Uma das obras mais singulares de Max Aub, Manuscrito Corvo (1955) é o caderno de notas de um certo corvo Jacobo, em que o nosso alado narrador relata, com ironia e em prol da comunidade corvina mundial, as suas impressões sobre a estranha espécie humana.
E é num dos centros culturais de maior nomeada - o campo de concentração de Vernet, onde Max Aub esteve encarcerado nos anos 40 - que Jacobo perscruta o quotidiano, perplexo com a irracionalidade e os absurdos das criaturas sem penas.
Neste tratado sobre a condição do Homem, sobre as suas contradições e supostas certezas, resta ao sagaz pássaro concluir que, depois de tudo observar, o melhor é voar dali para fora.
Max Aub Mohrenwitz was a Spanish experimentalist novelist, playwright and literary critic. In 1965 he founded the literary periodical Los Sesenta (the Sixties), with editors that included the poets Jorge Guillén and Rafael Alberti.
Animal sedento por interpretar todos os sinais externos, o Homem tenta descortinar os símbolos que o mundo exterior possa esconder. Mas, indeciso nas suas perspectivas, arranja um caleidoscópio de antogonismos. Vejamos o exemplo do Corvo (ave de um negrume terrífico e grasnar assustador): se, para os gregos, ele representava bons presságios, considerado o mensageiros dos deuses; já, para europeus e cristãos, ele é símbolo da morte, trazendo com ele mais apanágios.
Sob este prisma Max Aub assume o papel de um espécime corvino que, armado em repórter de guerra, sobrevoa um campo de concentração (ou de internamento concentrado?) e discorre sobre o que por lá encontra. Através de uma espécie de sucessivos aforismos versados, atenta na hipocrisia política, na mesquinhez malfadada, na luta de interesses, na falta de valores, na mentira roubada, na hierarquia subvertida, na xenofobia fundada em "ismos"... nas infindáveis irracionalidades da nossa espécie. A ponto de surgir uma indignação pelas inúmeras comparações a outras animais, quando pretende evidenciar uma característica inclemente.
Surge, assim, um verdadeiro tratado sobre aquela face, oculta nas sombras, difícil de enxergar numa superfície espelhada. Com um sarcasmo certeiro e retorcido (inspirado nas barbáries praticadas neste locais sedentos de sangue?), somos forçados a encarar a desgraça em que a humanidade chafurda, a queda no poço do despotismo, as chagas em ferida de uma racionalidade deposta. O crocitar intensifica-se, com uma risada infinita, porque afinal somos piores animais que esses pobres que desprezamos.
"O facto é que o homem, levado pela sua manifesta insuficiência, deixou de repente - há milhares de anos - de se considerar por aquilo que era - pelo que era em si mesmo, verdadeiramente - para pensar no que valia".
Em 1940, acusado de ser comunista, Max Aub foi preso e levado para o campo de concentração de Vernet. Quando saiu, encontrou na mala um caderno no qual um corvo, que gostava de observar os prisioneiros, anotou as suas impressões sobre o curiosíssimo animal que, embora tenha quatro extremidades válidas, usa apenas duas para andar, demonstrando assim o estado embrionário do seu cérebro.
Sabedoria corvina:
"Os homens fazem o que não querem. Para alcançarem esse objectivo inventaram quem mande neles."
"Os homens são animais complicados e estragam-se com facilidade. Para o seu concerto existem outros, aos quais, por usarem batas brancas, se chamam médicos."
"Para andarem pelo mundo, os homens necessitam de papéis. Mal são dados à luz, confrontam os seus antecedentes e costumam juntar-lhes uma fotografia. Mistério incompreensível, porque, se a fotografia a leva com ela a própria pessoa retratada, que utilidade pode ter?"
"A origem da decadência humana tem a sua base numa faculdade anti-racional a que chamam imaginação e que consiste em supor coisas diferentes das que existem."
"Os homens, uma vez inventado o dinheiro, passaram a vida a disputá-lo, matando-se para o possuirem. Quando não ousaram directamente o crime, recorreram à proeza do trabalho remunerado. Assim se inventou a escravidão."
Um corvo sobrevoa os homens para lhes arrancar à força de bico as entranhas da eterna estupidez a que estão condenados por defeito e inclinação. O campo de concentração que serve de cenário às sardónicas observações corvinas — onde o próprio Max Aub esteve encarcerado — é o microcosmo da escravidão que a Humanidade impõe a si mesma através da perpetuação da ignorância tão necessária à preservação da espécie (menor, claro está. Que o diga o corvo, esse sábio que vê de cima).
