What do you think?
Rate this book
Czy kapitalizm jest moralny?
Czy kapitalizm jest moralny? Nikt nie może się uchylić od odpowiedzi na to pytanie, ponieważ nikt z nas nie może uniknąć ani moralności, ani kapitalizmu.
Pracując, oszczędzając i konsumując, każdy uczestniczy w systemie gospodarczym, który jedni usprawiedliwiają, a inni potępiają w imię pojęć etycznych. Te dwie postawy intelektualne filozof André Comte-Sponville poddaje drobiazgowej, klarownej analizie.
Książka pomaga zrozumieć nasze moralne uwikłanie w kapitalizm. Wzywa nas do odpowiedzialności za codziennie podejmowane decyzje i wybory, nie tylko konsumenckie.
André Comte-Sponville – francuski filozof, zwolennik materializmu. W swej myśli rozwija spirytualistyczną koncepcję ateizmu. Autor Duchowości ateistycznej (Wydawnictwo Czarna Owca 2011).
Pracując, oszczędzając i konsumując, każdy uczestniczy w systemie gospodarczym, który jedni usprawiedliwiają, a inni potępiają w imię pojęć etycznych. Te dwie postawy intelektualne filozof André Comte-Sponville poddaje drobiazgowej, klarownej analizie.
Książka pomaga zrozumieć nasze moralne uwikłanie w kapitalizm. Wzywa nas do odpowiedzialności za codziennie podejmowane decyzje i wybory, nie tylko konsumenckie.
André Comte-Sponville – francuski filozof, zwolennik materializmu. W swej myśli rozwija spirytualistyczną koncepcję ateizmu. Autor Duchowości ateistycznej (Wydawnictwo Czarna Owca 2011).
256 pages, Paperback
First published January 1, 2004
About the author
André Comte-Sponville
130 books279 followersAndré Comte-Sponville, philosophe matérialiste, rationaliste et humaniste, est né à Paris, en 1952. Ancien élève de l'Ecole Normale Supérieure de la rue d'Ulm, agrégé de philosophie, docteur de troisième cycle, il est aussi Docteur Honoris Causa de l'Université de Mons-Hainaut, en Belgique.
André Comte-Sponville fut maître de conférences à la Sorbonne1 (Université Paris I) jusqu'en 1998, date depuis laquelle il se consacre exclusivement à l'écriture et aux conférences qu'il donne en dehors de l'Université.
André Comte-Sponville est membre du Comité Consultatif National d'Ethique depuis mars 2008.
André Comte-Sponville a souvent été invité sur les plateaux télévisés, notamment chez Michel Polac, Bernard Pivot, Guillaume Durand, Frédéric Ferney, Christine Ockrent, Patrick Poivre d'Arvor et Serge Moati.
André Comte-Sponville fut maître de conférences à la Sorbonne1 (Université Paris I) jusqu'en 1998, date depuis laquelle il se consacre exclusivement à l'écriture et aux conférences qu'il donne en dehors de l'Université.
André Comte-Sponville est membre du Comité Consultatif National d'Ethique depuis mars 2008.
André Comte-Sponville a souvent été invité sur les plateaux télévisés, notamment chez Michel Polac, Bernard Pivot, Guillaume Durand, Frédéric Ferney, Christine Ockrent, Patrick Poivre d'Arvor et Serge Moati.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 29 of 29 reviews
January 17, 2020
Ceci est la retranscription d’une conférence donnée par André Comte-Sponville dans différentes écoles de business françaises, au cours des années 1990-2000. On se doute que la réponse à la question posée, « Le capitalisme est-il moral ? », est : non ! Le point de départ de cette réflexion est, en effet, de battre en brèche une notion qui a cours dans l’actualité, au sein des organisations : celle de la « morale d’entreprise ». Toute l’argumentation de Comte-Sponville consiste à montrer en quoi cette notion relève de la barbarie ou de l'angélisme (pour reprendre les termes qu'il emploie).
L’élément le plus intéressant, le plus structurant de sa démonstration, est celui de la distinction des ordres, qu’il emprunte au Pascal des Pensées. En deux mots, l’idée est la suivante. Afin de penser le rapport entre capitalisme et morale, il convient de distinguer quatre ordres : 1) l’ordre économico-techno-scientifique, 2) l’ordre juridico-politique, 3) l’ordre de la morale, 4) l’ordre éthique. Chacun de ces ordres a ses principes propres, qui ne sont pas réductibles à ceux d’un autre ordre. Le capitalisme, l’économie de marché, relève du premier ordre et fonctionne selon ses propres mécanismes (propriété, production de valeur pour l'actionnaire, loi de l’offre et de la demande, etc.). La morale, quant à elle, recouvre le domaine de la liberté et de la responsabilité individuelle. Le capitalisme, nous dit l’auteur, est donc amoral (ce qui est déjà une concession, par rapport au marxisme qui considère le capitalisme injuste et immoral).
Ces deux niveaux, économique et moral, se superposent (sans quoi, tous ceux qui participent à l’économie de marché ne seraient que des salauds ou des pauvres types), mais ne se confondent pas. Les confondre, contaminer la morale avec les finalités du capitalisme (« la morale, ça fait vendre ; la morale, ça maximise les profits »), c’est instrumentaliser la morale, c’est se raconter des histoires, c’est donc faire preuve, au mieux, de ridicule ou d’angélisme ; au pire, de tyrannie ou de barbarie (réduction, dans les deux cas, d’un ordre, supérieur, à un autre, inférieur, ou inversement). En filigrane, Comte-Sponville plaide ainsi pour une revalorisation du politique, comme tiers médiateur entre l’ordre économique et l’ordre moral (ce qui n’est pas une tâche aisée, à une époque où le discrédit, soit par incompétence, soit par cynisme, par défaut de morale, touche la plupart des hommes politiques).
La plus grande qualité de l’auteur est son souci d’être toujours clair et d’éviter le jargon. Les exemples qui illustrent son propos sont nombreux, bien que très franco-français et déjà assez datés. La seconde partie du livre est consacrée aux questions et objections des auditeurs et aux réponses d'André Comte-Sponville. Quelques bonnes tranches de café du commerce !
L’élément le plus intéressant, le plus structurant de sa démonstration, est celui de la distinction des ordres, qu’il emprunte au Pascal des Pensées. En deux mots, l’idée est la suivante. Afin de penser le rapport entre capitalisme et morale, il convient de distinguer quatre ordres : 1) l’ordre économico-techno-scientifique, 2) l’ordre juridico-politique, 3) l’ordre de la morale, 4) l’ordre éthique. Chacun de ces ordres a ses principes propres, qui ne sont pas réductibles à ceux d’un autre ordre. Le capitalisme, l’économie de marché, relève du premier ordre et fonctionne selon ses propres mécanismes (propriété, production de valeur pour l'actionnaire, loi de l’offre et de la demande, etc.). La morale, quant à elle, recouvre le domaine de la liberté et de la responsabilité individuelle. Le capitalisme, nous dit l’auteur, est donc amoral (ce qui est déjà une concession, par rapport au marxisme qui considère le capitalisme injuste et immoral).
Ces deux niveaux, économique et moral, se superposent (sans quoi, tous ceux qui participent à l’économie de marché ne seraient que des salauds ou des pauvres types), mais ne se confondent pas. Les confondre, contaminer la morale avec les finalités du capitalisme (« la morale, ça fait vendre ; la morale, ça maximise les profits »), c’est instrumentaliser la morale, c’est se raconter des histoires, c’est donc faire preuve, au mieux, de ridicule ou d’angélisme ; au pire, de tyrannie ou de barbarie (réduction, dans les deux cas, d’un ordre, supérieur, à un autre, inférieur, ou inversement). En filigrane, Comte-Sponville plaide ainsi pour une revalorisation du politique, comme tiers médiateur entre l’ordre économique et l’ordre moral (ce qui n’est pas une tâche aisée, à une époque où le discrédit, soit par incompétence, soit par cynisme, par défaut de morale, touche la plupart des hommes politiques).
