Pas de retour en Ostalgie

by Wanda Hagedorn, Jacek Frąś (Illustrator), Laurence Dyèvre (Translator)

Pour qualifier la vie dans la Pologne communiste des années 1960, un seul mot vient à l'esprit de Wanda : sinistre. Posant un regard décapant sur son enfance entravée par le despotisme paternel, la bigoterie généralisée et la paranoïa politique, Wanda se souvient de la petite fille aventureuse et débordante d'imagination qu'elle fut et de celles grâce à qui elle put se réaliser malgré tout : ses trois soeurs, sa grand-mère Helena et... la lecture.

Genres: Graphic Novels, Comics, Nonfiction, Polish Literature, Poland, Bande Dessinée, Graphic Novels Comics

239 pages, Paperback

First published August 20, 2016

Reviews

[Tomasz · Rating 4 out of 5]

Świetnie się to czytało, zwłaszcza od drugiej części, kiedy autorka składania się bardziej w stronę opisu wejścia w okres dojrzewania i analizę procesów oraz relacji zachodzących w jej rodzinie pod kątem ról płciowych i patriarchatu. Jak to w memuarze, czuć wyraźnie filtr, przez jaki przepuszczone zostały wspomnienia i mocno subiektywne nadawanie znaczenia pewnym wydarzeniom, zabrakło mi tez w tym wszystkim bliższego przedstawienia postaci matki, która niestety pozostała w cieniu bohaterek. Mimo wszystko bardzo podoba mi się takie przedstawienie dorastania w PRLu z genderowej perspektywy.

[shubiektywnie · Rating 4 out of 5]

4,75 bo jest nieco chaotycznie, ale memuary w formie powieści graficznych są GENIALNE

[Milena · Rating 1 out of 5]

TLDR: Još jedan clash Istoka i Zapada, pa da pustim Žižeka da to bolje objasni od mene: https://m.youtube.com/watch?v=bwDrHqN...

Jedan od onih prikaza mladosti u komunizmu koji za ciljnu publiku ima isključivo Zapadnjake (stoga i dodvoravanje istim preko sivila - ovde i bukvalnog, jer je život autorke u Poljskoj obojen sivim nijansama, a sve pršti od jarkih boja posle emigracije u Australiju; kao i preko najbizarnijih mogućih prvih seksualnih iskustava - da li si zaista živeo u komunizmu ako te nisu pošteno ispipkali sluzavi striček i jednooki čuvar skladišta). Kako mali Perica (to jest Pierre, Peter...) zamišlja komunizam sedamdesetih, e takvim mu ga i opiši, svi srećni i zadovoljni, da si osiguraš prođu na stranom tržištu.

Crtač je stvarno uradio fantastičan posao, ali naracija autorke je bljutava.

[Paweł P · Rating 4 out of 5]

"Totalnie nie nostalgia. Memuar" to polska odpowiedź na "Persepolis" Satrapi i "Fun Home" Bachdel. Wanda Hagedorn opowiada o swoim dorastaniu, od lat najmłodszych po czasy licealne, przybliżając czytelnikowi relacje rodzinne, ale i społeczne. To komiks feministyczny, ale nie bójcie się tego słowa, w kontekście opowieści Hagedorn "feminizm" to normalność, to odpowiedź na patologie, które narratorka i jej młodsze siostry przeżyły w dzieciństwie, nie tylko ze strony mężczyzn, ale także niereagujących, dorosłych kobiet.
Z pewnością warto zainteresować się tą lekturą, nawet jeśli komiks nie jest waszym "medium of choice". Autorka prowadzi bardzo rozbudowaną narrację, opisy są bogate, a język bardzo osobisty. Rysunki Jacka Frąsia dobrze korespondują z tekstem, uzupełniając go tam, gdzie słowa nie wystarczą i dopełniając czytelnicze przeżycie. Polecam gorąco.

[Mike · Rating 4 out of 5]

W noc po skończeniu przyśnił mi się dziobak. Ciekawa sprawa...

[Zuza · Rating 4 out of 5]

Bardzo mnie poruszyła. I zabolała. Ale warto.

