چگونه سوگیری و تبلیغات را در رسانه‌ها تشخیص دهیم

by Richard Paul

تقریباً همۀ رسانه‌های جهان مدعی‌اند که گزارش‌های خبری‌شان را به صورت مستقل، بی‌طرفانه، و محققانه تولید می‌کنند. مدعی‌اند که صرفاً به گزارش و توصیف «واقعیت عینی» می‌پردازند و از هر گونه نتیجه‌گیری و قضاوت پرهیز می‌کنند. از سوی دیگر، ادعا می‌کنند که رسانه‌های رقیب این واقعیت‌ها را به نحو توطئه‌آمیز تحریف کرده و به آن جهت می‌دهند.
آیا این مدعا درست است؟ آیا رسانۀ مستقل و بی‌طرف وجود دارد؟ ظاهراً پاسخ این پرسش‌ها منفی است. رسانه‌ها، حتی اگر (بر فرض محال) از صاحبانشان و از حکومت‌ها تأثیر نپذیرند، از فرهنگ و نظرگاه مخاطبانشان تأثیر می‌پذیرند. پوشش خبری غالب در یک جامعه بر اساس اصل‌های زیر عمل می‌کند:
«ماجرا از نظرگاه ما (و جامعۀ ما) چنین به نظر می‌رسد؛ بنابراین، ماجرا چنین است.»
«این واقعیت‌ها باورهای ما را تأیید می‌کنند؛ بنابراین، اینها مهم‌ترین واقعیت‌ها هستند.»
«این کشورها با ما دوست نیستند؛ بنابراین، این کشورها شایستۀ انتقادند.»
«این گزارش‌ها بیشترین جذابیت یا هیجان را برای خوانندگان ما دارند؛ بنابراین، اینها مهم‌ترین گزارش‌های خبری‌اند.»
کسانی که خبرها را نقّادانه دنبال می‌کنند تک‌تکِ این اصل‌ها را معکوس می‌کنند. کتاب حاضر نحوۀ انجام این کار را توضیح می‌دهد و بنابراین تأثیر سوگیری و تبلیغات بر اندیشیدنِ افراد را کاهش می‌دهد.

Genres: Philosophy, Politics, Nonfiction

133 pages, Paperback

First published June 30, 2003

About the author

Librarian note:
There is more than one author in the GoodReads database with this name

Reviews

[Navid · Rating 3 out of 5]

این هم دومین کتابی که از مجموعه‌ی «راهنمای اندیشه‌ورزان» معرفی می‌کنم.
در همین ابتدای کار می‌خواهم بزرگترین نقطه‌ضعفِ کتاب را از نظر خودم بیان کنم: کتاب خطاب به یک جامعه‌ی دموکراتیک نوشته شده، نه برای ما. اگر روزی به دموکراسی و آزادی بیان برسیم، چنین کتابی بسیار مفیدتر از چیزی که هست خواهد بود. ولی در‌حال حاضر در مورد رسانه‌ها با مشکلات پیش پا افتاده‌تر مواجهیم.
در شرایطی که ساخت رسانه، نیاز به دریافت مجوزهای عجیب و غریب دارد و رسانه‌های مستقل، محکوم به فیلتر شدن یا تعطیل شدن هستند و جای خبرنگارِ مستقل در زندان است، مشکلاتی که این کتاب در مورد رسانه بیان کرده، اولویت جامعه‌ی ما نیست.
صد البته که خواندنِ کتاب خالی از لطف نیست و خوب است بدانیم در یک جامعه‌ی دموکراتیک و دارای آزادی بیان هم رسانه، پر از عیب و نقص است و شناخت رویدادهای جهان از منظرِ فقط یک رسانه و یک جریانِ فکریِ خاص، همچنان از واقعیت فاصله‌ی زیادی دارد.
دموکراسی و رسانه‌ها
نویسندگانِ کتاب معتقدند شرط کارآمد بودنِ دموکراسی، آگاهیِ نسبیِ مردم است:

دموکراسی می‌تواند شکلِ سودمندی از حکومت باشد. اما این شکل از حکومت تنها به میزانی می‌تواند سودمند باشد که عمومِ مردم (که در نظریه دموکراسی، حاکم به حساب می‌آیند) از رویدادهای داخلی و بین‌المللی آگاه باشند و بتوانند به صورت مستقل و سنجشگرانه درباره این رویدادها بیندیشند.

