'Οταν ήμουν δάσκαλος

by Ioannis Kondylakis, Ιωάννης Κονδυλάκης

Πεζογράφος και δημοσιογράφος, εκπρόσωπος του ηθογραφικού διηγήματος, ο Ιωάννης Κονδυλάκης περιγράφει με μοναδικό τρόπο την ιστορία ενός μορφωμένου ανθρώπου, που αναλαμβάνει τυχαία και με ελαφρά τη καρδία το ρόλο του δασκάλου σε ένα ορεινό χωριό της Κρήτης. Κύριο μέλημά του, πρωταρχικά, είναι το κυνήγι στα κοντινά δάση της περιοχής, στη συνέχεια όμως τον κερδίζει εξ ολοκλήρου το επάγγελμά του.

Ένα βιβλίο στο οποίο, με χιουμοριστικό τρόπο, διαφαίνονται τα πρώτα σημάδια της παιδαγωγικής μεθόδου που εφαρμόστηκε στο νεοσύστατο ελληνικό κράτος.

Η αγάπη του συγγραφέα για την Κρήτη και τους ανθρώπους της αποκαλύπτεται και από τα ίδια του τα λόγια: "Δεν γνωρίζω μήπως με παρασύρει πολύ η αγάπη μου προς αυτόν τον τόπον, αλλ' είναι βέβαιον ότι κανείς έπαινος δεν μου φαίνεται υπερβολικός."

Genres: Fiction, Short Stories, Education

Paperback

First published January 1, 1916

About the author

(Greek: Ιωάννης Κονδυλάκης)
Ioannis Kondylakis (1861-1920) was born in Ano Viannos, Crete, scion of the family known fighters of the island. When he was in childhood he fled as a refugee with his family in Piraeus and he returned to his hometown in 1869. There he learned how to read and write and then he began his high school studies at Heraklion and in 1884 he graduated from high school Varvakeios in Athens.

His works are considered to be with remarkable psychological and psychographic data and special sense of humor. Also, it is a special case how he uses his language, which is a mixture literary expression and Cretan dialect.
His best-known works are Patouchas, The First Love and When I was a Teacher.

Reviews

[Έλσα · Rating 5 out of 5]

Αριστουργημα!!!

[Kyriakos Sorokkou]

Στο προηγούμενο βιβλίο που διάβασα, Το Νεοελληνικό Μυθιστόρημα του Απόστολου Σαχίνη, μελετήθηκαν τρία μυθιστορήματα του Ιωάννη Κονδυλάκη ένα αστικό: Οι Άθλιοι των Αθηνών ένα ηθογραφικό: Ο Πατούχας κι ένα ιστορικό: Το 62. Κάτω ο τύραννος!
Δεν αναφέρθηκαν τα τέσσερα διηγήματα αυτού του βιβλίου λόγω του ότι το βιβλίο του Α. Σαχίνη μελετούσε μυθιστορήματα.


Φυσικά με γύρω στις 12,000 λέξεις δε θα έλεγα το Όταν ήμουν δάσκαλος διήγημα. Ξεπερνώντας τα συντηρητικά όρια του διηγήματος που είναι οι 10,000 λέξεις και πλησιάζοντας τις 15,000 που είναι τα όρια μιας μικρής νουβέλας θα το έλεγα περισσότερο νουβέλα παρά διήγημα. Φυσικά υπάρχει και μια ενδιάμεση κατηγορία η νουβελέτα, μικρότερη από νουβέλα μεγαλύτερη από διήγημα (7,500-17,500 λέξεις) αλλά είναι μια κατηγορία που έπεσε σε αχρησία και δεν λαμβάνεται υπόψη πλέον.

Με άλλα λόγια βάσει μήκους το Όταν ήμουν δάσκαλος είναι σχεδόν μια μικρή νουβέλα, μια νουβελέτα.
Τώρα όσο αφορά τα χαρακτηριστικά της ιστορίας αυτής, πληροί ό,τι χαρακτηρίζει ένα διήγημα:
Ξεκινά in medias res (στο μέσον των πραγμάτων, στο μέσον της υπόθεσης, στο μέσο της πλοκής), έχει περιορισμένο αριθμό κύριων χαρακτήρων (3), και επικεντρώνεται σε ένα μόνο θέμα επεισόδιο (η διαμάχη δύο δασκάλων).

Τα υπόλοιπα διηγήματα σε αντίθεση με τον Δάσκαλο των 83 σελίδων είναι σαφώς μικρότερα:
Ο μαύρος γάτος (34 σελίδες), Ένας πειρασμός (30 σελίδες), και ο Καλικάντζαρος (11 σελίδες)

Ο μαύρος γάτος έχει φανερές επιρροές από τον Μαύρο Γάτο του Edgar Allan Poe ιστορία η οποία κάνει και γκεστ σταρ εμφάνιση. Η ιστορία του Κονδυλάκη έχει παρόμοια θεματική (γοτθικό στοιχείο, παράνοια, αναξιόπιστος αφηγητής κ.α.)