La plus grande qualité de l’auteur est son souci d’être toujours clair et d’éviter le jargon. Les exemples qui illustrent son propos sont nombreux, bien que très franco-français et déjà assez datés. La seconde partie du livre est consacrée aux questions et objections des auditeurs et aux réponses d'André Comte-Sponville. Quelques bonnes tranches de café du commerce !
July 25, 2021
Oh, I regret buying this. I thought this was philosophy. Instead, it's a transcript of a speech that Comte-Sponville gave to businessmen and business school students, who wanted to hear one thing - "there's nothing wrong with what you do" - and received just that. The arguments are flawed beyond repair.
In this book André Comte-Sponville builds a system of 4 orders, which goes:
1. Science and techniques (including economics)
2. Laws/politics
3. Morality
4. Love
He makes the claim that these different orders should be kept separate from one another. It's all very confused - not confusing, but confused.
Initially, these orders are presented as limiting one another from the outside. Such that science and techniques are limited by political interference (e.g. a law might forbid cloning), which are themselves limited by morality (e.g. there's no law against lying, but you still shouldn't do it), which is itself limited, or completed, by "love".
But as the text progresses, André Comte-Sponville apparently forgets what his initial idea was. Instead, he begins to argue that the spheres are independent from one another, such that it is incorrect ("ridiculous") to bring morality into economics or law, or to bring law into love, etc. For instance, according to him, economics might dictate one thing, and morality might dictate another, and this leaves us with no clear way of deciding what to do. This allows him to claim that enacting capitalism is "amoral" (not "moral" or "immoral") and that when the logic of capitalism collides with that of morality, we're basically free to go either way. This is of course complete and utter nonsense.
If economics is independent from morality, then it must be a descriptive science that does not, and cannot, dictate anything. In this view, economics would be a science of pure description and prediction, which tells you what will happen when certain conditions are met. It can tell you what actions will lead to what outcomes, but not which outcomes are preferable. Do this, and you will get 4% growth and 2% more unemployment; do that, and you will get 1.4% inflation and -3% homelessness; etc. That means there cannot be a conflict between economics and morality: economics can tell you what the consequences of your actions are, but morality alone says which options are good and which are bad; morality alone tells you what you should do.
But, you say, economics does more than that: it often prescribes solutions. Indeed, one may consider that economics, like medicine, is not a purely predictive science, but also has a built-in prescriptive component. That means it is influenced by certain moral ideas, such as the idea that a healthy person is better than a sick one, or that it is better for people to live in wealth than in poverty. In that case, the conflict is not between economics and morality, but only between different moral principles: those values that were integrated into economics, and some other values. For instance, if the only moral principle in your economic worldview is that wealth is good, then this might conflict with the value of justice, depending on how this wealth is distributed. This is the same as in any other moral dilemma, where the total value of qualitatively different outcomes are difficult to compare - but this remains at the root a moral problem. And this makes capitalism not "amoral", but instead "moral" when it prescribes something good, and "immoral" when it prescribes something bad.
All of this is absolutely trivial. Obviously, Comte-Sponville's failure to recognize the obvious means the entire book makes no philosophical sense whatsoever. It's on the level of a blog post by somebody with zero philosophical background (and zero economic background, too). How is this possible? Simple: this was never written as a book. André Comte-Sponville is one of those French "celebrity philosophers", like e.g. BHL, who spend all their time being invited on TV shows and none of it doing any actual reading or thinking. This particular argument was not put together after careful study, but is instead a slightly edited transcription of several talks given to business schools. (I wouldn't even be surprised if Comte-Sponville hired somebody to do the writing-down.) So Comte-Sponville is adressing business leaders; he does not expect, nor face, any serious counter-arguments. He is telling capitalists that capitalism is amoral, and not immoral, and that this is just fine. It's what he is getting paid for - he makes it abundantly clear he is not doing these conferences for free. This is obvious in the questions at the end, the majority of which come from businessmen who think he didn't su... lick their boots hard enough: they feel they're not getting their money's worth.
This whole endeavour is to philosophy what prostitution is to love, and I feel dirty for having bought it.
In this book André Comte-Sponville builds a system of 4 orders, which goes:
1. Science and techniques (including economics)
2. Laws/politics
3. Morality
4. Love
He makes the claim that these different orders should be kept separate from one another. It's all very confused - not confusing, but confused.
Initially, these orders are presented as limiting one another from the outside. Such that science and techniques are limited by political interference (e.g. a law might forbid cloning), which are themselves limited by morality (e.g. there's no law against lying, but you still shouldn't do it), which is itself limited, or completed, by "love".
But as the text progresses, André Comte-Sponville apparently forgets what his initial idea was. Instead, he begins to argue that the spheres are independent from one another, such that it is incorrect ("ridiculous") to bring morality into economics or law, or to bring law into love, etc. For instance, according to him, economics might dictate one thing, and morality might dictate another, and this leaves us with no clear way of deciding what to do. This allows him to claim that enacting capitalism is "amoral" (not "moral" or "immoral") and that when the logic of capitalism collides with that of morality, we're basically free to go either way. This is of course complete and utter nonsense.
If economics is independent from morality, then it must be a descriptive science that does not, and cannot, dictate anything. In this view, economics would be a science of pure description and prediction, which tells you what will happen when certain conditions are met. It can tell you what actions will lead to what outcomes, but not which outcomes are preferable. Do this, and you will get 4% growth and 2% more unemployment; do that, and you will get 1.4% inflation and -3% homelessness; etc. That means there cannot be a conflict between economics and morality: economics can tell you what the consequences of your actions are, but morality alone says which options are good and which are bad; morality alone tells you what you should do.
But, you say, economics does more than that: it often prescribes solutions. Indeed, one may consider that economics, like medicine, is not a purely predictive science, but also has a built-in prescriptive component. That means it is influenced by certain moral ideas, such as the idea that a healthy person is better than a sick one, or that it is better for people to live in wealth than in poverty. In that case, the conflict is not between economics and morality, but only between different moral principles: those values that were integrated into economics, and some other values. For instance, if the only moral principle in your economic worldview is that wealth is good, then this might conflict with the value of justice, depending on how this wealth is distributed. This is the same as in any other moral dilemma, where the total value of qualitatively different outcomes are difficult to compare - but this remains at the root a moral problem. And this makes capitalism not "amoral", but instead "moral" when it prescribes something good, and "immoral" when it prescribes something bad.
All of this is absolutely trivial. Obviously, Comte-Sponville's failure to recognize the obvious means the entire book makes no philosophical sense whatsoever. It's on the level of a blog post by somebody with zero philosophical background (and zero economic background, too). How is this possible? Simple: this was never written as a book. André Comte-Sponville is one of those French "celebrity philosophers", like e.g. BHL, who spend all their time being invited on TV shows and none of it doing any actual reading or thinking. This particular argument was not put together after careful study, but is instead a slightly edited transcription of several talks given to business schools. (I wouldn't even be surprised if Comte-Sponville hired somebody to do the writing-down.) So Comte-Sponville is adressing business leaders; he does not expect, nor face, any serious counter-arguments. He is telling capitalists that capitalism is amoral, and not immoral, and that this is just fine. It's what he is getting paid for - he makes it abundantly clear he is not doing these conferences for free. This is obvious in the questions at the end, the majority of which come from businessmen who think he didn't su... lick their boots hard enough: they feel they're not getting their money's worth.
This whole endeavour is to philosophy what prostitution is to love, and I feel dirty for having bought it.
December 31, 2013
يعبّر الكتاب عن وجهة نظر النخبة الفرنسية تجاه الرأسمالية ويطرح العديد من الموضوعات والإشكالات المرتبطة بها .. ليجيب بعد ذلك عن السؤال الكبير: هل
الرأسمالية أخلاقية؟
ستبدأ "لا" كبيرة تتشكل لدى القارئ منذ الفصول الأولى للكتاب، فالكاتب يقر بأن الرأسمالية لا-أخلاقية ولا ينيغي لها أن تكون كذلك. فالأخلاق من ناحية والسياسة والإقتصاد من ناحية أخرى أمور مختلفة، ولا يجوز الخلط بينها، لأن هذا الخلط يفسد ما هو جوهري في كليهما، فنحن نحتاج إليهما معا، كما نحتاج إلى الفرق بينهما.