از طرفی رسانه‌ها روز به روز با افزایش مهارت‌ها و ترفند‌های رسانه‌ای خود، توانایی بیشتری در اقناع (یا به زبان بدبینانه‌تری: فریب) مخاطبان خود پیدا می‌کنند. پس می‌توانند مخاطبِ ناآگاه را بازیچه‌ی دست خود قرار دهند.
اطلاعات جهت‌دار رسانه‌ها در بسیاری از موارد «طرح» یا «توطئه» نیست، بلکه به پیشینه‌ی آموزش و پرورش، واقعیت‌های اقتصادی و فرهنگ جامعه برمی‌گردد.
شیوه‌ی نگاه یک سردبیر خبریِ عرب به جهان با شیوه‌ی نگاه همکار اسرائیلی‌اش فرق کند. چون درک تاریخیِ ملی‌گرایانه‌ی آن‌ها، حس وطن‌پرستیِ آن‌ها، و نظامِ عقیدتی/دینیِ آن‌ها متفاوت است.

کتاب، بخشی دارد در مورد افسانه‌ها و خرافاتی که ما در مورد رسانه‌ها داریم. مثلا بیطرفیِ رسانه یکی از این افسانه‌هاست:

در تهیه گزارش‌های خبری، رویدادی که بدان پرداخته می‌شود، دارای انبوهی از واقعیت‌های پیش زمینه‌ای است. در حالی که فضای بسیار اندکی برای پرداختن به آن واقعیت‌ها وجود دارد و در نتیجه ۹۹/۹۹۹۹۹٪ از «واقعیت» اساساً هیچ‌گاه مورد اشاره قرار نمی‌گیرد.

چه چیزی اهمیتِ خبری دارد؟
میزان اهمیتی که افراد برای واقعیت‌ها قائل می‌شوند با میزان پیامدهایی که برای شخص خودشان دارد، نسبت مستقیم دارد. بنابراین رسانه‌های خبریِ جهان درباره‌ی اینکه چه چیزی را مهم جلوه دهند، اختلاف زیادی دارند:

تمرکز رسانه بر چیزهایی است که برای مخاطبانشان مهم اند به این ترتیب حتی اگر مخاطبانشان باورهای نامعقولی داشته باشند (برای مثال نفرت نامعقولی در آنها وجود داشته باشد) باز هم چنان رفتار می‌کنند که گویی آن باور معقول است. از این رو هنگامی که برده‌داری در آمریکا پذیرفته شده بود رسانه‌ها برده‌داری را «طبیعی» جلوه می‌دادند. اما هنگامی که بخشی از مردم آمریکا از این باور دست کشیدند، رسانه‌ها نیز در این زمینه به دو دسته تقسیم شدند. (هر روزنامه‌ای سعی کرد همان چیزی را که خوانندگانش باور داشتند درست جلوه دهد)

به اعتقاد نویسندگان، برای نزدیک شدن به واقعیتِ هر رویداد خبری، لازم است دیدگاه‌های همه‌ی طرف‌های درگیر در ماجرا را بررسی کنیم.

تشخیص سوگیری در جریان غالب رسانه‌ای

مردم گمان می‌کنند کسانی که با آنها موافق‌اند، بی‌طرفند و کسانی که با آنها مخالف‌اند، سوگیری دارند.
این کاملاً طبیعی و در عین حال غیر سنجشگرانه است.

هدفِ تولید کنندگانِ گزارش‌ها آموزش نیست، هدفشان این نیست که حق مطلب را درباره همه سویه‌های موضوع ادا کنند. برای آنکه گزارش‌هایشان را به مخاطب بفروشند، باید دقت کنند و گزارش‌ها را به گونه‌ای تهیه کنند که مخاطب را درگیر کند و ارزش‌ها، باورها، پیش داوری‌ها، و جهان‌نگریِ او را تحکیم کند.

حتی در جوامعی که حکومت مانعی بر سر راه اطلاع‌رسانی رسانه‌ها نیست، آگهی‌دهندگان، صاحبان صنایع و سرمایه‌داران می‌توانند از طریق فشار مالی باعث سوگیری رسانه‌ها شوند.
در ادامه، نویسندگان برای نشان دادن سوگیری‌های خبری، نگاه رسانه‌های آمریکایی و غیرآمریکایی را در مورد بعضی از خبرها بررسی کرده‌اند، مثلا «بمباران اتمی ژاپن» یا «جنگ آمریکا با عراق» از چند دیدگاهِ رسانه‌ای متفاوت، مورد بررسی قرار گرفته است.