"İnsan, insan olmaktan dolayı, hiçbir şey değildir. Biz kargayız dediğimizde bu yeterli oluyor; kapkara, ışıl ışıl, gagamızla ve her şeyimizle ne isek oyuz işte. Ama insan öyle mi! İnsanlar dillerine, doğum yerlerine, sahip oldukları paraya, duyduklarına, zekâlarına, ebatlarına, renklerine, kağıtlarına, her şeyden çok da silahlarına göre çeşitlilik gösteriyorlar." (s.110)
Böylesine ağır bir konuyu, bir karganın gözünden anlatarak tür olarak garip özelliklerimizi, olabildiğince objektif şekilde ele alan akıcı ve (konunun özündeki karanlığa rağmen) keyifli bir hiciv.
"Hay tres clases de hombres: A. Los que cuentan su historia. B. Los que no la cuentan. C. Los que no la tienen. Otra clasificación, según la lengua: A. Los que no tienen lengua. B. Los que la tienen mala (que son todos los que quisieran tenerla buena, y se vengan de sí hablando mal de los demás). C. Los que teniéndola no hacen uso de ella, callando por no hablara, porque les tiene sin cuidado. D. Los discretos (género que se extingue, sin remedio)." Esta es la sinopsis del libro, la pongo porque es realmente una verdadera pena encontrar que pequeñas joyas de la literatura son tan poco conocidas que no tienen ni siquiera la sinopsis en su descripción. Probablemente esto se deba a que Max Aub, magnífico un escritor español con una vida literaria excelente, acabó cayendo en el olvido. ¿Y por qué? Quién sabe, la vida es así de extraña.
Si has llegado a este libro y no sabes muy bien de qué va, puedo darte una visión general: es la tesis doctoral de un cuervo sobre los humanos, cómo funcionan, cómo se comportan, las diferencias que ve con respecto a los cuervos... Hasta aquí puede parecerte hasta normal, pero ¿Y si te digo que el grupo de humanos que el cuervo observaba se trata de un grupo de presos políticos en Le Vernet? Ya puede que incluso te llame más la atención.
Y es que, tras la paradójica y algo graciosa situación de un cuervo que mira por encima del hombro a los humanos y ensalza la superioridad de su especia, encontramos una historia real como la vida misma... Del propio Max Aub, que estuvo preso allí durante un tiempo.
Así pues, si llegas a encontrar este libro en Goodreads en algún momento, espero que leas esta reseña y que, si no estabas decidido o decidida a leerlo, te lo pienses dos veces.
“Hayal gücü korkunun annesidir; korku ise kıskançlığın,zalimliğin,şiirin ve benzeri yüzlerce kötülüğün babası.” . Vernet toplama kampındaki bir karganın yazdığı kitaptan bu sözler. Bu karga insanları anlamaya çalışıyor tabii ki anlayamıyor. Örneğin insanların neden gaz odalarına alındığını, -izm’leri, tadı gazete kağıdıyla aynı olan para denilen şeyi, faşistleri, komünistleri.. Bakmayın bir şey anlamadığına aslında çok zeki bir karga, ancak üzerinde uçtuğu adına ‘kamp’ denilen şeyin anlamsızlığına kelime bulamıyor.. Pek çok insanın anlamlandıramadığı gibi~ . Max Aub (ki kendisi de bu kampta kalmak zorunda kalan bir yazar) bir karganın gözlerinden öyle etkileyici şeyler kaleme alıyor ki..Bahsettiği konular trajikomik geliyor çünkü insan olarak şöyle düşünmeye başlıyorsunuz “sahi neden böyle? bu kadar kör,bu kadar sağır bu kadar dilsiz miyiz gerçekten?”
Kargalar, zekâları, gizemli davranışları ve çarpıcı görünümleriyle yüzyıllardır insanları büyülemektedir. Farklı kültürler ve inanç sistemlerinde yalnızca kuş olarak değil, aynı zamanda haberciler, koruyucular ya da öte dünyanın rehberleri olarak görülürler. Yaşamla ölüm arasındaki ince çizgide gezinmeleri, onları mitolojilerin ve halk anlatılarının vazgeçilmez figürleri hâline getirir. Bu çoklu dünya, Max Aub’un kısa ama çarpıcı eserinde hayat bulur.
