Τοξικομανία δι' ηρωίνης: Η χρήση ουσιών στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου

by Δημήτρης Γ. Υφαντής

Ο ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΟΣ έχει μια ιδιαίτερη σχέση με το χρόνο. Για αυτόν δεν υπάρχει ιστορικός χρόνος παρά μόνο στιγμές, συνήθως οι στιγμές με την ουσία. Ο χρόνος έχει σταματήσει, έχει παγώσει η έχει ναρκωθεί. Το ενδιαφέρον είναι ότι ανάλογη στάση απέναντι στο χρόνο κρατούν η κοινωνία και οι θεσμοί της, καθώς αποϊστορικοποιούν το φαινόμενο της εξάρτησης, με αποτέλεσμα τη μονομερή προσέγγισή του.

Η χρήση και η εξάρτηση έχουν μακρά ιστορία στην Ελλάδα, και ο Μεσοπόλεμος μπορεί να θεωρηθεί ως η μεταβατική περίοδος. Είναι το πέρασμα της κοινωνίας, κατεξοχήν των αστικών κέντρων, από τη χρήση «παραδοσιακών» ουσιών στην εξάρτηση από ουσίες της νεωτερικότητας, διατηρώντας ταυτοχρόνως έντονα στοιχεία της εποχής που προηγήθηκε, όπως αυτό της χρήσης του χασίς.

Οι εισαγωγές των εξαρτημένων κατά την περίοδο αυτή στο Δρομοκαΐτειο Θεραπευτήριο, στην Πανεπιστημιακή Κλινική (Αιγινήτειο) και στο Δημόσιο Ψυχιατρείο (Δαφνί), σύμφωνα με το υπάρχον αρχειακό υλικό, είναι ενδεικτική του μεγέθους και της πορείας του φαινομένου στην Ελλάδα. Αν και η πρώτη εισαγωγή σε ψυχιατρικό ίδρυμα εξαρτημένου από μορφίνη και κοκαΐνη εντοπίζεται το 1901, βάσει των επεξεργασθέντων στοιχείων και της βιβλιογραφίας της εποχής, από το 1925 και μετά παρατηρείται μια μικρή αλλά συνεχώς αυξητική τάση εισαγωγών με τη διάγνωση της «τοξικομανίας». Το 1928 σημειώνεται θεαματική αύξηση των εξαρτημένων που εισάγονται για νοσηλεία, με αποκορύφωμα το 1932.

Η τέχνη αποτύπωσε το φαινόμενο κατά κύριο λόγο στη λογοτεχνία, την ποίηση, το θέατρο και το τραγούδι. Ορισμένοι καλλιτέχνες μάλιστα νοσηλεύτηκαν ως εξαρτημένοι στα παραπάνω ιδρύματα. Μεταξύ αυτών ο ποιητής Μήτσος Παπανικολάου, ο ζωγράφος Ανδρέας Κρυστάλλης η Κρυσταλλίδης και ο δημιουργός του ρεμπέτικου Ανέστης Δελιάς.

Η απάντηση της πολιτείας για την προστασία της κοινωνίας από τα «ναρκωτικά» κινήθηκε σε πολλά επίπεδα, κυρίως όμως με ποινικές κυρώσεις στους χρήστες ουσιών. Για την τεκμηρίωση και ενίσχυση αυτών των πολιτικών, αναζητήθηκαν στηρίγματα από τον χώρο της Ιατρικής, ο έλεγχος της οποίας σε συνδυασμό με την ποινική αντιμετώπιση αποτέλεσαν δύο από τα σημαντικότερα συστήματα κοινωνικού ελέγχου της χρήσης και της εξάρτησης.

304 pages, Paperback

First published July 1, 2017

Reviews

[foteini_dl · Rating 4 out of 5]

Το Babylon Berlin, σε συνδυασμό με κάποια κλικ σε άρθρα που αναφέρονται στην αύξηση της χρήσης κοκαΐνης και ψυχοδραστικών ουσιών κατά τη διάρκεια των λοκντάουν, μπορεί να σε οδηγήσει σε αυτό το βιβλίο. Ή και όχι, ξέρεις.

Η μελέτη του Δημήτρη Υφαντή, κοινωνιολόγου και επιστημονικού υπευθύνου του Τμήματος Έρευνας και Εκπαίδευσης στη Μονάδα Απεξάρτησης 18 Άνω, ρίχνει -ένα διαφορετικό- φως στον Μεσοπόλεμο, μια μεταβατική περίοδο για την Ελλάδα (και διεθνώς), όποτε και παρατηρήθηκε αύξηση της χρήσης εξαρτησιογόνων ουσιών.

Ο συγγραφέας δείχνει ότι *ουσιαστικά* δεν υπήρχε προσπάθεια κατανόησης των λόγων που οδηγούν στην εξάρτηση, αλλά προσπάθεια από γιατρούς, ποινικές και δικαστικές αρχές να εφαρμόσουν κάποια μέτρα. . Μάλιστα, οι εξαρτημένοι θεωρούνταν αποκλειστικά υπεύθυνοι για την κατάσταση τους, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη ο ρόλος των πολιτικών/κοινωνικών/οικονομικών συνθηκών, την ίδια ώρα που το ρεμπέτικο τραγούδι και η λογοτεχνία προσπάθησαν να ασχοληθούν με το θέμα των ναρκωτικών χωρίς να ηθικολογούν. Δεν παραβλέπει να τονίσει ότι οι γιατροί πρότειναν ως μοναδική λύση για την αντιμετώπιση του φαινομένου την υποχρεωτική θεραπεία σε ψυχιατρεία ή άσυλα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η παρουσίαση των στοιχείων που προκύπτουν από τις καταγεγραμμένες εισαγωγές εξαρτημένων σε 3 δομές υγείας (Αιγινήτειο, Δρομοκαΐτειο και Δημόσιο Ψυχιατρείο/Δαφνί), μιας και αναδεικνύονται τόσο οι λόγοι που οδήγησαν στην εξάρτηση, βάσει δηλώσεων των ίδιων των εξαρτημένων, ο ρόλος της οικογένειας και της αστυνομίας, αλλά και οι τρόποι θεραπείας.

Μέσα από το ΜΕΓΑΛΟ θέμα της εξάρτησης, το βιβλίο σε βοηθά να καταλάβεις καλύτερα την ελληνική κοινωνία μια δοσμένη ιστορική περίοδο. Ε, ακριβώς για αυτόν τον λόγο, δεν αξίζει να βρει έναν μικρό χώρο και στη δική σου βιβλιοθήκη;