ความ(ไม่)เป็นสมัยใหม่: ความเปลี่ยนแปลงและย้อนแยงของไทย

by ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ (Editor), ชูศักดิ์ ภัทรกุลวณิชย์, วิลลา วิลัยทอง

หนังสือเรื่อง ความ(ไม่)เป็นสมัยใหม่: ความเปลี่ยนแปลงและย้อนแย้งของไทย เป็นผลงานจากทุนส่งเสริมกลุ่มวิจัย สำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย (สกว.) ซึ่งมีศาสตราจารย์ ดร.ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ เมธีวิจัยอาวุโส สกว. เป็นหัวหน้าโครงการ และมีคณะผู้วิจัยรวม 7 ท่าน [...] ประเด็นปัญหาเรื่องความเป็นสมัยใหม่ เป็นเรื่องที่ครอบคลุมเนื้อหาและพัฒนาการของสังคมไทยที่น่าสนใจเรื่องหนึ่ง มีเนื้อเรื่องกว้างขวางและมีความต่อเนื่องอันยาวนาน ตั้งแต่การเกิดปรากฏการณ์ของความเป็นสมัยใหม่ในอดีต มาถึงปัจจุบัน และสืบเนื่องต่อไปยังอนาคตกาลด้วย ในที่นี้ความหมายของความเป็นสมัยใหม่จึงไม่ได้เคร่งครัดไปในทางหนึ่งทางใดอย่างเด็ดขาด
ไม่ยึดถือเอาเงื่อนเวลาของประวัติศาสตร์และการเปลี่ยนแปลงที่นำมาสู่การเกิดนวัตกรรมและรูปแบบสังคมแบบใหม่ต่าง ๆ เป็นที่ตั้ง หากเน้นไปที่ให้ผู้วิจัยค้นหาความหมายในประเด็นที่สนใจและมีความถนัดว่าเกิดการเปลี่ยนแปลงและมีพัฒนาการอย่างไรในสังคมไทย


(บางส่วนจาก คำนำ ผู้อำนวยการสำนักงานกองทุนสนับสนุนการวิจัย)



งานวิจัยทั้ง 7 เรื่องในเล่มนี้ มองไปยังกลุ่มคนที่ไม่ใช่ชนชั้นนำและข้าราชการของรัฐ ซึ่งโดยทั่วไปเป็นตัวละครและผู้แสดงหลักในกระบวนการสร้างความเป็นสมัยใหม่ในรัฐชาติ หากแต่ลงไปทำความรู้จักและศึกษาเรื่องราวของบรรดาผู้คนที่อยู่นอกอำนาจรัฐและไม่มีฐานะหรือธรรมเนียมอะไรที่มีความหมายต่อการสร้างความยิ่งใหญ่และมั่นคงให้แก่รัฐจารีต ลักษณะเด่นของการสร้างความเป็นสมัยใหม่ในสยามนับแต่ยุคแรก ได้แก่ การที่ตัวเเทนและอำนาจในการตัดสินและดำเนินการให้ความสมัยใหม่เกิดขึ้นและโลดแล่นไปในสังคมสยามไทยนั้นคือกลุ่มและชนชั้นนำจารีต กระนั้นก็ตามไม่ได้หมายความว่าบรรดากลุ่มและคณะบุคคลที่เป็นขุนนางและกระฎุมพีไปถึงสามัญชนผู้มีการศึกษาจะไม่มีบทบาทอะไรเสียเลยในการสร้างความเป็นสมัยใหม่ในสังคมสยามไทย ตรงกันข้าม การศึกษาของนักวิชาการรุ่นใหม่พบว่าในระยะปฏิรูปการปกครองและสังคมสยามนั้น ได้มีการเคลื่อนไหวทั้งทางความคิดและการปฏิบัติของบรรดาผู้คนที่ไม่ใช่ชนชั้นนำด้วยเหมือนกัน แม้จะไม่แสดงออกอย่างชัดเจนในเป้าหมายที่เป็นของกลุ่มและชนชั้นก็ตาม ทั้งนี้เนื่องจากอำนาจทางการเมืองและเศรษฐกิจยังเป็นชนชั้นนำจารีตอย่างเต็มที่ การก่อรูปทางชนชั้นของชนชั้นกลางและล่างจึงไม่เกิดขึ้นอย่างเป็นกิจจะลักษณะนอกจากรูปแบบและสัญลักษณ์บางประการทำให้การเคลื่อนไหวและสร้างความเป็นสมัยใหม่มักมาจากการประนีประนอมทางชนชั้นและสนองการสร้างอำนาจนำให้แก่ชนชั้นนำจารีตเสียเป็นหลัก

กล่าวโดยรวมจากการศึกษาวิจัยพบว่า พัฒนาการของการทำให้เป็นสมัยใหม่ของไทยนั้น ดำเนินไปในลักษณะของการสร้างความขัดกัน ซ้อนทับ และกีดกัน กระทั่งขัดขวางความเป็นสมัยใหม่เสียเองด้วย ความขัดเเย้งและขัดกันดังกล่าวสะท้อนการคงอยู่และต่อเนื่องของลักษณะโครงสร้างทางอำนาจในสังคมด้วยว่ามีเนื้อหา ความเป็นมา และความเปลี่ยนแปลงไปอย่างไร...


(บางส่วนจาก บทนำ: จากความเป็นสมัยใหม่มาสู่ความ(ไม่)เป็นสมัยใหม่ โดย ธเนศ อาภรณ์สุวรรณ)

256 pages, Unknown Binding

Published January 1, 2017