ورغم مايبدو دفاعًا من الكاتب عن الرأسمالية، إلا أنه دفاع خال من الإندفاع العاطفي الذي يبرع فيه بعض المثقفين العرب، فهو لا يفتئ يحذر من عدم وجود خصم للرأسمالية التي اكتسبت شرعيتها من سقوط خصمها القوي الشيوعية الذي كان يوفر لها التبرير السلبي لوجودها.
ولأن المجتمعات الرأسمالية لا تحتمل الفراغ فإنها تبحث عن 'عدو' يشكل نقيضا لها، وقد تراءى للبعض -للأسف-
أن هذا العدو قد يكون المسلمين.
الرأسمالية أخلاقية؟
ستبدأ "لا" كبيرة تتشكل لدى القارئ منذ الفصول الأولى للكتاب، فالكاتب يقر بأن الرأسمالية لا-أخلاقية ولا ينيغي لها أن تكون كذلك. فالأخلاق من ناحية والسياسة والإقتصاد من ناحية أخرى أمور مختلفة، ولا يجوز الخلط بينها، لأن هذا الخلط يفسد ما هو جوهري في كليهما، فنحن نحتاج إليهما معا، كما نحتاج إلى الفرق بينهما.
ورغم مايبدو دفاعًا من الكاتب عن الرأسمالية، إلا أنه دفاع خال من الإندفاع العاطفي الذي يبرع فيه بعض المثقفين العرب، فهو لا يفتئ يحذر من عدم وجود خصم للرأسمالية التي اكتسبت شرعيتها من سقوط خصمها القوي الشيوعية الذي كان يوفر لها التبرير السلبي لوجودها.
ولأن المجتمعات الرأسمالية لا تحتمل الفراغ فإنها تبحث عن 'عدو' يشكل نقيضا لها، وقد تراءى للبعض -للأسف-
أن هذا العدو قد يكون المسلمين.
November 13, 2015
كتاب من أهم الكتب الفكرية التي قرأتها في حياتي إن لم يكن أفضلها، وهو يحتوي على نظرية فكرية وأخلاقية أعتقد أنني أعتنقتها بشكل شبه كامل، ولا يوجد من ينافسها لدي، وهي نظرية تحليلية مفسرة منطقية تزيل كل اللبس الأخلاقي والفكري، وهو أحد مميزات الكاتب العظيم أندره كونت سبونفيل ، وقوة المدرسة الفلسفية الفرنسية.
الكتاب ككل يعتبر مفيد جداً، ويمكن تأريخ حياتك بما قبل الكتاب، وما بعده، ولكن أكثر النظريات التي أستهوتني في الكتاب هو نظرية التمييز بين الأنساق كما وردت في الفصل الثاني، فهو "بإختصار مخل وغير كافي" يقسم المستويات أو الأنساق إلى 5 مستويات:
النسق التقني العلمي - النسق القانوني السياسي - نسق الأخلاق - نسق الأخلاقيات "الحب" - وهناك نسق 5 لدى المؤمنين بالإلهي، ويقول الفيلسوف سبونفيل أن كل نسق من هذه الأنساق يؤثر في النسق اللذي ما قبله بشكل تصاعدي، ويعد خطأ معرفي الخلط بينهما، كأن تقول أن العلم شيء أخلاقي أم لا أخلاقي مثلاً، أو أن تقول أن السياسة هي شيء غير أخلاقي، فالأخلاق والسياسة والعلم هم أنساق مفصولة تماماً عن بعضها، أما عن الفرق بين الأخلاق ونسق الحب ، فيقول الفيلسوف في مثال بسيط : كنا في فترة السبعينات "الهيبز" نعيش حياة العبث ونقول أن لا أخلاق تحكمنا، وأن الأخلاق وهم فلماذا أن كنا نتظاهر ضد الحرب، وبماذا كنا مدفوعين .. بالحب .. وهو النسق الرابع، إذن هي شيء مختلف، كما أن هل تظاهراتنا كان كافية بدون أن نستعين بالنسق السياسي والقانوني.. كانت بالفعل بدون نتيجة وهذا ما يفسر فصل الأنساق ..
وبنفس النتيجة لا يمكن أن نقول أن الرأسمالية أخلاقية أو لا أخلاقية.. هي "لا علاقة لها بالأخلاق" هي كائن منفصل محايد، وإذا أخذنا مثال شركتين ، شركة بها مدير خير يعامل العمال على أفضل وجه ويعطي علاوات ومنح، وشركة بها مدير مستغل يطرد عماله ويضطهدهم فهذا لا يعني أن الرأسمالية خيره أو شريرة ..
الكتاب كما قلت لا يمكن أن نتحدث عنه ، حاولت تفسير أفكار عميقة بلغة بسيطة، لكنك تحتاج إلى قراءته فعلاً لفهم الأشياء.
March 10, 2012
- اسم الكتاب: هل الرأسمالية أخلاقية؟
- المؤلف: أندره كونت سبونفيل.
- ترجمة: بسّام حجّار.
- سنة النشر: 2005م.
- دار النشر: دار الساقي ببيروت بالاشتراك مع مركز البابطين للترجمة.
- الطبعة: الأولى.
- صفحات الكتاب: 198.
هل هناك علاقة بين علم الاقتصاد والأخلاق؟ هل يعد النظام الرأسمالي الحديث نظام يلتزم بالأخلاقيات، ويهتم بالجانب الإنساني؟ ��ي ظل سطوة رأس المال ما الطرف الذي يجب أن تراعيه الدولة كسلطة فعالة مؤثرة: التاجر أم العميل؟
يرى "أندره كونت سبونفيل" - أستاذ الفلسفة بجامعة "السربون" بفرنسا - أن الرأسمالية نظام اقتصادي يعتمد في المقام الأول على الربح، وعلى تراكم رأس المال في الواقع، وأن التعلل والالتزام بجانب أخلاقي في الاقتصاد الحالي يقيد من سقف حريات المجتمع الأوروبي القائم على الرأ��مالية اقتصاديًا والديمقراطية سياسيًا، فالليبرالية - كنظام - تحتم على الدولة مراعاة "ماهية" علم الاقتصاد المجردة من حيث كونها بعيدة تمامًا عن "الأيدلوجيا"، كما أن أي نظام اقتصادي يعتمد على المنفعة في ذاته، وكذلك الرأسمالية، ولكن لا يجب إغفال عنصر "المصلحة" سواء للتاجر أو العميل، والبديل - كما يرى سبونفيل - في ضرورة وجود ما يسمى بـ"أخلاقيات السوق".
وقد يبدو "سبونفيل" فجًا في تصوره للنظام الاقتصادي في ضوء الرأسمالية، لكنه يبدو شديد الواقعية، في نظرته الفلسفية، حول موضوع ضرورة التنسيق بين كل من: الاقتصاد والأخلاق وسلطة الدولة، والمصلحة الفردية لكل من (الرأسمالي والمستهلك) في المجتمع، فكما هو واضح للعيان أن الرأسمالية صارت بعد انهيار الشيوعية فعليًا هي النظام المهيمن على ثلاثة أرباع العالم، ولا يظهر بديل اقتصادي واقعي في الوقت الحالي، كما يرى الكاتب، ومن ثم فالسؤال عن أخلاقية الرأسمالية سؤال ذو أبعاد حساسة لطبيعة العلاقات السياسية التي تحكم السوق العالمي وتتحكم فيه.
- المؤلف: أندره كونت سبونفيل.
- ترجمة: بسّام حجّار.
- سنة النشر: 2005م.
- دار النشر: دار الساقي ببيروت بالاشتراك مع مركز البابطين للترجمة.
- الطبعة: الأولى.
- صفحات الكتاب: 198.
