρας
πού ὄνειρα δέν βλέπει, τό αἷμα μου ἄκουσα
στῆς πέτρας τόν καιρό δέσμιο νά ψάλλει
ἕνα πρός ἕνα τά ὀχυρά λυγίζαν
στά τείχη ὅλες οἱ πύλες καταρρέαν
καί κούρσευε τό μέτωπό μου ὁ ἥλιος
βίαζε τά κλειστά τά βλέφαρά μου
τό εἷναι μου ἀπ'τή φλούδα του ἀποσποῦσε
μέ ἅρπαζε ἀπό μένα μέ τραβοῦσε
ἀπό τόν βάρβαρο ὕπνο αἰώνων πέτρας
καί τοῦ εἰδώλου του ἀνάσταινε ἡ μαγεία."

ΥΓ. Ο "Κώστας", το ποίημα για τον φίλο του ποιητή Κώστα Παπαϊωάννου, που ήρθε "ἀπό τὴν Ἑλλάδα, ἀπ' τήν ἐξέγερση κι ἀπό τή φυλακή", "ἕνας Ἕλληνας οἰκουμενικός τοῦ Παρισιοῦ, μέ τό ἕνα πόδι στή Βακτριανή καί τό ἄλλο στούς Δελφούς", δεν μπορεί παρά να συγκινήσει όποιους γνώρισαν πνευματικά τον Παπαϊωάννου ως έναν μαχητικό αντι-ολοκληρωτικό διανοούμενο, πρώτα στην προδρομική και μοναχική ανάλυσή του στην περίφημη Γένεση του ολοκληρωτισμού.

[سیــــــاوش · Rating 3 out of 5]

سنگ به معنای تامل, سکوت, صبر و در تضاد است با حرکت . خورشید هم نمادیست عرفانی
در شعر هم میگوید کسی در دنیایی که انسان ذاتا همیشه در آن تنهاست, نمیتواند مکمل دیگری باشد مگر اینکه یاد بگیرد چطور میشود دیگری را ورای جسم و مناسبات روزمره دوست داشت.

"من" نمی تواند معنایی مفرد و بی پیوند با" تو" داشته باشد.
من ، نیستم منی در کار نیست ما همیشه ماییم...

زندگی به راستی هرگز آن ما نیست
همیشه از آن دیگران است
زندگی آن هیچ کس نیست
ما همه خود زندگی ایم
نان خورشید برای دیگران
دیگرانی که ماییم
وقتی من هستم که دیگری باشم
کرده هایم بیش تر آن من است
آن گاه که آن دیگران است
برای اینکه من باشم.باید دیگری باشم
خویشتن را ترک می گویم
و خود را
در دیگران می جویم
دیگرانی که نیستند
چون من نباشم
دیگران کل هستی را به من باز می دهند
من ، نیستم منی در کار نیست ما همیشه ماییم


اکتاویو پاز 

[Mana Ravanbod · Rating 4 out of 5]

کتاب را میرعلائی ترجمه می‌کند و در جمع جنگ اصفهان بررسی می‌شود، البته کمی دیر، چرا که خودش هم موافق می‌شود با نظر جمع بر اینکه نیمه‌ی دوم کتاب را نه به قدرت نیمه‌ی اول آن ترجمه کرده، با این حال از بهترین ترجمه‌های شعر به فارسی‌ست

[Bookstore Politeia · Rating 5 out of 5]

Η καλύτερη ελληνική μετάφραση του υπέροχου αυτού ποιήματος. Συμπεριλαμβανόταν στην -δυστυχώς- εξαντλημένη επίτομη έκδοση όλων των Γραπτών του Γιώργου Β. Μακρή, που κυκλοφορούσε από τις εκδόσεις της Εστίας. Σπουδαίο βιβλίο. Ελπίζω να το ξαναδούμε σύντομα στα ράφια μας.