[Dariusz Płochocki · Rating 4 out of 5]

Dziwne i dosyć bezkompromisowe dzieło o ponurym dzieciństwie i emancypacji młodej Wandy w PRLowskiej szarzyźnie codzienności. Dosyć sprawne połączenie komiksu, historii życia z prądami feministycznymi, których znaczenie rosło na zachodzie wraz z upływem lat bohaterki.
Ojciec tyran, zastraszona rodzicielka, krzywdzone dzieci, piekło M5.
Uśmiechnął się człowiek widząc przedstawiony Pruszków w komiksie, oraz znajome liceum im. Tadeusza Kościuszki.

[Maciej Marcisz · Rating 2 out of 5]

"inspirowany Bechdel" to mało powiedziane. narratorka, zamiast opowiedzieć historię, przedstawia nam jej interpretację, używajac przy tym zużytego już języka. rozczarowanie

[Niekoniecznie Papierowe · Rating 4 out of 5]

Świetne!

[kari · Rating 4 out of 5]

[PL] Odważna, brutalnie szczera i przerażająco zwyczajna jak na realia PRL-u historia. Tylko dlaczego w komentarze Hagedorn zaplątało się tylu psychoanalityków?...

[Senga krew_w_piach · Rating 4 out of 5]

Ciężko krytycznie oceniać memuar, bo autor pisze go raczej z potrzeby wewnętrznej, często jako formę autoterapii, podzielenie się tym z publicznością odbywa się niejako przy okazji, czytelnika dopuszcza się do bardzo intymnych momentów, z których może wziąć coś też dla siebie. U Hagedorn ta funkcja terapeutyczna jest wyraźnie dominująca, wręcz zawiera elementy samodzielnej psychoanalizy, przy okazji przekazując konkretne schematy funkcjonowania patologii w rodzinie (chociaż nie wiem czy te edukacyjne ramki były akurat konieczne). Obraz życia w PRLu, model funkcjonowania społeczeństwa i reguły, które dominowały w relacjach międzyludzkich wydają się równie trafne, co przygnębiające. Patriarchat, mizoginia, instrumentalne traktowanie kobiet, przedmiotowe traktowanie dzieci, ukrywana seksualność, milczenie i ogrom codziennej przemocy nie są niezwykłym obrazem wyłaniającym się we wspomnieniach wielu kobiet z tamtego okresu, ale zawsze są tak samo bolesne. Hagedorn tego nie ocenia, tylko obserwuje, przyporządkowuje i nazywa konkretnymi hasłami, które można znaleźć w podręcznikach do psychologii. A jednak mała Wanda próbuje się temu przeciwstawić, jeśli nie na zewnątrz, to chociaż znaleźć w sobie siłę żeby dysfunkcjonalność jej domu nią nie zawładnęła. W ten sposób „Totalnie nie nostalgia” staje się komiksem feministycznym, który pokazuje jak w dziewczynce budzi się świadomy opór i kobieca tożsamość. W niektórych momentach mogłam się z autorką utożsamiać - też byłam dziewczynką uciekającą do świata książek i szukającą tam identyfikacji i zrozumienia, nawet lektury czytałam podobne.
Rysunki Jacka Frąsia bardzo dobrze dopełniają zwierzenia Wandy, dodają to co nie zostało napisane i nakreślają kontekst.
To co mi się nie podobało to kompletny brak zakończenia. Autorka pisze, że nie miała pomysłu i chyba uznała, że to wystarcza. Mi nie. Kiedy poświęcasz ileś godzin na przeczytanie ponad dwustu stron historii czyjegoś życia fajnie byłoby się dowiedzieć dokąd to wszystko doprowadziło. Dokąd ta historia przemocy doprowadziła każdą z tych pięciu kobiet. Inaczej nie wiem za bardzo po co Wanda Hagedorn chciała się nią ze światem podzielić.

[Trzcionka · Rating 3 out of 5]

Jak komuś nieobcy jest świat z lat 70-80tych to za sprawą tego komiksu, jego klimatu i nawiązań z pewnością poczuje ducha tamtych lat. Pod tym względem komiks wypada świetnie.
Zachwycił mnie też rysunek i kolor. Fabuła niestety mało porywająca i nie zamykająca się w jedną całość, co mnie akurat zawsze mierzi. Pierwsza połowa bardziej przypadła mi do gustu, dalej nie było już tak ciekawie. Z kolei fragmenty nie będące wspominaniami autorki - zupełnie niepotrzebne, wręcz irytujące.
Mam wrażenie, że gdyby nie wydanie, świetna kreska, kolory, kilka zabawnych scenek i niezłych żartów - nie byłoby o czym pisać i czego opowiadać, bo to historia jakich wiele. Dodatkowa gwiazdka dla autora ilustracji.