Jacobo, bir karga. Ama herhangi bir karga değil. Meraklı, zeki, gözlemci bir karakter olarak Aub’un kendi yaşamından ve tanıklıklarından beslenerek yarattığı özel bir anlatıcı. Aub’un Fransa’daki bir toplama kampında yaşadıklarına dayanan gözlemleri, Jacobo’nun keskin bakışlarıyla aktarılır. Bu sıra dışı bakış açısı, insanlık durumuna dair etkileyici ve sarsıcı bir tablo çizer. Bir kuşun gözünden insanların acılarını, umutlarını, çelişkilerini izlemek, okura alışılmadık ama çarpıcı bir deneyim sunar.
Max Aub’un yaşamı da eserleri kadar dikkat çekicidir. 1903’te Paris’te doğmuş, ailesiyle birlikte Valencia’ya yerleşmiştir. Gençlik yıllarını Avrupa’yı dolaşarak geçirmiş, siyasal kimliğiyle tanınmış, İspanya İç Savaşı sırasında Cumhuriyetçi hükümet adına Paris’te görev yapmış, Picasso’nun ünlü Guernica tablosunun Paris Uluslararası Sergisi’nde yer almasına ön ayak olmuştur. Ancak savaşların ve diktatörlüklerin karanlık yüzü onu toplama kamplarına, oradan da Meksika’ya sürüklemiştir. Meksika’daki sürgün yıllarında Luis Buñuel gibi isimlerle çalışan Aub, yalnızca bir tanık değil, aynı zamanda sürgün edebiyatının da önemli bir temsilcisi olmuştur. Hayatı boyunca savaşlar, kimlikler, aidiyetler ve insanlık dramları üzerine yazmış; anlatılarına kişisel tanıklığını, tarihsel bilgeliğini ve edebi inceliğini katmıştır.
Kısacık bir kitap olan Jacobo, bir solukta okunur. Ama etkisi uzun süre kalır. Bir karganın gözünden insan olmanın ne demek olduğunu görmek, yazarın ustalığıyla birleşince hem düşündürür hem sarsar. Aub’un kalemi gerçeklik ile hayal gücü arasındaki sınırı silerken, bizleri insan olmanın ağırlığıyla yüzleşmeye Seda Ersavcı’nın çevirisiyle davet eder.
4.5… No le doy 5 porquee realmente no es mi tipo de lectura, fue tarea de la escuela pero a ver, está increíble la idea, hay cosas que aún no entiendo del todo pero a esto me refiero cuando digo que quiero leer historia, me parece una idea súper original, siento que toda lógica se ha perdido desde hace mucho y pues nada, la verdad es que si recomiendo leer el libro, es súper corto ¿quien no quiere saber sobre historia a través de los ojos y comentarios sarcásticos de un cuervo? No sé, muy rifado diría yo.
Vaya maravilla de relato. Corto y a la vez inmenso. En cada palabra una trampa y en cada frase una reflexión. Un libro escrito con inteligencia y humor, mucho humor critico que setenta años después sigue siendo igual de actual, igual de necesario. Las andanzas de Max Aub en el campo de internamiento de Vernet d'Ariège contadas como si de un cuervo se tratase. Un animal supuestamente más inteligente que los hombres.
El libro está justificado como la traducción de un cuaderno escrito aparentemente por un cuervo académico. Son muy graciosas las notas previas a la traducción, con la tabla de equivalencias entre letras corvinas y humanas. Cada capítulo contiene reflexiones del ave sobre algún aspecto concreto de la vida de esos atrasados seres sin plumas, que se dan en llamar los más avanzados de la creación sin serlo. En todos ellos Max Aub juega con las palabras y con el lector, picoteando la conciencia, prejuicios y conceptos adquiridos del lector. Hay un capítulo hacia el final que desmenuza la vida de los internados, que es como llama el cuervo a los prisioneros del campo de concentración, que es el que quizás me ha gustado más. Me hubiera gustado ver lo que diría hoy en día, y aun lo que diría dentro de cien años. Los cuervos son animales mucho más coherentes que nosotros en tantos aspectos. Es un buen libro, cortito y entretenido, aunque por otro lado tampoco puedo decir que me haya entusiasmado.
"Los hombres, una vez inventado el dinero, se han pasado la vida disputándoselo, matándose por poseerlo. Cuando no se atrevieron directamente al crimen recurrieron a la gracia del trabajo remunerado. Así se inventó la esclavitud."
Manuscrito Cuervo, Max Aub. (Años 40's)
En "Manuscrito cuervo", Max Aub hace un dibujo de los campos de concentración de la Europa del siglo XX que, si bien se piensa, son en realidad la vida misma. Con la libertad que le otorga el colocarse una careta de cuervo, Aub aprovecha para poner al ser humano como el más absurdo y despreciable de los animales. Va desde los aspectos más individuales de cada ser hasta los que atañen a la humanidad entera. Plagado de sarcasmos, ironías y absurdos, el texto es la desmitificación perfecta de la superioridad del hombre.