[HM · Rating 5 out of 5]

Sun Stone: Words capture the soul->
اين شعر را بيش از ده بار خوانده ام و بخش هايي از آن را حفظ كرده ام و هنوز چيز زيادي از آن دستگيرم نشده با اين همه سنگ آفتاب با ترجمه ي ناب احمد ميرعلايي يكي از زيباترين و تاثيرگذارترين اشعار ترجمه ايست كه به آن برخورده ام
در اين شعر غرق مي شويم و راه نجاتي نيست
پاز ما را در قعر اقيانوس ها و در فضايي بي وزن غوطه ور می کند. پاره اي از آن را ببينيد و خود قضاوت كنيد

ببری به رنگ نور ، غزالی قهوه‌ای رنگ
که شب‌گردان تعقیبش
دختری که نگاهم را دزدید
بر نرده‌ی مهتابی از باران سبز خم شده بود
چهره‌ی بی‌شمار دوشیزه
نامت را فراموش کرده‌ام ، ملوسینا
لورا، ایزابل، پرسه فونه، ماری
تو همه‌ی چهره‌هایی و هیچ‌یک از آنان
تو همه ساعاتی و هیچ‌یک از آن‌ها
درخت و ابر ترا همانندند
تو همه‌ی پرندگانی و یک ستاره‌ی تنها
تو لبه‌ی شمشیری
تو آن جام خونی که جلاد بر سر دست می‌برد
آن پیچکی که پیش می‌رود، روح را در آغوش
ریشه‌کن می‌کند، و آن را از خود جدایش می‌سازد

[Yomna Saber · Rating 4 out of 5]

"Sun Stone" is a complex poem that delves into the Aztec calendar, spirituality, and the cyclical nature of time. In this work, Paz explores the layers of Mexican identity and history, using the image of the sun stone—an ancient Aztec artifact—as a metaphor for the fusion of past and present, life and death. He contemplates the cosmic forces at play in the universe, as well as the human quest for meaning and connection within the vastness of existence. The poem is rich with symbolism and evocative language, inviting readers to ponder the mysteries of life and the interplay between light and darkness, creation and destruction.

[ZaRi]

من از میان چشمانت می‌گذرم بدان سان که از میان آب،
چشمانی که ببرها
برای نوشیدن رویا به کنارش می‌آیند
و مرغان زرین‌پر در آن خاکستر می‌شوند،
از پیشانی‌ات می‌گذرم
آن‌چنان که از قرصِ ماه،
و از میان اندیشه‌ات آن‌چنان که از پنبه‌های ابر،
و از بطنت چونان که از رویا،
ذرت‌زار دامنت می‌خرامد و می‌خواند،
دامنی از بلور و آب
لبان و طره‌ی گیس و نگاهت،
شبانه‌روز می‌باری و سینه‌ام را
-به سرانگشتانی از آب- می‌گشایی،
چشمانم را با لبانی از آب می‌بندی
در استخوانم می‌باری،
و درختی مایع به اعماق سینه‌ام ریشه‌[ای از آب] می‌دهد..

[Erik · Rating 5 out of 5]

This book was ecstatic, word for word. The steady visuals and run-ons keep your eyes glued to every line in every passage, bringing all of the imagery and emotion into the forefront of your mind. For me, this was the exact same experience as reading Whitman for the first time. It's an orgiastic frenzy of love, life, and experience and it completely renewed my faith in poetry. Loved it. Go read it on the side of a mountain like I did. Highly suggested!

[Kurisuta · Rating 4 out of 5]

Την Πέτρα του ήλιου, τη γνώρισα αποσπασματικά μέσα από το τραγούδι του Θανάση Παπακωνσταντίνου, αλλά εδώ, όλα τα κομμάτια του παζ(λ) μπήκαν στη σειρά.
Η συγκεκριμένη έκδοση περιέχει και το ποίημα 'Σαλαμάνδρα'.

[māris šteinbergs · Rating 5 out of 5]

mīlu, mīlu, mīlu
izcils breakup krājums

lai arī dzīvē šādi nejūtos, es tik lieliski saprotu, ko viņš tur raksta. un tiešām - tik nevainojami raksta!

[Atefe Asadi · Rating 4 out of 5]

هنگامی که بدن‌های عریان به هم می‌رسند
انسان‌ها از زمان می‌گریزند
و زخم‌ناپذیر می‌شوند


«سنگ آفتاب» عنوان یک گزیده‌اشعار از «اوکتاویو پاز» شاعر مشهور مکزیکی است که توسط «احمد میرعلایی» ترجمه شده است. (یا شاید هم، «ترجمه شده بود». وقتی شاعر مرده و مترجم هم کشته شده است، فعل‌ها حوصله‌ی آمدن به زمان حال را ندارند و باید کلی چانه زد و با بدبختی قانعشان کرد تأثیر یک اثر هنری، با مرگ هنرمند تمام نمی‌شود پس لطفاً بیایند و ماضی نباشند.)
نسخه‌ای که من خواندم، چاپ سال ۱۳۵۲ است با انتشارات زمان. کتاب علاوه بر مقدمه‌ی کوتاهی درباره‌ی شاعر و شعر بلند سنگ آفتاب، شش تا از شعرهای دیگر او را هم در برمی‌گیرد.
پاز همچنین در سال ۱۹۹۰ نوبل ادبی را برای قدردانی از زحماتش پیرامون پنجاه سال تلاش برای شعر و ادبیات مکزیک، برنده شده است.