[365_ksiazek · Rating 4 out of 5]

Pozbawiona nostalgii historia dorastania w powojennej Polsce. W świecie zdominowanym przez mężczyzn. W świecie, gdzie kobieta była tylko dodatkiem.
To historia o życiu w domu pełnym przemocy.
Jest o byciu kobietą i o ciągłym zawłaszczaniu kobiecych ciał i żyć.
To nie tylko biografia autorki, ale wielu kobiet, które miały podobne doświadczenia.
Były momenty, że czułam przesyt, bo ten świat tam przedstawiony wypełniony jest tylko tymi „złymi” mężczyznami. Jednak ten komiks miał w sobie coś takiego, że ciężko mi było się oderwać. Nie wiem czy namacalność tej przemocy, czy to, że ja znam podobne historie…
To też o życiu w PRL-u. O codzienności i obyczajowości.
Jest też o rodzinie i o relacjach.

[nabo.books · Rating 3 out of 5]

3,5

[Oliwia Łukasik · Rating 3 out of 5]

Podobało mi się, ale ten memuar raczej nie zapadnie mi w pamięć.

[Edzia · Rating 3 out of 5]

3.5/5

[Aleksandra Gajewska · Rating 3 out of 5]

Dla wszystkich, którzy przeżyli dzieciństwo w latach 70-tych i 80-tych, komiks będzie świetną podróżą na podwórka przy blokach, do obskurnych szkół i na działki pracownicze. Wanda Hagedorn zdziera jednak czar dzieciństwa i unika tendencji do kolorowania wspomnień. Szczerze i wnikliwe analizuje patriarchat i mizoginizm czasu PRL-u. Wskazuje na wydarzenia, które w pamięci mogą widnieć jako naturalne, np. wujek rzucający niesmaczne żarty, ojciec nieakceptujący potrzeb córek, a w rzeczywistości były wykorzystywaniem kobiet. Komiksowi brakuje może jasnej fabuły i wyraźnego przekazu, ale jest dobrym świadectwem tamtych czasów i drogi, jaką kobiety musiały przejść, żeby wyzwolić się z szowinistycznego świata polskiej rodziny.

[Joanna Bernat · Rating 4 out of 5]

Spodziewałam się, że „Totalnie nie nostalgia” mnie zachwyci. Zamiast tego wywołał niezwykle mieszane uczucia. Nie spotkałam się jeszcze z autobiograficznym dziełem kultury w którym autor zdaje się nie mieć żadnej refleksji nad tym, dlaczego czytelnika ma interesować ta historia. Rozumiem w pełni dlaczego autorka musiała napisać ten memuar, ale czytając go czułam się bardzo nieprzyjemnie wchodząc tak głęboko w czyjeś życie, nie byłam pewna, dlaczego ja mam go czytać.
Wiele doświadczeń autorki jest oczywiście reprezentatywnych dla szerszej, nawet bardzo szerokiej grupy ludzi i te momenty komiksu są bardzo silne. Jednak wiele bardzo intymnych i bardzo specyficznych dla rodziny autorki momentów wywołało we mnie ogromne zmieszanie. Nie jestem pewna co ja, jako czytelnik, mam z tych scen wynieść – chodzi mi tu przede wszystkim o sceny ze stróżem i sceny z „sypialni najdalszej od telewizora”. Zabrakło mi tu komentarza – czy autorka uważa te wydarzenia za jeszcze jeden przejaw represjonowanej seksualności młodych dziewcząt, których nawet nie uprzedzono o miesiączce? Lekkość z jaką przedstawia te sceny zdaje się sugerować, że mamy uważać te wydarzenia za zwyczajne momenty w rozwoju sióstr, co budzi mój ogromny niepokój.
Komiks jest naładowany odwołaniami do innych tekstów kultury, co samo w sobie oczywiście nie jest ani wadą, ani zaletą. Jednak sposób odwoływania się do innych tekstów w „Totalnie nie nostalgia” jest dla czytelnika kłopotliwy. Po pierwsze bez znajomości tych tekstów trudno czasem zrozumieć metafory wybrane przez autorkę do opisu niezwykle istotnych uczuć i zdarzeń. Po drugie, czasem są przywołane tylko po to, by usprawiedliwić to, co przed chwilą zostało napisane – tak, jakby autorka mówiła „Wiem, że ktoś już to napisał przede mną, więc przywołuję to, by wyprzedzić oskarżenia o naśladownictwo” a z drugiej strony „Wiem, że to co napisałam może szokować lub dziwić, ale ktoś już napisał to samo przede mną”.
Mimo wymienionych wyżej wad, które w gruncie rzeczy są tylko drobnymi uwagami, całość komiksu jest niezwykle wartościową opowieścią o rodzinie, społeczeństwie, przemocy wobec kobiet, dzieci, osób starszych, osób o innej orientacji. Warstwa graficzna komiksu jest fenomenalna, gra kolorami, szczegóły drugiego planu, postaci i ich dorastanie przekazują treści, które byłyby banalne w narracji.