A falta de sinopsis: disfrazado de traductor, de editor y de cuervo prepotente, Max escribe sobre sus experiencias en el campo de concentración de Vernet d'Ariège, una estancia relativamente inmediata a su exilio mexicano, discutiendo en el proceso algunos de los abusos y absurdos más llamativos que el ser humano tiene a su cuenta.
Otro texto de Max rescatado y repuesto por Cuadernos del Vigía, y uno merecedor de tales atenciones. En mi opinión, un agudo y valioso comentario.
«Amigo: Homem a quem o homem diz o que pensa. Conhecido: Homem a quem o homem não diz o que pensa. Inimigo: Homem a quem o homem diz o que pensa e o que não pensa.»
Jacobo wrote this book. If you ask who is this Jacobo, he is a crow. He lived around the concentration camp and wrote his observations about the people in a notebook. First he talks about himself and his purpose, then he talks about the strange way people live, he talks about the camp, he talks about the language people speak, he talks about the physical characteristics of people, then he talks about demigod, papers, police, censorship, agents, right to work, highway, fascists, things people talk about, war, freedom, Jews, language, talking objects and many other things. I have always wondered how animals perceive the things that happen around us, a crow, which is a very intelligent animal, should definitely be read if he wrote his own thoughts. And I think the author has done a very good job about how our world looks through the eyes of a crow. We also get information about the reflection of concentration camps and war on an animal. As you read on, you realize that the text is quite justified, for example, Jacobo doesn't know where his parents were born, but he doesn't understand how countries and races are important to people and he treats them with cynicism. "They give up their sleep, sweat day and night in futile labor, carving wood, melting metal, sweeping the streets, chasing a ball, to amuse themselves by breaking up the earth, flattening it, digging holes, piercing mountains. None of this is functional. So they curse their lives, as if they did not create their slavery." "Their perversions are such that there are those who, not satisfied with personally escaping inertia, employ others. They call it work. Businessmen are undoubtedly the lowest of the human caste. The disease in question has led this miserable human being to believe that he must earn something in order to feed himself."
Kitabın giriş kısmında da ifade edildiği gibi Yazarımız Max Aub 1940'da II. Dünya Savaşı sırasında Fransa'da Vernet toplama kampında tutulmuş bir süre için. Buradaki deneyimlerine dayanarak “…kendi türünün yararı için, insan hayatı üzerine bir eser yazmak” isteyen karga Jacobo’nun hikâyesini okuyoruz kitapta. Bir karga oturmuş bir yere ve tüm kamptakileri gözlemliyor ve insanlık hakkında hem cinslerine bilgi aktarıyor. Bu aktarımı yaparken sadece sınırlı bir zamanda ve sınırlı sayıda denek üzerinde yapıyor bu gözlemini. Doğal olarak çok doğru tespitleri olmasına rağmen bazı tespitleri de insanlığın geneli için doğru saymak çok mümkün olamıyor ki bu durum anlatının güvenirliğinin bel kemiğini oluşturmuş bence. İnsanların inançlarını, inançsızlıklarını, yaşam tarzlarını, değer yargılarını ve hayatlarının temel gayelerini farklı bir türün bakış açısından izlemek, sanki başka bir dünyadan insanlığı gözlemlemek gibi.Belki de böylesine acı ve haksızlıklarla örülü bir hikâye, ancak bu kadar mesafeli ve incelikli bir dille, ajitasyona düşmeden anlatılabilirdi. Kitabın bence en büyük başarısı burada yatıyor. Genel olarak kitabı çok beğendim. Şu ana kadar okumuş olduğum tüm Toplama Kampı anlatıları içinde en özgün olanlarından biriydi diyebilirim. Bu da yazarın yaratıcı gücüne hayran kalmam için yeterli bir sebep. Yer yer ironik, zaman zaman da nüktedan anlatımını çok sevdim. Kitap bu kadar acının, zulmün ve karanlığın kol gezdiği bir dönemi aktarırken bile insana hem düşündürüp hem sarsmayı başarması açısından önemli. Böylesine ağır bir yaşanmışlığı, bu şekilde anlatabilmek bence yazarın ustalığını ve zekasını gösteriyor.
Max Aub fue uno de los muchos intelectuales españoles que tuvo que huir de España durante la guerra civil. Al marchar a Francia se encontró con la triste sorpresa de ser internado en un campo de concentración de los muchos que crearon los franceses para los exiliados de nuestro país. De hecho, Aub pasó por varios de ellos, incluido uno de Argelia.
