Merkwaardig, interessant debuut van Aya Sabi (1995), Belgische schrijfster/journaliste en uitgegeven door Atlas Contact.
In het zogenaamde land van uitersten tekenen zich enkele massieve thema's af die Aya Sabi vervat in vier bondige verhalen. Ze vertelt ze vanuit het perspectief van enkele krachtige stemmen die het land rijk is. Een vroedvrouw die worstelt met het idee dat ze leven geeft maar enkel nog dood en verderf krijgt. Een tienermeisje beticht van bezetenheid omdat ze stiekem gaat zwemmen in het woud, een straatschilderes die tracht in te grijpen op het beleid door waarzegster te worden, een jonge beschaamde wapenbouwer die naar zijn gezin terug keert en een jongeman die de avondklok niet respecteert omdat hij zijn geliefde wil zien. Er zit frictie in de verhalen van de personages die gewoon heel hard willen leven maar voor wie het dorre land, bezaaid met oorlog en machtshebbers dit genadeloos beneemt. Aya Sabi schetst een land waarin mensen een voortdurende honger hebben naar vrijheid, voor wie onsterfelijkheid zij het realistisch pijnlijk expliciet onder de neus gewreven wordt als iets exclusief voor de Griekse goden. En zo bouwt Aya Sabi een permanent discours van mensen die met het mes tussen de tanden en een genadeloze druk op de schouders een strijd voeren voor het leven, met de dood als spanningsboog, de oorlog als constante en een soort permanente angst vergeten of zelfs doodgezwegen te worden.
Net dat maakt deze bundel maatschappelijk relevant, zelfs broodnodig om net nu in de boekenwinkel te liggen.
Aya Sabi schrijft daarenboven met een bijzonder beeldrijke, poëtische taal, ze werpt interessante beelden op, de verhalen zijn erg romantisch geschreven, vanuit een sterke plot en rijgen knap aan elkaar. Echter, misschien nog het best geschreven zijn het voorwoord en de outro, waarin Aya Sabi het kader van de verhalen voortreffelijk neer zet.
Echter mocht de schrijfster haar hoop en constructivisme nog wat explicieter aan bod laten komen. Mocht het net wat meer pragmatiek zijn en wat minder gepredik in de woestijn, dan zou haar bundel nog wat langer kunnen dragen. Het mist nog wat handvaten voor de lezer om effectief tot verandering te sturen. Al kan dat net zo goed niet de intentie van de auteur geweest zijn.
In ieder geval stemt 'Verkruimeld land' van Aya Sabi tot nadenken en zet de auteur haar ongetwijfeld in de etalage als een krachtige, invloedrijke stem van haar generatie.
3,75 op 4, met afronding naar boven.
Uit 'Verkruimeld land':
Ze maakte een nachtelijke tocht langs de zeven bergen, tot bij het huisje van de vroedvrouw, waar de schoorsteen rookte en een geur van warme, zachte pannenkoeken de atmosfeer vulde. Dit was het land waar moeders stierven terwijl ze leven gaven waar vaders van honger omkwamen terwijl zij voedden, waar meisjes van veertien zichzelf verkochten voor niet en een beetje, waar jongens van zeven hun dagen werkten en hun nachten sliepen, hun dromen speelden, waar een hoop golfplaten een thuis was voor velen en weinigen hun munten begroeven. Ze klopte drie keer op de houten deur en wachtte op de vrouw die te laat arriveerde toen zijzelf in de schoot van haar moeder draaide en keerde om het levenslicht te zien. De deur piepte en een lichtbundel onthulde haar gezicht. Haar huid zo bleek als een zandstrand, haar amandelvormige, amandelkleurige ogen. Ze prevelde 'Alstublieft vroedvrouw, leer me leven geven.'
Vanaf toen werd ze omgeven door leven en hing de geur van dood en verderf om haar heen. Ze rook het in haar kleren, hoe goed ze zich ook waste, hoe vaak ze ook lavendelblaadjes in haar haren wreef en haar hals met rozenwater besprenkelde. Bij iedere geboorte van een kind dat in haar haren krijste, nat, blauw en vol verlangen te overleven, zag zij hoe de dood zou naderen. Soms als een stil teken, als een laatste fluistering, als een hevige liefdesverklaring, vaak als een verafschuwde siddering: zij die stierven terwijl hun kinderen om de erfenis ruzieden, zij die kermden van pijn en doodsangst, zij die smeekten om vergeving voor het geval dat de dood meer was dan niets. Zij die achterover vielen in het bloed van hun medesoldaten, zij die zelfmoord pleegden omdat ze niet vonden wat ze roekeloos zochten. Met haar amandelvormige, amandelkleurige ogen die zo groot waren dat je er nauwelijks naast kon kijken zag zij de geboorte en dood van de kinderen.