[elektrospiro · Rating 3 out of 5]

Pod pewnymi względami wyjątkowy komiks, pod innymi dość mainstreamowy: za niecodzienną tematykę i jakość rysunków chciałoby się go ocenić wyżej, za stereotypowość ujęcia przeszłości, a zwłaszcza ideologizowanie - niżej. Ta tematyka to dzieciństwo i okres dojrzewania w dysfunkcyjnej (co nie znaczy wcale, że z najniższych dołów społecznych!) rodzinie w poniemieckim mieście (Szczecin) w latach 60-ych. Niezwykłe jest jednak i to, że autorka, osoba już pod sześćdziesiątkę, decyduje się przedstawić je w komiksie, choć nie ma z tym gatunkiem żadnych wcześniejszych doświadczeń.
(...)
Wojujący feminizm to tylko antyteza maczyzmu o takiej samej negatywnej wartości. Być może kiedyś dyskurs nad obiema aberracjami w postrzeganiu ról społecznych osiągnie niższą temperaturę i obiektywność - syntezę. Nie ma tego jeszcze w tym komiksie. Bardzo charakterystyczne, że autorka, studiując filmoznawstwo u Kieślowskiego nie jest w stanie zrozumieć, co to znaczy "inność". Kieślowski robił inne filmy o ludziach nie sięgając po marginalne, sensacyjne tematy. Chodzi o inne spojrzenie, nie epatowanie widza. (...)

Cała recenzja na stronie: https://nakanapie.pl/ksiazka/totalnie...

[Krzysztof Sroka · Rating 3 out of 5]

Komiks bardzo podobny do (też świadomie wzorowany na) "Fun Home" Alison Bechdel. Brak mu jednak spoiwa psychoanalizy. Zamiast zestawu połączonych scen, jak u Bechdel, jest niespójna kolekcja scen z życia. Czyta się lekko, ale bez wielkiego zaspokojenia.

[pi.kavka · Rating 4 out of 5]

Nie wiem, co miał w sobie takiego ten weekend, że czytanie szło mi bardzo sprawnie, ale zdecydowanie taki stan rzeczy mi odpowiada😀

Po wstrząsających "Mężczyznach z różowym trójkątem" i bolesnej "Równonocy" przeszedł czas na...komiks! "Totalnie nie nostalgia" wydaje się być lekką opowieścią autorki o okresie jej dzieciństwa i dorastania w PRL-u, ale nie dajcie się zwieść.

Przez tę książkę przebija bowiem gorycz, z którą autorka i jej rodzina zdają się być pogodzone, co nie zmienia jednak faktu, że dla czytelnika niektóre z poruszanych tematów mogą być wstrząsające, a nawet kontrowersyjne. Całość okraszona ładnym rysunkiem, w raczej bladych kolorach, co jednak do okresu, którego dotyczy ta historia całkiem pasuje. Może czuję lekki niedosyt, bo niektóre wątki zostały przez autorkę poruszone po macoszemu, ale domyślam się, że i w tym był jakiś artystyczny zamysł i pole do rozmyślań dla czytelnika.

Na plus zapisuję również nawiązania do licznych badaczy społecznych i głośnych feministycznych głosów.