یکی از نکات جالب در این کتاب این است که نگاه کلیِ نویسندگان آمریکاییِ کتاب، خطاب به مخاطبین آمریکایی، این است که به رسانه‌های آمریکا اکتفا نکنید و رسانه‌های مخالفین آمریکا را هم بررسی کنید، حتی اگر از نظر جریانِ فکریِ اصلی، این رسانه‌ها دشمنِ آمریکا باشند. احتمالاً اگر در کشورِ ما نویسندگان بخواهند بعضی از مطالب این کتاب را درباره‌ی رسانه‌های ایران چاپ کنند، سانسور و لغو مجوز کمترین اقدامی است که به سرعت در مورد کتابشان صورت می‌گیرد. و در این نشانه‌هایی است برای کسانی که می‌اندیشند.

[Negar Afsharmanesh · Rating 4 out of 5]

کتاب خیلی مفید بود اخبار رو دسته بندی کرده و گفته جطوری میشه حقیقت و از بین حرفاشون فهمید، راه کار داده و راه حل

[Ali Khosravi · Rating 2 out of 5]

تفکر انتقادی و سواد رسانه ای از موضوعات فوق العاده مهمی هستند که همه افراد باید اطلاعاتی در این باره داشته باشند. این کتاب می تونه مقدمه ای برای ورود به این موضوعات باشه. البته مثل یک جزوه آموزشی هستش. ترجمه افتضاح؛ فکر کنید به جای تفکر انتقادی یا نقادانه که جا افتاده کلمه سنجشگرایانه اندیشی استفاده شده.

[Hosein · Rating 1 out of 5]

نشر نو جوری روی جلد کتاب نوشته راهنمای اندیشه‌ورزان که من انتظار یه کتاب (یا حداقل مقاله) پیچیده و جالب رو داشتم. اما جدی این کتاب برای نوآموز‌ها بود. هر کسی با سطح متوسطی از سواد در مورد تبلیغات و رسانه کل مطلب این کتاب رو بلده.

[Sarah · Rating 3 out of 5]

امتیاز: ۳.۵⭐️

این کتاب رو که می‌خوندم، دلم می‌خواست تمام ایرانی‌ها بخوننش. دلم می‌خواست هیچ‌کس تحت‌تاثیر خبرهایی که منبع درستی ندارن قرار نگیره.
هیجاناتی مثل خشم، می‌تونن گشاینده‌ی راه باشن. می‌تونن مسیر انسان‌ رو نشون بدن تا با تمام وجود درون مسیر حرکت کنه و بجنگه. اما این هیجانات آنی، توان ما رو برای درست و سنجیده و بی‌طرفانه اندیشیدن به‌طرز عجیبی کاهش می‌دن.
سوگیری دقیقا از همون‌جایی شروع می‌شه که جبهه‌سازی می‌کنیم. از همون‌جایی که تمام هستی رو به دونیم بخش می‌کنیم؛ نیمه‌ی خوب‌ها و باشرف‌ها، و نیمه‌ی پست‌ها و بی‌شرف‌ها.
سوگیری دقیقا از همون‌جایی شروع می‌شه که نسبت به یه مسئله‌ی انسانی یقین کامل پیدا می‌کنیم. ازون‌جا به‌بعد، حتی اگر بخوایم دنبال حقیقت بگردیم، هدف باطنی ما فقط استفاده‌ از حقیقت برای ثابت کردن نظرات خودمونه‌. ازون‌جا به بعد ما دیگه دنبال حقیقت نمی‌گردیم! بلکه به‌دنبال اثبات اندیشه‌های خودمون هستیم. و ازاین‌جا به بعد هرحقیقتی که هم‌راستا با افکار ما باشه پسندیده و قابل‌قبوله. اما حقایقی که ما رو نقد کنه یا برخلاف باورهامون باشه، حقایقی تحریف‌شده، سوگیرانه، و بی‌شرفانه‌ست! چنین سازوکاری دیگه نمی‌تونه نقدپذیر باشه. و من فکر می‌کنم شکست به هر انسان، نهاد، جنبش، اثر، و به‌‌طور کلی هرچیزی که انتقادپذیر نباشه از رگ گردن نزدیک‌تره.

