Οι κοινωνικές τάξεις στον σύγχρονο καπιταλισμό

by Nicos Poulantzas, Νίκος Πουλαντζάς, Νίκανδρος Μηλιόπουλος (Translator)

Στο πρώτο του περισπούδαστο βιβλίο Πολιτική εξουσία και κοινωνικές τάξεις ο Νίκος Πουλαντζάς προσπάθησε ν' απαντήσει στο ερώτημα: μπορούμε να αντλήσουμε μια "πολιτική" από τον μαρξισμό; Από μια βαθιά και συστηματική μελέτη των κειμένων πρόβαλλε μια γενική μαρξιστική απάντηση στα προβλήματα που θέτει η πολιτική επιστήμη μέσα στη σύγχρονη καπιταλιστική κοινωνία.

Συνεχίζοντας τούτη την προσπάθεια, ο Πουλαντζάς, αναλαμβάνει εδώ να εφαρμόσει τη μέθοδό του ανάλυσης των συγκεκριμένων καταστάσεων, στις κοινωνικές συγκρούσεις που ξετυλίγονται μέσα στα πλαίσια του σύγχρονου μονοπωλιακού καπιταλισμού. Έτσι αρχίζει με την εξέταση της σημερινής εξέλιξης του καπιταλισμού προς τη διεθνοποίηση (πολυεθνικές) του συναγωνισμού και των αντιθέσεων του καπιταλισμού υπό την αμερικάνικη ηγεμονία, και τέλος του ρόλου του κράτους στη σημερινή φάση. Πεισμένος οπαδός του ηγετικού ρόλου της εργατικής τάξης στην επαναστατική διαδικασία, ο Πουλαντζάς θεωρεί ωστόσο αναγκαίο να δώσει εδώ ιδιαίτερη προσοχή στα διάφορα στρώματα της αστικής τάξης (του αντίπαλου), καθώς και στις μεσαίες τάξεις, παλιές και νέες (τους εφικτούς συμμάχους) αυτό παρέχει στον συγγραφέα την ευκαιρία να διαχωρίσει τη θέση του απέναντι στον τύπο των συμμαχιών που συνεπάγεται η θεωρία ορισμένων Κ.Κ. για τον κρατικό-μονοπωλιακό καπιταλισμό.

Με δυο λόγια, το θεωρητικό τούτο έργο διέπεται ολόκληρο από τον σύγχρονο στοχασμό για την πολιτική στρατηγική της αριστεράς.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ
ΕΙΣΑΓΩΓΗ: ΟΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΤΑΞΕΙΣ ΚΑΙ Η ΔΙΕΥΡΥΝΟΜΕΝΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΤΟΥΣ

Μέρος Α'
Η ΔΙΕΘΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΤΙΚΩΝ ΣΧΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΤΟ ΕΘΝΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ
Ι. Η σημερινή φάση του ιμπεριαλισμού και η κυριαρχία των Η.Π.Α.
ΙΙ. Το εθνικό κράτος
ΙΙΙ. Συμπέρασμα: Το σημερινό στάδιο και οι προοπτικές του

Μέρος Β'
ΟΙ ΑΣΤΙΚΕΣ ΤΑΞΕΙΣ, ΟΙ ΑΝΤΙΦΑΣΕΙΣ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΟΙ ΣΧΕΣΕΙΣ ΤΟΥΣ ΜΕ ΤΟ ΚΡΑΤΟΣ
Ι. Πώς τίθεται το πρόβλημα σήμερα
ΙΙ. Οι σημερινές αντιφάσεις της αστικής τάξης
ΙΙΙ. Το σημερινό κράτος και οι αστικές τάξεις
IV. Παρατηρήσεις σχετικά με το αστικό προσωπικό

Μέρος Γ'
Η ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΚΑΙ Η ΝΕΑ ΜΙΚΡΟΑΣΤΙΚΗ ΤΑΞΗ
Ι. Το πρόβλημα στη θεωρητική και την πρακτική του επικαιρότητα
ΙΙ. Παραγωγική και μη παραγωγική εργασία: Η νέα μικροαστική τάξη και η εργατική τάξη
ΙΙΙ. Οι πολιτικές και ιδεολογικές συνιστώσες του ταξικού προσδιορισμού της νέας μικροαστικής τάξης
IV. Ο ρόλος του διαχωρισμού διανοητικής - χειρωνακτικής εργασίας για το σύνολο της νέας μικροαστικής τάξης
V. Η νέα μικροαστική τάξη και η γραφειοκρατικοποίηση της διανοητικής εργασίας
VI. Η νέα μικροαστική τάξη και η κατανομή των φορέων της
VII. Ο ταξικός προσδιορισμός της παραδοσιακής μικροαστικής τάξης
VIII. Το μικροαστικό ιδεολογικό υποσύνολο και η πολιτική τοποθέτηση της μικροαστικής τάξης
ΙΧ. Η σημερινή κατάσταση και το ζήτημα των ταξικών μερίδων της νέας μικροαστικής τάξης
Χ. Η σημερινή κατάσταση της παραδοσιακής μικροαστικής τάξης
ΧΙ. Συμπέρασμα: Οι πολιτικές προοπτικές

Genres: Nonfiction, Sociology, Politics, Philosophy

421 pages, Paperback

First published May 1, 1973

About the author

(Greek: Νίκος Πουλαντζάς). Greek-French Marxist political sociologist. In the 1970s, Poulantzas was known, along with Louis Althusser, as a leading Structural Marxist and, while at first a Leninist, eventually became a proponent of eurocommunism. He is most well known for his theoretical work on the state, but he also offered Marxist contributions to the analysis of fascism, social class in the contemporary world, and the collapse of dictatorships in Southern Europe in the 1970s (e.g. Franco's rule in Spain, Salazar's in Portugal, and Papadopoulos's in Greece).