هل هناك علاقة بين علم الاقتصاد والأخلاق؟ هل يعد النظام الرأسمالي الحديث نظام يلتزم بالأخلاقيات، ويهتم بالجانب الإنساني؟ ��ي ظل سطوة رأس المال ما الطرف الذي يجب أن تراعيه الدولة كسلطة فعالة مؤثرة: التاجر أم العميل؟
يرى "أندره كونت سبونفيل" - أستاذ الفلسفة بجامعة "السربون" بفرنسا - أن الرأسمالية نظام اقتصادي يعتمد في المقام الأول على الربح، وعلى تراكم رأس المال في الواقع، وأن التعلل والالتزام بجانب أخلاقي في الاقتصاد الحالي يقيد من سقف حريات المجتمع الأوروبي القائم على الرأ��مالية اقتصاديًا والديمقراطية سياسيًا، فالليبرالية - كنظام - تحتم على الدولة مراعاة "ماهية" علم الاقتصاد المجردة من حيث كونها بعيدة تمامًا عن "الأيدلوجيا"، كما أن أي نظام اقتصادي يعتمد على المنفعة في ذاته، وكذلك الرأسمالية، ولكن لا يجب إغفال عنصر "المصلحة" سواء للتاجر أو العميل، والبديل - كما يرى سبونفيل - في ضرورة وجود ما يسمى بـ"أخلاقيات السوق".
وقد يبدو "سبونفيل" فجًا في تصوره للنظام الاقتصادي في ضوء الرأسمالية، لكنه يبدو شديد الواقعية، في نظرته الفلسفية، حول موضوع ضرورة التنسيق بين كل من: الاقتصاد والأخلاق وسلطة الدولة، والمصلحة الفردية لكل من (الرأسمالي والمستهلك) في المجتمع، فكما هو واضح للعيان أن الرأسمالية صارت بعد انهيار الشيوعية فعليًا هي النظام المهيمن على ثلاثة أرباع العالم، ولا يظهر بديل اقتصادي واقعي في الوقت الحالي، كما يرى الكاتب، ومن ثم فالسؤال عن أخلاقية الرأسمالية سؤال ذو أبعاد حساسة لطبيعة العلاقات السياسية التي تحكم السوق العالمي وتتحكم فيه.
May 3, 2019
هل الرأسمالية أخلاقية ؟ لو سُئل الكاتب هذا السؤال سيكون جوابه الأول وهل هي غير أخلاقية !! ، وسيضيف و هل من المفترض أن يكون الاقتصاد أخلاقيًا بدلًا عن ، فالعلوم لا تحكمها الأخلاق أبدًا وببساطة لو قال لك أحدهم من غير الأخلاقي أن تمطر غدًا أو أن تنخفض الأسهم هل ستصدقه
كتاب رائع و روح الكاتب الاكاديمية أضفت لمسة مميزة 👌
كتاب رائع و روح الكاتب الاكاديمية أضفت لمسة مميزة 👌
Read
April 2, 2020«نحتاج جميعًا إلى السياسة!» هكذا خُتِمَ الكتَاب وخَتَمَ سبونڤيل لقاءَه الحواري.
إن هذا الكتاب مهم ومغمور في آن، شأنه في ذلك شأن كتب أخرى أتى على ذكرها في حديثه، هي لسيمون ڤايل وتزڤيتان تودوروف.
قد يرى البعض أن الكاتب لم يأت بشيءٍ جديد، فالرأسمالية قديمة العهد ومعروفة، وكذلك هي الاشتراكية والشيوعية والماركسية. لكن طرح سبونڤيل للرأسمالية هنا رائع ومختلف؛ فهو يناقِش فكرة الأخلاقيات واعتلاقها الرأسمالية وفق أربعة أنساق ويترك الخامس منها لافتراض المؤمنين. هذا النوع من الكتابة الأكاديمية الذي أستحسنه حقًّا؛ سهل ممتنع.
هل الرأسمالية أخلاقية؟ يجيب الكاتب عن السؤال دون تلكؤ؛ هي غير أخلاقية amoral ولا يتسع المقام ولا الحال لوصفها بالأخلاقية لأنها ترتبط بالسوق والسوق غير أخلاقي، إنما الأمر يقع على الفرد نفسه في أن يكون أخلاقيًّا. فلا يصح وصف الرأسمالية بأنها أخلاقية أو ما شابه ذلك لأن مبدأ السوق يعتمد على البورصة وهي ليست أخلاقية لأن الاقتصاد غير أخلاقي هو أيضًا. ورأي الكاتب الواضح هنا أن الفرد نفسه من يضفي المعنى والقيمة في كونه أخلاقيًّا وذلك نسبيٌّ لا يسري على كل منشأة. إذن فالإجابة «لا».
وإن اختلفت معه في محاور محددة، إلا أنني أتفق مع أكثر ما جاءَ في الكتاب الجميل هذا فكرًا.
إن هذا الكتاب مهم ومغمور في آن، شأنه في ذلك شأن كتب أخرى أتى على ذكرها في حديثه، هي لسيمون ڤايل وتزڤيتان تودوروف.
قد يرى البعض أن الكاتب لم يأت بشيءٍ جديد، فالرأسمالية قديمة العهد ومعروفة، وكذلك هي الاشتراكية والشيوعية والماركسية. لكن طرح سبونڤيل للرأسمالية هنا رائع ومختلف؛ فهو يناقِش فكرة الأخلاقيات واعتلاقها الرأسمالية وفق أربعة أنساق ويترك الخامس منها لافتراض المؤمنين. هذا النوع من الكتابة الأكاديمية الذي أستحسنه حقًّا؛ سهل ممتنع.
هل الرأسمالية أخلاقية؟ يجيب الكاتب عن السؤال دون تلكؤ؛ هي غير أخلاقية amoral ولا يتسع المقام ولا الحال لوصفها بالأخلاقية لأنها ترتبط بالسوق والسوق غير أخلاقي، إنما الأمر يقع على الفرد نفسه في أن يكون أخلاقيًّا. فلا يصح وصف الرأسمالية بأنها أخلاقية أو ما شابه ذلك لأن مبدأ السوق يعتمد على البورصة وهي ليست أخلاقية لأن الاقتصاد غير أخلاقي هو أيضًا. ورأي الكاتب الواضح هنا أن الفرد نفسه من يضفي المعنى والقيمة في كونه أخلاقيًّا وذلك نسبيٌّ لا يسري على كل منشأة. إذن فالإجابة «لا».
وإن اختلفت معه في محاور محددة، إلا أنني أتفق مع أكثر ما جاءَ في الكتاب الجميل هذا فكرًا.
March 5, 2021
La première partie du livre est beaucoup plus intéressante que la deuxième.
October 28, 2018
El estado de la cuestión: las nuevas generaciones (a diferencia de la del autor, quien contaba 20 años en mayo de 1968) experimentaron un resurgimiento de la (preocupación) moral durante la última década del s. XX y la primera del nuevo siglo, en oposición a la política: Piensan que la intervención humanitaria paliará el hambre en el mundo, que los call-center abatirán el creciente número de suicidios, que la exhibición de los abusadores en redes sociales combatirán efectivamente el racismo y la discriminación. ¿A qué se debe esto? El autor afirma que puede deberse a una combinación de tres razones: identificar la política con la moral, dejar de lado el sentido de comunidad que nos daba el profesar socialmente alguna religión y el “triunfo” del capitalismo sobre el socialismo, de modo que ya no quede ninguna alternativa económica a aquél.
Surge entonces la pregunta: “El capitalismo, ¿es moral?” Para responder que no, Comte-Sponville traza una jerarquía de cuatro (o cinco, como se verá en un momento) órdenes: el tecnocientífico, el jurídico-político, el moral, el “ético” o del amor y (si creemos en entes sobrenaturales) el espiritual o religioso.
El primero de estos órdenes incluye (entre muchas otras cosas) a la economía. Esta nos explica cómo funciona el mercado, cuáles son las leyes de la oferta y la demanda, cómo opera la noción de costo, beneficio, utilidad, etc.; pero las cuestiones si debemos restringir o no la jornada laboral, integrar a los países o no a los grandes bloques comerciales, o aumentar la asistencia social a los pobres ¡no las llevan (ni las delimitan) a cabo los agentes económicos! La delimitación de qué se puede hacer (o no) económicamente hablando se realiza en el siguiente orden, el jurídico-político.