کتاب، بهترین کتاب در زمینه‌ی سواد رسانه نیست. بلکه می‌تونه یک شروع و آغاز خوب باشه برای کسی که دوست داره درین زمینه اطلاعات بیشتری داشته باشه.

[Ardavan Bayat · Rating 4 out of 5]

پایان خوانش: 1403.03.22

[Mohammad · Rating 4 out of 5]

کتاب جالبی است. برای عده ای که در سراب رسانه مستقل و بدون سوگیری هستند مفید است.

حرف کتاب این است که رسانه مستقل نداریم، بالاخره شما یک سمت و سویی دارید(سنگ که نیستید) این سوگیری ممکن است شما را از حقیقت دور کند و به عقیده نویسنده هنر این است شما بتوانید این سوگیری در رسانه‌ها را تشخیص دهید، نظرات مغایر با عقیده خودتان یا جریان اصلی خبری را بخوانید، خودتان را در جایگاه فکری مخالف قرار دهید تا به حقیقت برسید چون حقیقت دست یک نفر نیست و رسانه‌ها هرکدام بخشی از حقیقت را منتشر می‌کنند که متناسب با مصالح خودشان است خواه این مصالح مخاطب باشد خواه حکومت یا جریان ثروت.

توجه کردید جدیدا توئیتر عبارت«رسانه وابسته به دولت» زیر بعضی از رسانه ها را برداشت؟ یادتان است جیسون رضائیان را آزاد کردند و جف بزوس رییس آمازون و مالک واشنگتن پست با هم دیدار داشتند؟(فکر کنم با هو��پیما شخصی همین یارو رفتند آمریکا) به نظر باید در تعریف رسانه وابسته تجدید نظر کرد. قاعدتاً تمام رسانه‌ها وابسته به کشور خودشان هستند و طبیعتاً امری خلاف مصالح آن انجام نمی‌دهد(رسانه جریان اصلی وگرنه مخالفین طبعا رعایت نمی‌کنند).
عنوان می‌شود که رسانه‌ محافظ دموکراسی است ولی خب به نظرم ظاهراً رسانه اول ناسیونالیست است بعد دموکرات. البته منحصر در آمریکا نیست و یحتمل تمام کشورها چنین هستند و اول مصالح کشور را در نظر میگیرند و بعد به موضوعات دیگر.

داخلی هم اگر صحبت کنیم میشود گفت من مخاطب فارس و مشرق هستم شما شرق، انتخاب و خبرآنلاین و ... این رسانه‌ها بر مبنای مخاطب گزارش می‌دهند و از همان زاویه دید به واقعیت نگاه می‌کنند فلذا واقعیت به صورت کامل به مخاطب انتقال پیدا نمی‌کند.( واقعا شرق و خبرآنلاین و انتخاب را پیگیری می‌کنید؟ لااله الاالله)

یک قسمت جالب کتاب هم نمونه‌هایی از خبرهای غیر از جریان اصلی در آمریکا بود.

[Reza · Rating 2 out of 5]

سوگیری، تبلیغات، رسانه
خیلی حرف‌های جدیدی برای گفتن نداره.

در همه‌جای دنیا و در هر فرهنگی «فقط من/فرهنگ ما/ایدئولوژی ما درسته» و «آن‌هایی که مخالف‌ن اشتباه می‌کنن» هرچی مخالف‌تر باشن و کمتر پیش‌فرض‌هامون رو تایید کنند هم اشتباه‌تر، غیرمسئول‌تر و سوگیرترن.

بیشتر در مورد امریکا حرف زده شده. و اینکه اون تصویری که رسانه‌ها نشون میدن لزوما درست نیست. رسانه‌ها در هر کشوری آزادانه نمی‌نویسن، بدون سوگیری نمی‌نویسن.

سوگیری همه‌جا هست، کم و بیش!
مردم دوست ندارن مطلبی بخونن که پیش‌فرضشون رو تایید نکنه. مطالب این‌چنین توسط خود مردم نادیده گرفته شده و کمتر فروش میره. به مرور دفن میشه :)

“فقط ما خوبیم!”،
“ما عدالت‌خواه، صلح‌جو و… هستیم، آن‌ها جنگ‌طلب، ظالم و…”
بیشتر درباره دوگانه‌ی من/دیگری، ما/آن‌هاحرف زده شده و اینکه مطالب را از چند منبع (به‌خصوص منابع کمتر شناخته شده و مستقل) دنبال کنیم.