Naprawdę fajnie się czyta i przyjemnie ogląda👌🏻

[Marta · Rating 5 out of 5]

Feministyczna opowieść o dorastaniu w patriarchalnym systemie - PRL, kościół i, jak pisze autorka, dysfunkcyjna rodzina, w której głównym rozgrywającym chce być narcystyczny i przemocowy ojciec. Bardzo cenna dla mnie jest w tym komiksie intertekstualność - nawiązanie do teorii feministycznych i psychoterapeutycznych (nawet trochę za mało tych smaczków z analizy figur czy snów). Choć autorka może być traktowana jako głos pewnego pokolenia, to pewne aspekty dojrzewania, także za pomocą lektur i nowych perspektyw politycznych/teoretycznych (bell hooks czy Germaine Greer), zrzucanie łuski z oka, zdobywanie niezależności są czymś, co doświadczyło i doświadcza w swoim życiu sporo kobiet.

[Marta sans-H · Rating 3 out of 5]

Wciąż nie doświadczyłam Bechdel – albo nie ma w bibliotece, albo zapominam, że powinnam się skonfrontować, więc nie wiem, jak „Totalnie nie nostalgia” funkcjonuje w kontekście zarzutów zbytniego podobieństwa.

Pisana pod tezę? Daje się wyczuć.

Mogę natomiast wymienić, co mimo to się podobało: herstoria, oddanie trwogi historycznych czasów z nieletniej perspektywy (specjalna wzmianka dla radzieckich czołgów wjeżdżających w polskie dzieci!); moja Ibiza, czyli Kołobrzeg w wydaniu socrealistycznym, i nawet jedna złamana tam noga tego nie zmieni.

[minyard · Rating 4 out of 5]

3.5/5

To moje pierwsze spotkanie z powieściami graficznymi - bardzo udane. Choć wspomnienia autorki dotyczą lat, gdy nie było mnie na świecie, kwestie i problemy, które porusza są na tyle uniwersalne, że utożsamienie się z narratorką nie sprawiało mi trudności. Świetne ilustracje też robią swoje - przyciągają wzrok i idealnie współgrają z nastrojem całej historii.
Mimo osobistego charakteru tej opowieści myślę, że ma ona szansę przemówić do bardzo szerokiego grona odbiorców.

[Patrycja · Rating 3 out of 5]

Bardzo ciekawy memuar w formie graficznej. Były tam dziwne momenty, ale ogólnie uważam że mocne opowiadanie. Jak sama autorka pisze, jej dzieciństwo było “katolickie, patriarchalne i pe-er-el-owskie, czyli depresyjno-opresyjno-represyjne.” Jest to portret rodziny z tamtych czasów. Autorka wyciąga na światło dzienne brudy swojej rodziny. Ale robi to w sposób szczególny, szczery do bólu. Pokłon dla pana Jacka Frąś za rysunki i grafikę.

[Przemysław Skoczyński · Rating 4 out of 5]

Nie wiem czy najlepszy, ale zaryzykuję stwierdzenie, że najważniejszy polski komiks ostatnich lat. Świetnie ilustrowana historia dosyć traumatycznego dzieciństwa w PRL-u. Bardzo dobrze, że się ukazała, wywołała dyskusje i kontrowersje, ale nawet pomijając ten kontekst, jest to przede wszystkim bardzo sprawnie skonstruowana rzecz, która spokojnie mogłaby być naszym towarem eksportowym.

[Michał Mikołajczyk · Rating 4 out of 5]

In my opinion, this is a strongly feministic book. Made me think about how the world is for women, and forced me to put an effort in fair judgment of myself.
The reader must be very conscious to sublimate the simplifications author uses in the presentation of the world.

[Alina Sy · Rating 5 out of 5]

Polecam. Uważam, ze to jest najlepszy polski komiks jaki czytałam. Trochę jest nawiązań do innego memuaru czyli Fun Home i widać inspirację nim, ale to zupełnie nie przeszkadza. Kreska Jacka Frasia bardzo fajnie uzupełnia treść /koresponduje z nią

[Oliwia Zaremba · Rating 5 out of 5]

Wyjątkowa i bardzo poruszająca historia, na pewno zostanie na długo w mojej głowie. Wybitnie polska powieść graficzna na światowym poziomie.

[Jonatan · Rating 4 out of 5]

Wciagajaca powiesc graficzna w formie pamietnika.