Este orden también debe delimitarse, pues de lo contrario terminamos con autómatas que únicamente realizan lo que les permiten las leyes, sin cuidarse de si sus actos son o no “justos” (o “buenos” u “honorables”). Los límites están puestos por el siguiente orden, es decir, el orden moral.
(Claro, podemos delimitar también el orden moral apelando a un cuarto orden que el autor llama el orden “ético”, por minucias de la lengua francesa, pero que sería más adecuado llamar en español el orden “erótico”, sin ninguna connotación sexual, o del “amor”... Y aun éste admitiría, para los creyentes, cotas provistas por un orden superior de naturaleza “espiritual”. Sin embargo yo, al igual que el autor, tengo más que suficiente con los cuatro primeros órdenes).
De este modo a la pregunta en el título del libro el autor responde negativamente: el capitalismo no es moral ¡pero tampoco es inmoral! Es amoral, porque las limitantes del orden tecnocientífico son exteriores a éste y la finalidad del sistema capitalista es que las empresas produzcan beneficios gracias al libre mercado.
N.B., el autor tampoco está abogando por un ultraliberalismo que elimine al Estado y deje todo en manos de los empresarios. Aboga por el libre mercado como una manera jurídicamente imparcial (cuidado con los valores morales de “justicia” o “bondad”) de conciliar nuestros intereses económicos, que a su vez debería ser delimitada por la moral. Es decir, los seres humanos al interior de la sociedad no deben esperar a que las empresas o los sistemas económicos sean morales. ¡Esa es SU responsabilidad!
Resumiendo, el autor disuelve el problema de la moralidad de los sistemas económicos (apelando a las nociones más kantianas de lo moral y a una lógica implacable digna de Spinoza), haciendo un llamado a la responsabilidad y a que nos ocupemos más de la política. La moral sin política es imposible: “no hay moral en el estado de naturaleza”; sin embargo, la política sin moral no tiene sentido. Es este llamado al que debemos escuchar.
Surge entonces la pregunta: “El capitalismo, ¿es moral?” Para responder que no, Comte-Sponville traza una jerarquía de cuatro (o cinco, como se verá en un momento) órdenes: el tecnocientífico, el jurídico-político, el moral, el “ético” o del amor y (si creemos en entes sobrenaturales) el espiritual o religioso.
El primero de estos órdenes incluye (entre muchas otras cosas) a la economía. Esta nos explica cómo funciona el mercado, cuáles son las leyes de la oferta y la demanda, cómo opera la noción de costo, beneficio, utilidad, etc.; pero las cuestiones si debemos restringir o no la jornada laboral, integrar a los países o no a los grandes bloques comerciales, o aumentar la asistencia social a los pobres ¡no las llevan (ni las delimitan) a cabo los agentes económicos! La delimitación de qué se puede hacer (o no) económicamente hablando se realiza en el siguiente orden, el jurídico-político.
Este orden también debe delimitarse, pues de lo contrario terminamos con autómatas que únicamente realizan lo que les permiten las leyes, sin cuidarse de si sus actos son o no “justos” (o “buenos” u “honorables”). Los límites están puestos por el siguiente orden, es decir, el orden moral.
(Claro, podemos delimitar también el orden moral apelando a un cuarto orden que el autor llama el orden “ético”, por minucias de la lengua francesa, pero que sería más adecuado llamar en español el orden “erótico”, sin ninguna connotación sexual, o del “amor”... Y aun éste admitiría, para los creyentes, cotas provistas por un orden superior de naturaleza “espiritual”. Sin embargo yo, al igual que el autor, tengo más que suficiente con los cuatro primeros órdenes).
De este modo a la pregunta en el título del libro el autor responde negativamente: el capitalismo no es moral ¡pero tampoco es inmoral! Es amoral, porque las limitantes del orden tecnocientífico son exteriores a éste y la finalidad del sistema capitalista es que las empresas produzcan beneficios gracias al libre mercado.
N.B., el autor tampoco está abogando por un ultraliberalismo que elimine al Estado y deje todo en manos de los empresarios. Aboga por el libre mercado como una manera jurídicamente imparcial (cuidado con los valores morales de “justicia” o “bondad”) de conciliar nuestros intereses económicos, que a su vez debería ser delimitada por la moral. Es decir, los seres humanos al interior de la sociedad no deben esperar a que las empresas o los sistemas económicos sean morales. ¡Esa es SU responsabilidad!
Resumiendo, el autor disuelve el problema de la moralidad de los sistemas económicos (apelando a las nociones más kantianas de lo moral y a una lógica implacable digna de Spinoza), haciendo un llamado a la responsabilidad y a que nos ocupemos más de la política. La moral sin política es imposible: “no hay moral en el estado de naturaleza”; sin embargo, la política sin moral no tiene sentido. Es este llamado al que debemos escuchar.
July 14, 2021
Inicio dizendo que li a obra publicada no Brasil em 2005 pela Editora Martins Fontes cuja edição não está no goodreads.
Vivemos tempos de discussão bioética, de manipulação de embriões, parto terapêutico (ou aborto anencefálico?), comercialização (ou não) de órgãos, privatização de previdência e atendimento aos mais pobres, etc.
É praticamente certo que, um dia, a Ciência permitirá às pessoas escolher o gene dos filhos. É evidente também que, em termos exclusivamente econômicos/financeiros, é possível medir o custo de uma vida (Michael Sandel, em sua obra “Justiça” dá o exemplo das seguradoras norte-americanas e da indústria do tabagismo, que, de fato, fizeram tal medição).
Mas isso será correto ? Justo ? Jurídico ? Ético ?
Uma das melhores respostas – ou tentativa de resposta – que já vi é a do filósofo contemporâneo Andre Comte-Sponville, que, em sua obra “o Capitalismo é moral?”, traça um modelo de interdependência entre as esferas da [1] Economia/Ciência; [2] Direito/Política; [3] Moral e [4] Amor/Ética.
Segundo ele, a Ciência e a Economia não têm, em si, limites. Elas irão até onde puderem, sendo tudo uma questão de tempo. Para elas só existe o que é possível e o que ainda é impossível. As ciências dizem como fazer, mas não se devemos fazer. A economia também não traz os seus limites – segundo os seus parâmetros, tudo seria comercializável.
A limitação para a Ciência e a Economia tem de vir de fora: da Política/Direito, que formam a ordem externa à primeira. Esta segunda esfera é vista como a lógica entre o quê “é legal” e o quê “é ilegal” segundo o disposto pelo ordenamento; e, ordenamento é aquilo que é posto segundo o processo político, que pode, ou não, ser democrático.
Porém, mesmo esta segunda ordem também tem seus problemas. Ela pode levar tanto ao “canalha legalista”, que se atém ao direito para praticar injustiças, e a “tirania da maioria”, que pode oprimir as minorias eventuais.
Portanto, apesar de esta ordem Direito/Política possuir alguns limites internos (a resistência da Desobediência Civil), ele ainda é frágil.
E ela ainda sofre uma limitação externa de uma terceira esfera: a Moral, pois mesmo o mais hábil governante não consegue ultrapassar barreiras que a moral da comunidade impõe como meios ou fins legítimos.
COMTE-SPONVILLE adota um conceito de moral: “conjunto dos nossos deveres [...], das obrigações ou das proibições que impomos a nós mesmos, não necessariamente a priori (ao contrário do que queria Kant), mas independente de qualquer recompensa ou sanção esperada, e até de qualquer esperança. [...] é histórica, cultural, logo também relativa: ela é o conjunto das normas que a humanidade criou [...] para resistir à selvageria de que se originou à barbárie que, de dentro, não pára de ameaçá-la” (p. 64)
Esta terceira ordem ainda sofre outra influência para Comte-Sponville, pois ele diferencia aquilo que se faz por um dever (a Moral) daquilo que é feito por amor (para ele, a Ética); ou seja, daquilo que é feito para o dever consigo do dever com os outros.