رسانه‌ها، به نفع حاکم/ موافق با فرهنگ ‌و تابو‌های جامعه و در جهت تایید و تقویت آون‌ها مطالب منتشر می‌کنند و اگه مخالف باشن فروش نمیرن، احتمالا مجوزشون به مشکل می‌خوره، حتی خود مردم احتمالا آن‌ها را مسئولیت‌ناپذیر، سوگیر و… می‌خوانند.

در کل کتاب برای شروع مناسبه.

[S h a y a N · Rating 4 out of 5]

از کتاب قبلی بهتر بود و به نظرم خوندنش برای همه لازمه چون تو جامعه ای زندگی می‌کنیم که هرچیزی تو اینستاگرام و تلگرام بخونیم باور می‌کنیم و باز نشر می‌کنیم بدون اینکه اعتبار و صحتش برامون اهمیت داشته باشه و این کتاب کمک می‌کنه که صرفا دريافت کننده منفعل اخبار و وقایع نباشیم و موضوعات رو با نگاه انتقادی تحلیل و بررسی کنیم. کاش این کتابا جزئی از نظام آموزش و پرورش بود.

[Amirreza Piw · Rating 4 out of 5]

به نسبت کتابای دیگه این مجموعه بهتر بود و حرفای تازه‌تری رو میزد. برای منم حرفای تازه‌ای داشت

[Mohammad Mirzaali · Rating 3 out of 5]

خیلی ساده و البته خوش‌خوان؛ منتها بیش‌تر به درد دانش‌آموزان دبیرستانی می‌خورد

[Kazem Heidari · Rating 3 out of 5]

کاربرد تفکر نقادانه در تشخیص سوگیریهای رسانه ای و نحوه استخراج اطلاعات مفید از خبرهای دچار سوگیری در این کتاب مطرح شده است
بیشتر کتاب حول نمونه های خبرها و سخنرانیها شکل گرفته و در این مورد مطلب تئوریک کم دارد.

[Alireza Sheikholmolouki · Rating 3 out of 5]

موضوع این کتاب عالیست و بسیار جای بحث دارد اما محتوایش بسیار ساده و بدیهی به نظر میرسه.

[Ayo · Rating 5 out of 5]

Power, insightful, and informative. Exactly the correct amount of information for light reading on Saturdays. Terrific examples and fact filled pages.

[Afshin Hakimiyan · Rating 1 out of 5]

لُب مطالب این کتاب این است که هیچ‌کس نمی‌گوید که ماست من ترش است. نه چینی می‌گوید فرهنگ چینی، اَخ و اوخ هم توش هست. نه فرانسوی. نه آمریکایی. نه انگلیسی. نه آلمانی....

این عدم اذعان به ترش بودن ماست من، فقط به فرهنگ‌های مختلف که اختصاص ندارد. احزاب و گروه‌های سیاسی هم از همین عدم صداقت نسبت به واقعیت و ماهیت خود، برخوردارند. کمتر محافظه‌کاری، پشت بوش را خالی می‌کند. به گنده‌گوزی‌ها و گنده‌گویی‌های ترامپ اعتراف می‌کند. و این قضیه در مورد دموکرات‌ها هم صادق است.

رسانه‌ها و روزنامه‌ها و شبکه‌های تلویزیونی آن‌ها، عین همین رفتار را بلغور می‌کنند. چراکه آن‌ها انگاری به استخدام درآمده‌اند که انگاره‌های ذهنی دموکرات‌ها و یا محافظه‌کاران را تبلیغ کنند.