En muchos de sus libros dejó constancia del paso por esos lugares, donde se perdía prácticamente la identidad y uno se sentía desconcertado desde el primer momento, en el que le encerraban por algo que no había hecho, como fue el caso del propio Aub. En "Manuscrito cuervo. Historia de Jacobo", el autor narra, una vez más la realidad de los campos de concentración, pero en este caso lo hace desde la peculiar perspectiva de un cuervo, que intenta entender a la especie humana a través de los comportamientos de los presos y sus carceleros.
Aub intenta hacer una especie de discurso paródico e irónico sobre la propia humanidad y los disparates que nos hacen ser como somos, lo que a ojos de un cuervo nos deja en muy mal lugar e incluso le lleva a considerar que somos unos seres poco evolucionados. La metáfora y la comparación son evidentes, aunque quizás son demasiado limitadas en sus pretensiones como para alargarlas a una novela completa. El libro no deja de ser interesante, pero probablemente habría quedado mejor condensado en el espacio más reducido de uno de los muchos cuentos que Aub escribió en su vida.
Merhaba, Karganın El yazması benim için okuması kolay, bir o kadar da düşündürücü bir kitap oldu. Evde kedilerim var, bazen acaba bizim için ne düşünüyorlar diye aklıma takılır. Bu kitap aslında bu sorunun cevabına katkıda bulunuyor. Bir toplama kampında insanlara insanlık dışı davranılırken orada yaşayan bir karganın insanı anlatması bence çok ironik bir dille anlatılmış. Tek tek konu başlıklarıyla "insan nasıl bir varlıktır"ı karga sanki bir felsefe dersi verir gibi anlatmış, hatta çoğu zaman dalga bile geçmiş.Çoğu yerde "yaa evet çok doğru" dediğimi belirtmeliyim. Özellikle "Faşizim ile ilgili araştırma sonuçları", "Arkadaşlar, tanıdıklar ve düşmanlar hakkındaki" ve "Özgürlük Hakkında"ki görüşlerine bayıldım. Kitabı bitirdiğimde ama çok yüzeysel anlatmış, daha detaylı anlatması gerekirdi diye düşündüm, ama sonra dedim ki sonuçta bir karganın görüşleri, insanlığı anlatmak için bu kadarı yeterli diye düşünmüş dedim☺️ Keyifli bir kitaptı. İyi ki okudum. Teşekkürler
This is the Portuguese translation of the Spanish original "Manuscrito Cuervo - Historia de Jacobo", first published in 1955. A bizarre idea for a story: the life of the humans in a concentration camp as seen through the eyes of a crow named Jacobo, who wrote it for the benefit of the world crow community... Jacobo's observations about several aspects of human existence, and of life in Vernet concentration camp, in France (where Aub was interned in the early 1940s), are subtly humorous and very sharp. An example: the crow's thoughts (in the 1940s) in the section "On Fascism" include the following (my translation, based on the Portuguese translation): "Fascists are racists, and do not allow Jews to wash or eat along Arians. Antifascists are not racists, and do not allow Negroes to wash or eat along Whites." Trenchant indeed!
Já conhecia o humor cáustico deste autor pela leitura do livro "Crimes Exemplares".
Desta vez Max Aub conta-nos a perspetiva de um animal, um corvo que analisa o bicho Homem. Esse estranho espécime, tão parvo e estúpido em coisas simples. Por exemplo, como saber viver e deixar viver.
No contexto horrível da segunda Guerra Mundial, Aub escreve um "tratado sobre a condição do Homem, sobre as suas contradições e supostas certezas, resta ao sagaz pássaro concluir que, depois de tudo observar, o melhor é voar dali para fora." (retirado da badana posterior)
Uma boa "visão corvina" da estupidez e da decadência humana.
"A origem da decadência humana tem a sua base numa faculdade anti-racional a que chamam imaginação e que consiste em supor coisas diferentes das que existem."
«Amigo: Homem a quem o homem diz o que pensa. Conhecido: Homem a quem o homem não diz o que pensa. Inimigo: Homem a quem o homem diz o que pensa e o que não pensa.»
Livro muito simples mas bastante profundo. Lê-se numa tarde, sempre rodeado de uma escrita negra e humorística. Deixa a descoberto como algumas atitudes do homem poderão ter algo de inconsistente na sua génese, o que acaba por ser tão surpreendente como expectável.
Recomendo este livro a todos. Este corvo escreve de forma mordaz criticando o homem e o seu comportamento e cultura de forma bastante aliciante. Leiam!