É esta quarta ordem que motiva o ser humano. O amor à liberdade, à verdade, à humanidade ou ao próximo.
Este modelo de esferas, ordens ou camadas que se limitam e se influenciam mutuamente é usado por Comte-Sponville para analisar outras questões.
Para a pergunta que é o título da obra, ele responde afirmando que o capitalismo, como qualquer outro regime econômico de qualquer sociedade, não é, sim, moral ou imoral, mas sim amoral, porque a moral só pode vir de outra esfera que não a científica ou econômica.
Por isso, uma das questões fundamentais é a confusão entre estas esferas, que leva a certas situações ridículas como usar o critério de uma ordem para obter apreciação de outra (exemplo: o governante que quer ser amado pelo fato de ser poderoso, pois amor e política são esferas distintas; ou amar ser governante por esta única finalidade, o que também é uma confusão) ou a tirania da inversão das ordens (exemplo: a Economia querer que os padrões jurídico-políticos ou morais sejam dados a partir daquela).
COMTE-SPONVILLE chama de “angelismo político ou jurídico” a ingenuidade de acreditar que é possível anular restrições econômicas, técnicas ou científicas a partir do Direito; como exemplo, a tentativa francesa em 1981 de eliminar o desemprego mediante lei dizendo que “pode-se promulgar uma lei contra o desemprego [...] que ela não bastará para criar um só emprego” (p. 107). Os problemas de uma determinada ordem (por exemplo, a cura da AIDS) só podem ser resolvidos por esta ordem (conhecimento médico-científico), embora os elementos das outras ordens possam ser direcionados a tentar auxiliar naquela tarefa.
Ele não tem, contudo, uma visão pessimista ou cética que não traz soluções. Ao contrário, ele aponta que a diferenciação de generosidade da solidariedade permite construir respostas práticas para problemas políticos concretos.
Isso fica claro das seguintes passagens:
“É aqui que importa, sobretudo, não confundir a generosidade, que é o contrário do egoísmo, com a solidariedade, que seria a regulação inteligente e socialmente eficaz. [...] Em ambos os casos, generosidade ou solidariedade, trata-se de leva em conta os interesses de outrem. A diferença entre as duas é que, no caso da generosidade, levamos em conta os interesses de outrem mesmo que não compartilhemos de forma alguma dele. [...] É diferente da solidariedade, que consiste em levar em conta os interesses do outro porque você compartilha desses interesses” (p. 120/121). “Generosidade: virtude moral. Ela nos diz em substância: já que somos todos egoístas, procuremos, individualmente, sê-lo um pouco menos. Solidariedade: virtude política. Ela nos diz aproximadamente: já que somos todos egoístas, procuremos, coletivamente, sê-lo juntos e inteligentemente, em vez de sê-lo totalmente e uns contra os outros” (p. 125).
Por isso, como exemplos de solidariedade (e não generosidade) COMTE-SPONVILLE aponta: [1] a Seguridade Social e o Associativismo sindical; [2] o pagamento de indenização por um seguro, já que todos que pagam o prêmio se cotizam por interesse próprio, ainda que só alguns deles aufiram a indenização e [3] a relação de comércio por um preço mais barato, na qual o vendedor tem interesse em lucrar pela venda em maior número e o comprador o de comprar pelo menor preço; há o triunfo do egoísmo e o triunfo da solidariedade.
Outra ponderação interessante de COMTE-SPONVILLE é a da diferença de importância/relevância de cada ordem proporcional ao tamanho do grupo considerado e o paradoxo ou conflito entre estes interesses. Em outras palavras, para a coletividade, o avanço científico é fundamental (sem os antibióticos, por exemplo, a humanidade não teria a vida mais duradoura que tem hoje), mas para o indivíduo, em si, o amor é o mais importante, e entre estes extremos, há o conflito entre as ordens.
É possível criticar este modelo porque, na prática, algumas destas questões estão mais misturadas do que separadas (hoje o Direito usa expressamente critérios morais como Justiça Social), mas não se pode deixar de reconhecer que ele serve para compreender algumas situações problemáticas como a inversão, confusão e tirania entre esferas e o paradoxo do necessário conflito entre coletivo e individual.
Vivemos tempos de discussão bioética, de manipulação de embriões, parto terapêutico (ou aborto anencefálico?), comercialização (ou não) de órgãos, privatização de previdência e atendimento aos mais pobres, etc.
É praticamente certo que, um dia, a Ciência permitirá às pessoas escolher o gene dos filhos. É evidente também que, em termos exclusivamente econômicos/financeiros, é possível medir o custo de uma vida (Michael Sandel, em sua obra “Justiça” dá o exemplo das seguradoras norte-americanas e da indústria do tabagismo, que, de fato, fizeram tal medição).
Mas isso será correto ? Justo ? Jurídico ? Ético ?
Uma das melhores respostas – ou tentativa de resposta – que já vi é a do filósofo contemporâneo Andre Comte-Sponville, que, em sua obra “o Capitalismo é moral?”, traça um modelo de interdependência entre as esferas da [1] Economia/Ciência; [2] Direito/Política; [3] Moral e [4] Amor/Ética.
Segundo ele, a Ciência e a Economia não têm, em si, limites. Elas irão até onde puderem, sendo tudo uma questão de tempo. Para elas só existe o que é possível e o que ainda é impossível. As ciências dizem como fazer, mas não se devemos fazer. A economia também não traz os seus limites – segundo os seus parâmetros, tudo seria comercializável.
A limitação para a Ciência e a Economia tem de vir de fora: da Política/Direito, que formam a ordem externa à primeira. Esta segunda esfera é vista como a lógica entre o quê “é legal” e o quê “é ilegal” segundo o disposto pelo ordenamento; e, ordenamento é aquilo que é posto segundo o processo político, que pode, ou não, ser democrático.
Porém, mesmo esta segunda ordem também tem seus problemas. Ela pode levar tanto ao “canalha legalista”, que se atém ao direito para praticar injustiças, e a “tirania da maioria”, que pode oprimir as minorias eventuais.
Portanto, apesar de esta ordem Direito/Política possuir alguns limites internos (a resistência da Desobediência Civil), ele ainda é frágil.
E ela ainda sofre uma limitação externa de uma terceira esfera: a Moral, pois mesmo o mais hábil governante não consegue ultrapassar barreiras que a moral da comunidade impõe como meios ou fins legítimos.
COMTE-SPONVILLE adota um conceito de moral: “conjunto dos nossos deveres [...], das obrigações ou das proibições que impomos a nós mesmos, não necessariamente a priori (ao contrário do que queria Kant), mas independente de qualquer recompensa ou sanção esperada, e até de qualquer esperança. [...] é histórica, cultural, logo também relativa: ela é o conjunto das normas que a humanidade criou [...] para resistir à selvageria de que se originou à barbárie que, de dentro, não pára de ameaçá-la” (p. 64)
Esta terceira ordem ainda sofre outra influência para Comte-Sponville, pois ele diferencia aquilo que se faz por um dever (a Moral) daquilo que é feito por amor (para ele, a Ética); ou seja, daquilo que é feito para o dever consigo do dever com os outros.
É esta quarta ordem que motiva o ser humano. O amor à liberdade, à verdade, à humanidade ou ao próximo.
Este modelo de esferas, ordens ou camadas que se limitam e se influenciam mutuamente é usado por Comte-Sponville para analisar outras questões.
Para a pergunta que é o título da obra, ele responde afirmando que o capitalismo, como qualquer outro regime econômico de qualquer sociedade, não é, sim, moral ou imoral, mas sim amoral, porque a moral só pode vir de outra esfera que não a científica ou econômica.
Por isso, uma das questões fundamentais é a confusão entre estas esferas, que leva a certas situações ridículas como usar o critério de uma ordem para obter apreciação de outra (exemplo: o governante que quer ser amado pelo fato de ser poderoso, pois amor e política são esferas distintas; ou amar ser governante por esta única finalidade, o que também é uma confusão) ou a tirania da inversão das ordens (exemplo: a Economia querer que os padrões jurídico-políticos ou morais sejam dados a partir daquela).