حالا با این شرح کوتاهی که رفت؛ هدف اصلی این کتاب این است که پس از شناسایی سویه‌های جامعه‌محور و یا ملیت‌محورِ هر رسانه‌ای؛ چگونه می‌شود از دل آن‌ها، به گزارشی واقعی از آن‌چه در دنیا دارد رخ می‌دهد؛ دست پیدا کرد؟ چگونه می‌توان به قضاوتی عادلانه در مورد هر گونه رخداد چه سیاسی و چه ملی رسید؟ چگونه می‌توان، فریب سوگیری‌های متعدد رسانه‌های مختلف را نخورد؟ چگونه می‌توان، این سوگیری‌های کذایی هر رسانه‌ای را تشخیص داد؟

یعنی به عبارت دیگر، هدف نویسنده این است که خواننده پس از مطالعه‌ی این کتاب و پس از به خاطر سپردن شاخصه‌ها و سنجه‌های مورد بحث؛ بتواند به سطحی از توان ارزیابی برسد که اولن، بفهمد که هیچ رسانه‌ای، اصلا و ابدا نخواهد گفت که ماست من ترش است. و ثانین این‌که بداند کدام رسانه‌ای چه ماستی را می‌فروشد که ادعای ترش نبودنش را دارد. چراکه رفته رفته، رسانه‌های مختلف به‌چنان سطحی از توان حرفه‌ای دست می‌یابند که تشخیص ماست مورد علاقه‌شان چندان آسان هم نیست.

هدف اصلی کتاب گویی این است که با افزایش سطح مثلن حرفه‌ای‌گری رسانه‌ها؛ بیننده و خواننده و شنونده‌‌ای حرفه‌ای را هم بتواند بار بیاورد؛ که چم و خم این همه ادعای دهن‌پرکن حرفه‌ای‌گری این رسانه‌ها را فوت آب باشد؛ تا بتواند به تحلیلی مستقل از رویدادهای پیرامون برسد که از بند و بسط سوگیرهای کذایی پاک و مطهر باشد.

#مهدی_خسروانی
#نشر_نو
#ریچارد_پل_و_لیندا_الدر
#چگونه_سوگیری_و_تبلیغات_را_در_رسانه_ها_تشخیص_دهیم

[Bahareh Sharifi · Rating 5 out of 5]

واقعا خوندن این کتاب رو به همه توصیه می‌کنم. لازمه بدونیم که هر خبری که توی هر رسانه‌ای پخش میشه به نفع هیچ شنونده‌ای نیست وفقط و فقط در راستای اهداف گرداندگانشونه. اینطوری شاید یاد بگیریم که با یک لمس هر خبری رو هزار بار نشر ندیم.

[AshkanGorgani · Rating 4 out of 5]

با وجود اینکه اکثر مثال‌هایی که در کتاب از سوگیری رسانه‌ها آمده مربوط به آمریکاست اما همانطور که در کتاب گفته شده این سوگیری و تبلیغات در هرجای دنیا ممکن است رخ دهد، با دانستن این موضوع کتاب بسیار مفیدی است.

[Cory Molloy · Rating 5 out of 5]

Another thought provoking book by critical thinking dot org.

With so much bias in the news today, I thought I'd re-read this guide again to refresh my memory of how the game is played. This is an important message worth reading.

[Mohammad Roufarshbaf · Rating 2 out of 5]

کتاب بدی نیست، اما تکرارهای بیش از حد بعضی مفاهیم آن برای من ملال آور بود. به نظر من این کتاب ما را هدف خود_که در عنوانش مطرح کرده است_ خیلی نزدیک نمی کند.

[Farzin · Rating 3 out of 5]

سوگیری در هر فرد و هرجایی یافت میشه و یافت خواهد شد. همانند سوگیری مترجم و حذف قسمتی از متن کتاب!

[Mehdii · Rating 4 out of 5]

هر چند این مجموعه ی ۴ جلدی که نشرِنو منتشر کرده آنقدرها مفصل و جامع نیست اما دستِ کم توانایی زدنِ جرقه ی اولیه ی تفکرِ موردِ نظرِ کتاب(سنجشگرانه اندیشی) را در مخاطبِ خود دارد.

[Parinaz · Rating 3 out of 5]

کوتاه ، حاوی نکات ارزنده و در یک کلام آموزنده
البته صرفا برای ورود به دنیای تفکر نقاد مناسب هست و نمیشه اولین و آخرین کتابی باشه که در این زمینه میخونیم و خودمون رو نقاد اندیش بدونیم .

[Sajjad · Rating 2 out of 5]

توقع بیشتری از کتاب می رفت
چیزهای نگفت که کسی ندونه
به دیگران خوندن کتاب پیشنهاد نمیکنم

[Fereydoon · Rating 3 out of 5]

مطالب یکم بدیهی به نظر می‌رسید .. چیز جالب و تازه ای نداشت