به نظرم مضمون‌های پررنگ در این اشعار و به‌خصوص سنگ آفتاب که طولانی‌ترین‌ و درخشان‌ترینشان است، جنگ، انسانیت، عشق و زمان هستند. به‌خصوص روی عشق و زمان تاکید دارم چرا که بسیاری از تصاویر زیبا و کشف و اتفاق‌های درون اشعار، بر پایه‌ی‌ شکافتن این دو مضمون ایجاد شده‌اند. چند نمونه‌ای که دوست داشته‌ام را در اینجا می‌آورم:

«آن‌گاه زمان بادبزنش را محکم به دست می‌گیرد
و‌ در پشت تصویرهایش چیزی تکان نمی‌خورد
لحظه در خویش فرو می‌جهد و شناور می‌شود»

«اکنون آن لحظه فرا می‌رسد
به آرامی می‌آماسد
به درون لحظه‌ی دیگر می‌ترکد و آن لحظه بی‌درنگ ناپدید می‌شود»

«دوست داشتن جنگ است
اگر دو تن یکدیگر را در آغوش کشند،
جهان‌ دگرگون می‌شود، هوس‌ها گوشت می‌گیرند،
اندیشه‌ها گوشت می‌گیرند،
بر شانه‌های اسیران، بال‌ها جوانه می‌زنند»

«تو دیگر سایه‌ای شماره‌دار نیستی
که اربابی بی‌چهره به زنجیرهای جاودان
محکومت کند»

«این ما نیستیم که زندگی می‌کنیم
این‌ زمان است که ما را می‌زیَد»

پاز به‌خصوص از اسطوره‌های مثلاً یونانی و ارجاعات برون‌متنی به افسانه‌ها هم خیلی در اشعارش بهره گرفته و در جاهایی، می‌شود گفت شعرها فضایی داستان‌گونه و روایی به خودشان می‌گیرند که از جذابیت‌هایشان است.

فضای اشعار، از نظر حسی غم، شادی، غرور و تلخی را به خواننده منتقل می‌کند و به‌خصوص در برخی سطرها، برای مخاطب ایرانی آشنا با فروغ، تداعی اشعار او هستند یا لااقل، من چنین حسی داشتم. نمی‌دانم این خاصیت کشف و اتفاق‌های مشابه است یا ترجمه‌ی میرعلایی و تلاشش برای نزدیک‌تر کردن شعر پاز به ساختار آشناتر شعر آزاد فارسی. اما در هر صورت، چیز اذیت‌کننده‌ای نیست و برعکس، دلچسب هم هست.

من خواندن این گزیده‌ی‌‌ کم‌حجم را پیشنهاد می‌کنم و برای خودم هم متأسفم که جز شعرهای پراکنده‌ی اینجا و آنجا، هیچ‌وقت سعی نکرده‌ بودم مجموعه‌ای از او را بخوانم.
و از بی‌خوابی دم‌ صبح چهارشنبه متشکرم که سنگ آفتاب را از فایل‌های قدیمی‌ام کشید بیرون و گذاشت سر راهم.

[Mads · Rating 5 out of 5]

The book that turned me on to poetry. Paz based this book-length poem on the Mayan calendar. Its just a refreshingly different way of viewing reality.

[rahul · Rating 5 out of 5]

Damn...

Damn was a censored word (from my own mind). The first thing that I uttered and then many times over was, Fuck..Fuck..FucK!!

[Jimena · Rating 4 out of 5]

Nada de lo que yo pueda decir podría bastar para expresar la inconmensurable belleza de este poema así que ni siquiera lo voy a intentar. Léanlo.

[Rosa Jamali · Rating 5 out of 5]

A combination of both Eastern & Western flavour ,...!