COMTE-SPONVILLE chama de “angelismo político ou jurídico” a ingenuidade de acreditar que é possível anular restrições econômicas, técnicas ou científicas a partir do Direito; como exemplo, a tentativa francesa em 1981 de eliminar o desemprego mediante lei dizendo que “pode-se promulgar uma lei contra o desemprego [...] que ela não bastará para criar um só emprego” (p. 107). Os problemas de uma determinada ordem (por exemplo, a cura da AIDS) só podem ser resolvidos por esta ordem (conhecimento médico-científico), embora os elementos das outras ordens possam ser direcionados a tentar auxiliar naquela tarefa.
Ele não tem, contudo, uma visão pessimista ou cética que não traz soluções. Ao contrário, ele aponta que a diferenciação de generosidade da solidariedade permite construir respostas práticas para problemas políticos concretos.
Isso fica claro das seguintes passagens:
“É aqui que importa, sobretudo, não confundir a generosidade, que é o contrário do egoísmo, com a solidariedade, que seria a regulação inteligente e socialmente eficaz. [...] Em ambos os casos, generosidade ou solidariedade, trata-se de leva em conta os interesses de outrem. A diferença entre as duas é que, no caso da generosidade, levamos em conta os interesses de outrem mesmo que não compartilhemos de forma alguma dele. [...] É diferente da solidariedade, que consiste em levar em conta os interesses do outro porque você compartilha desses interesses” (p. 120/121). “Generosidade: virtude moral. Ela nos diz em substância: já que somos todos egoístas, procuremos, individualmente, sê-lo um pouco menos. Solidariedade: virtude política. Ela nos diz aproximadamente: já que somos todos egoístas, procuremos, coletivamente, sê-lo juntos e inteligentemente, em vez de sê-lo totalmente e uns contra os outros” (p. 125).
Por isso, como exemplos de solidariedade (e não generosidade) COMTE-SPONVILLE aponta: [1] a Seguridade Social e o Associativismo sindical; [2] o pagamento de indenização por um seguro, já que todos que pagam o prêmio se cotizam por interesse próprio, ainda que só alguns deles aufiram a indenização e [3] a relação de comércio por um preço mais barato, na qual o vendedor tem interesse em lucrar pela venda em maior número e o comprador o de comprar pelo menor preço; há o triunfo do egoísmo e o triunfo da solidariedade.
Outra ponderação interessante de COMTE-SPONVILLE é a da diferença de importância/relevância de cada ordem proporcional ao tamanho do grupo considerado e o paradoxo ou conflito entre estes interesses. Em outras palavras, para a coletividade, o avanço científico é fundamental (sem os antibióticos, por exemplo, a humanidade não teria a vida mais duradoura que tem hoje), mas para o indivíduo, em si, o amor é o mais importante, e entre estes extremos, há o conflito entre as ordens.
É possível criticar este modelo porque, na prática, algumas destas questões estão mais misturadas do que separadas (hoje o Direito usa expressamente critérios morais como Justiça Social), mas não se pode deixar de reconhecer que ele serve para compreender algumas situações problemáticas como a inversão, confusão e tirania entre esferas e o paradoxo do necessário conflito entre coletivo e individual.
April 25, 2024
"Aimer les gens proportionnellement à leur degré de moralité, c'est le contraire exact non seulement de la passion, non seulement de tout amour inconditionnel (par exemple celui des parents pour leurs enfants), mais aussi et surtout de la charité -- dont tout le paradoxe est précisément que c'est un amour qui n'est pas proportionné à la valeur morale de son objet. Il ne faut jamais oublier, c'est peut-être ce qu'il y a de plus profond dans la tradition chrétienne, que le Christ est venu d'abord pour les pêcheurs."
"Ne comptez pas sur le marché pour être moral à votre place. Ne comptez pas non plus sur votre entreprise pour être morale à votre place."
"Mais enfin il faut rappeler que les citoyens, dans une démocratie, ont les hommes politiques qu'ils méritent."
"Les groupes sont soumis à la pesanteur ; il n'y a que les individus qui aient quelque chose, parfois, qui ressemble à de la grâce, c'est à dire la capacité à remonter - au moins un peu, au moins parfois - cette pente que les groupes autrement ne cessent de descendre. Toutefois, comme ce mot de grâce est un peu trop religieux pour que je puisse le faire mien, je dirais simplement que pour remonter quelque peu cette pente sur laquelle les groupes ne cessent autrement de nous entraîner, je ne connais que trois choses : l'amour, la lucidité et le courage."
George Bernard Shaw : "Celui qui n'est pas communiste à vingt ans manque de coeur ; celui qui l'est encore à quarante ans manque de tête."
"Être généreux, c'est donner à ceux que l'on n'aime pas. [...] Le droit et la politesse imitent la morale (être poli et respecter la légalité, c'est agir comme si on était vertueux) ; la morale imite l'amour (être moral, c'est agir comme si on aimait)."
"Ce n'est pas parce qu'une chose est bonne que nous la désirons, c'est inversement parce que nous la désirons que nous la jugeons bonne. Ce n'est pas parce que la vie a un sens que nous l'aimons ; c'est dans la mesure où nous l'aimons que notre vie prend sens."
"La politique n'est pas là pour faire le bonheur des hommes. Mais elle est là pour combattre le malheur."
"Ne comptez pas sur le marché pour être moral à votre place. Ne comptez pas non plus sur votre entreprise pour être morale à votre place."
"Mais enfin il faut rappeler que les citoyens, dans une démocratie, ont les hommes politiques qu'ils méritent."
"Les groupes sont soumis à la pesanteur ; il n'y a que les individus qui aient quelque chose, parfois, qui ressemble à de la grâce, c'est à dire la capacité à remonter - au moins un peu, au moins parfois - cette pente que les groupes autrement ne cessent de descendre. Toutefois, comme ce mot de grâce est un peu trop religieux pour que je puisse le faire mien, je dirais simplement que pour remonter quelque peu cette pente sur laquelle les groupes ne cessent autrement de nous entraîner, je ne connais que trois choses : l'amour, la lucidité et le courage."
George Bernard Shaw : "Celui qui n'est pas communiste à vingt ans manque de coeur ; celui qui l'est encore à quarante ans manque de tête."
"Être généreux, c'est donner à ceux que l'on n'aime pas. [...] Le droit et la politesse imitent la morale (être poli et respecter la légalité, c'est agir comme si on était vertueux) ; la morale imite l'amour (être moral, c'est agir comme si on aimait)."
"Ce n'est pas parce qu'une chose est bonne que nous la désirons, c'est inversement parce que nous la désirons que nous la jugeons bonne. Ce n'est pas parce que la vie a un sens que nous l'aimons ; c'est dans la mesure où nous l'aimons que notre vie prend sens."
"La politique n'est pas là pour faire le bonheur des hommes. Mais elle est là pour combattre le malheur."
January 7, 2020
ياااا الله ما هذا الكتاب !!؟ تحليل الفيلسوف للأمور رائع و واقعي جدا
January 1, 2021
يحكي الكتاب عن فكرة هل الرأسمالية تخدم المجتمع بالمدى البعيد ، ويستعرض مذاهب أخرى مقارنة بالرأسمالية و كيف أن الرأسمالية هي الأسلوب الأمثل للحفاظ على الموارد نمو الاقتصاد
August 4, 2021
Full of BS. (Read the review by tomq for details)
May 20, 2022
من ترجمة بسام حجار
كتاب أختلف معه في نقاط كثيرة
لكن طريقة طرحه جميلة والأفكار المطروحة تثير الأسئلة.
كتاب أختلف معه في نقاط كثيرة
لكن طريقة طرحه جميلة والأفكار المطروحة تثير الأسئلة.
September 2, 2023
كتاب جيّد بحق... لغته واضحة ولكن أفكاره مركّبة؛ تحتاج قراءته أن تكون متصلة دون انقطاع.