Reviews

[Sena · Rating 3 out of 5]

I am glad that I finally read a proper monography on Marxian class theory since a great majority of Marxist social scientists on the political left choose not to confront class analysis, although all of them acknowledge the existence of "the theory". But still, it's a bit disappointing to see Poulantzas, such a successful theorist in so many ways, making the same kind of mistake that Weber makes about power structures.

[Wujianan · Rating 5 out of 5]

Of all of Poulantzas’s works I have read so far, this is the one from which I have gained the most.
Anyone interested in the social structures and state apparatuses of developed capitalist societies during the late Cold War era (the 1970s through the 1990s) ought to read this book.
It even holds significant relevance and provides valuable insights regarding the situation "here"—in our own context.
The most enlightening section is the final chapter:
1. Poulantzas distinguishes between the *traditional petty bourgeoisie* and the *new petty bourgeoisie* (the latter often being associated with non-productive labor, as well as a monopoly on intellectual labor or a position within hierarchical structures), and he delves deeply into the characteristics of both groups.
2. Furthermore, Poulantzas offers an in-depth analysis of the dominant ideologies embraced by these two segments of the petty bourgeoisie—ideologies such as the fetishization of power, individualism, meritocracy, elitism, the notion of so-called "equality of opportunity," the cult of education, and so forth. This particular point has proven immensely helpful to me in examining and identifying many of my own personal shortcomings.
3. Poulantzas also identifies three specific components within the *new petty bourgeoisie* that, given the historical context of the time, were objectively trending toward *proletarianization*. Most of these components find direct parallels in the situation "here"—in our own society.
4. Finally, Poulantzas emphasizes that the "objective proletarianization" of these two segments of the petty bourgeoisie does *not* automatically translate into a political alignment with the proletariat. Which of the two major classes they ultimately gravitate toward depends entirely on the prevailing balance of class forces. If the proletariat can successfully establish its "hegemony," it becomes possible to unite with—and even lead—these groups. This dynamic was particularly evident among the small-holding peasants in France during Poulantzas’s own time—a group that plays a pivotal role in the revolutionary process itself.

[Dan · Rating 4 out of 5]

Really hard to summarize my thoughts on this book in a brief fashion. I took a lot of notes while reading. Poulantzas is one of the most interesting Marxist theorists of the state that I've read, carrying on the insights of Louis Althusser. He's also very good at diagnosing the Ideological and Political viewpoints of the petit bourgeoisie, as he demonstrated in his book on fascism.

However, I strongly disagree with his view that the determinant factor in whether a worker is technically part of the working class is whether their labor is "productive". A huge swath, a numerical majority, of the workers he places in the 'new petit bourgeoisie', are absolutely actually part of the working class. His points on the ideological and political effects of the class positions of mid level managers, engineers, and technicians are well taken, those are very real and have actual effects on class struggle. But the idea that elementary school teachers, trash collectors, and millions of retail and service workers aren't part of the working class because their labor doesn't add surplus value to commodities is just untenable. We see these workers participate in the class struggle equally as much as "productive" workers, there is no vascilation between the proletariat and the bourgeoisie as there is with engineers and managers. I think the more determinant relation for class structure is that of exploitation. These workers do not direct others, they can't hire or fire, their surplus labor is extorted from them. In these ways they are all workers, and they participate in the class struggle alongside other workers. So labeling them petit bourgeois makes no sense.

These disagreements aside, this is still a more interesting and rigorous examination of the phenomenon commonly called the 'PMC', albeit in a now somewhat outdated conjunctural context of 1970s France, than we see from most modern authors. The sections on the relations of the various fractions of the bourgeoisie to the state is also particularly interesting.

Good book, worth reading even if I have some rather major disagreements with some of it's points.

[Maja Solar · Rating 5 out of 5]

neverovatno gusta, ali sjajna knjiga koja dosta toga u vezi sa klasnim određenjima i klasnim pozicioniranjima objašnjava. iako ima problematičnih delova (npr. čini mi se da je Pulancasovo određenje proizvodnog rada ovde problematično i maltene svodivo na rad u primarnom sektoru), delovi o razlici manuelnog i intelektualnog rada kojima se objašnjava ideološka ravan društvene podele rada su genijalni. kao i ključna analiza savremene (Pulancasu savremene svakako, ali dosta korisno i za nama savremena klasna određenja) sitne buržoazije. sve u svemu knjiga je jedna od abeceda marksizma

[John Victor · Rating 3 out of 5]

p interesting imo, especially for someone trying to flesh out an understanding of class structure in modern europe

[Adri Ramirez · Rating 3 out of 5]

Una revisión de la teoría de Marx, la adapta a la 2a mitad del s. XX, la matiza y la concreta, además añade ciertos aspectos interesantes. No es un giro a la teoría sino pequeños retoques. Interesante. No es difícil de leer