June 4, 2024
J'aime bien comment ce bouquin traite certains points de façon philosophique
May 30, 2025
Le fond était intéressant mais la forme vraiment j’ai trouvé ça chiant à lire mais pour le coup c’est mes goûts genre, trop philosophique mdrr
November 5, 2025
Ein philosophisches Buch mit sehr vielen interessanten Ideen und Statements zum Thema Kapitalismus und Moral. Durch die klare Unterscheidung und Trennung wurden mir einige Dinge in der Welt wesentlich klarer! Danke dafür.
November 20, 2016
Pour CS, le monde contemporain est organisé en quatre ordres : le techno-scientifique, le juridico-politique, le moral et l’éthique (pour le moral on entend l’ensemble des devoirs, l’éthique est l’action pour l’amour). Le niveau plus bas est nécessaire au niveau plus haut, alors que le niveau plus haut donne des limites aux niveaux plus bas. Par exemple, l’économie (qui fait partie de l’ordre techno-scientifique, car elle est une technique d’échange) est fondamentale pour la politique, mais la celle-ci doit faire les lois afin de régler le monde économique. De plus, pour les croyants il y a un outre ordre : le divin.
Il faut faire attention : bien que le niveau plus haut puisse limiter la vie du niveau plus bas, celui-ci reste toujours indépendant. En effet, on peut émettre une loi pour aider à résoudre le problème du chômage, mais il n’existera jamais une loi capable d’influencer aussi fortement l’économie. La solution pour le chômage reste de l’ordre économique.
Quand un niveau inférieur veut diriger un niveau supérieur, il y a un problème de « barbarie ». Au contraire, si un niveau plus haut commande un niveau plus bas, alors il y a de l’ « angélisme ». Les deux sont pués souhaitables.
Enfin, CS affirme que le capitalisme n’est pas immoral, mais amoral, car il fait partie du premier ordre et non pas de troisième. Ainsi, le patron devra agir de façon morale parce qu’il est un homme et non pas le capitalisme ou son entreprise. Par conséquent, ce n’est pas l’entreprise qui doit être bienveillante (on parle souvent d’éthique d’entreprise), mais son patron et ses employeurs. Parce que la lutte contre le Mal n’est pas une responsabilité de l’économie, mais des hommes. Donc, agir politiquement permet de construire un monde meilleur.
Il faut faire attention : bien que le niveau plus haut puisse limiter la vie du niveau plus bas, celui-ci reste toujours indépendant. En effet, on peut émettre une loi pour aider à résoudre le problème du chômage, mais il n’existera jamais une loi capable d’influencer aussi fortement l’économie. La solution pour le chômage reste de l’ordre économique.
Quand un niveau inférieur veut diriger un niveau supérieur, il y a un problème de « barbarie ». Au contraire, si un niveau plus haut commande un niveau plus bas, alors il y a de l’ « angélisme ». Les deux sont pués souhaitables.
Enfin, CS affirme que le capitalisme n’est pas immoral, mais amoral, car il fait partie du premier ordre et non pas de troisième. Ainsi, le patron devra agir de façon morale parce qu’il est un homme et non pas le capitalisme ou son entreprise. Par conséquent, ce n’est pas l’entreprise qui doit être bienveillante (on parle souvent d’éthique d’entreprise), mais son patron et ses employeurs. Parce que la lutte contre le Mal n’est pas une responsabilité de l’économie, mais des hommes. Donc, agir politiquement permet de construire un monde meilleur.
August 28, 2013
عرف العرب الكثير عن فرنسا كبلد ، ولكنهم يعرفون القليل عما تفكر فيه النخبة الفرنسية اليوم تجاه مجريات العالم المادي والروحي في القرن الحادي والعشرين ، التي تفرض بين ما تفرض سيادة الرأسمالية المتوحشة.
يوصّف المؤلف أندريه كونت - سبونفيل الرأسمالية على أنها ليست ابداعا فرديا ولا مجتمعيا بعينه ، كما انها ليست ايديولوجيا بل هي مسار تاريخي تشارك فيه الانسانية وعليه فإن الرأسمالية من دون أخلاق هي رأسمالية بلا هدف ولا روح.
ويحذر من أن رأسمالية بدون أخلاق وصفة لانهيار الحضارة العالمية ويرى انها تواجه عددا من الصعاب ، اولها ان انتصارها الذي يقول به البعض هو نوع من التوصيف السلبي ، فقد فقدت خصمها القوي (الشيوعية) الذي كان يوفر لها التبرير السلبي لوجودها. ولأن المجتمعات لا تحب الفراغ ، فالمجتمعات الرأسمالية تبحث اليوم عن (عدو) يشكل نقيضا لها ، وقد تراءى للبعض أن هذا العدو قد يكون المسلمين.
الكتاب رائع ومهمّ جدا خاصّة بعد أن قرأت كتاب ماكس فيبر الأخلاق البروتستانتية والروح الرأسمالية ، تعطي صورة شموليّة عن الرأسمالية بداياتها ونهاياتها
يوصّف المؤلف أندريه كونت - سبونفيل الرأسمالية على أنها ليست ابداعا فرديا ولا مجتمعيا بعينه ، كما انها ليست ايديولوجيا بل هي مسار تاريخي تشارك فيه الانسانية وعليه فإن الرأسمالية من دون أخلاق هي رأسمالية بلا هدف ولا روح.
ويحذر من أن رأسمالية بدون أخلاق وصفة لانهيار الحضارة العالمية ويرى انها تواجه عددا من الصعاب ، اولها ان انتصارها الذي يقول به البعض هو نوع من التوصيف السلبي ، فقد فقدت خصمها القوي (الشيوعية) الذي كان يوفر لها التبرير السلبي لوجودها. ولأن المجتمعات لا تحب الفراغ ، فالمجتمعات الرأسمالية تبحث اليوم عن (عدو) يشكل نقيضا لها ، وقد تراءى للبعض أن هذا العدو قد يكون المسلمين.
الكتاب رائع ومهمّ جدا خاصّة بعد أن قرأت كتاب ماكس فيبر الأخلاق البروتستانتية والروح الرأسمالية ، تعطي صورة شموليّة عن الرأسمالية بداياتها ونهاياتها
August 29, 2012
Una más que interesante reflexión sobre la economía y sobre los efectos que esta ciencia, o técnica, tiene en la sociedad y en cada uno de nosotros. Comte-Sponville ofrece unas pautas de análisis que sirven para discernir entre lo que sería la toma de medidas económicas y la responsabilidad que como individuos nos corresponde en este tipo de decisiones.
Su división entre el orden tecnocientífico, el orden jurídico-político, el orden moral y el orden ético y cómo se pueden interrelacionar entre sí permiten reflexionar con profundidad y claridad sobre los efectos del capitalismo económico.
Una joya en estos días de capitalismo salvaje rampante, sin escrúpulos y sin otra preocupación que la del utilitarismo. Es decir, la de la obtención de la felicidad a través del beneficio. Algo que no se obtiene sin perjudicar a otro.
Su división entre el orden tecnocientífico, el orden jurídico-político, el orden moral y el orden ético y cómo se pueden interrelacionar entre sí permiten reflexionar con profundidad y claridad sobre los efectos del capitalismo económico.
Una joya en estos días de capitalismo salvaje rampante, sin escrúpulos y sin otra preocupación que la del utilitarismo. Es decir, la de la obtención de la felicidad a través del beneficio. Algo que no se obtiene sin perjudicar a otro.
October 3, 2014
Un traité simple et accessible qui défend une position. En dehors de son côté très pédagogique ce livre incite aussi à la lecture des ouvrages qu'il cite. Une belle ouverture à la philosophie et à son utilité au quotidien.
January 4, 2010
Vraiment intéressant et facile à comprendre, à lire absolument!
July 24, 2013
Intéressant et facile à lire.
April 14, 2014
Très structurant
August 24, 2014
El postface no me agradó mucho, pero la obra en sí aporta mucho a mis argumentos pro y contra capitalistas.
June 16, 2023
This entire review has been hidden because of spoilers.
Displaying 1 - 29 of 29 reviews