Το Ένας πειρασμός εξιστορεί ένα συμβάν πάνω σ' ένα πλοίο από Πειραιά προς Βόλο την εποχή της προσάρτησης της Θεσσαλίας (1881). Πρωταγωνιστής ένας νέος, ένα τεκνό που τον λιγουρεύονται οι πάντες εξού κι ο τίτλος.

Τέλος Ο Καλικάντζαρος, το πιο μικρό διήγημα εξιστορεί εν συντομία τα παθήματα ενός ψιλόλιγνου νέου από την Κύπρο στην Βαρβάκειον Σχολή:
ο Νήφων Αηδονίδης ελθών εκ Κύπρου, όπου δεν υπάρχει σιδηρόδρομος, τόσο ησθάνθη θαυμασμό όταν είδε τον σιδηρόδρομον Πειραιώς - Αθηνών, ώστε έκτοτε αυτή η έννοια παρέμεινεν εις την διάνοιά του ως η βαθυτέρα και θαυμασιωτέρα.
και φυσικά κάτι τέτοιο ισχύει για σήμερα, για νέους Κύπριους που πάνε Ελλάδα για σπουδές και βλέπουν το μετρό και τα τραμ που δεν υπάρχουν στην Κύπρο.

Παρόλο που η Κονδυλάκης χρησιμοποιεί την καθαρεύουσα, την χρησιμοποιεί σε μια άκρως απλουστευμένη μορφή και έτσι κάνει άνετο και απολαυστικό το διάβασμα.
Ορίστε ένα παράδειγμα: Ἐδιάβασα το διήγημα, όταν δε το ἐτελείωσα καί ἀφηκα το βιβλίον, στρέφομαι προς το γραφείον και βλέπω τον μονόφθαλμο μαύρον γάτον να κάθεται εις την γωνίαν του τραπεζιού και να με κυττάζη. Η οπτασία δεν διήρκεσε παρά μίαν στιγμήν και φυσικά την απέδωκα εις την υπερδιέγερσιν των νεύρων και της φαντασίας μου. Αντί δε να κοιμηθώ, ως ήλπισα, έμεινα άυπνος καθ' όλην την νύκτα.

Το συγκεκριμένο βιβλίο αποδείχτηκε μικρό διαμαντάκι και ευχαριστώ τη φίλη μου Εύη που μού το έστειλε και φυσικά από Κονδυλάκη θα βάλω στα προσεχώς και τον Πατούχα.

[Irini Gergianaki · Rating 5 out of 5]

Μοναδικό, ευφυές, απολαυστικό.

[Demi · Rating 4 out of 5]

Ανήκει στα "κλασικά", πράγμα που σημαίνει ότι δε χρειάζεται να γράφουμε κριτικές. Αυτό το μήνυμα είναι για κάποιον που διστάζει να επιλέξει να διαβάσει συγγραφέα που του τον σύστησε το σχολείο και που φαντάζεται ότι ίσως τον δυσκολέψει το βιβλίο αν περιέχει καθαρεύουσα (απλουστευμένη) ή κρητικό ιδίωμα (ελάχιστες λέξεις).
Γιατί να επιλέξει κανείς να διαβάσει τα διηγήματα του Κονδυλάκη;
Επειδή είναι ευκολοδιάβαστα και όλη η γραφή του διέπεται από ένα λεπτό χιούμορ.

[Demi · Rating 3 out of 5]

3.5 αστέρια

[Manos Velivasakis · Rating 4 out of 5]

Συλλογή διηγημάτων με θέμα των περισσοτέρων τη "συμβίωση" Τούρκων και Χριστιανών στην Κρήτη στα τέλη του 19ου αίωνα, προφανώς επηρεασμένα από τα βιώματα του Κονδυλάκη σε σημείο που αναρωτιέμαι αν κάποια είναι αληθηνές ιστορίες. Η γλώσσα είναι καθαρεύουσα με κάποια κρητικά ιδιώματα, κάτι που κάνει γοητευτική την ανάγνωση. Στα διηγήματα του Κονδυλάκη μπλέκονται αριστοτεχνικά εύθυμα και τραγικά στοιχεία με αποκορύφωμα το ομόνυμο και καλύτερο από αυτά της συλλογής.

[ioannis. anst · Rating 4 out of 5]

..Διαβάζοντας τον τόμο διηγημάτων υπό τον τίτλο ''Όταν ήμουν Δάσκαλος'' ένα πράγμα πρέπει να θεωρείται δεδομένο γ τον συγγραφέα..ο Κονδυλάκης έχοντας ως αδιατάραχτο κανόνα την χρήση απλουστευμένης καθαρεύουσας, αφηγείται με περίτεχνο λόγο διάφορες κωμικές κ τραγικές ιστορίες με ευρηματική αντίληψη κ παρατήρηση, λεπτό χιούμορ, κυνισμό αλλά κ με ικανότητα ψυχογραφικής διείσδυσης

..ακόμη κ οι αναφορές του στον λογοτεχνικά 'κλειστοφοβικό' E.A.Poe δεν περνάνε απαρατήρητες σε διηγήματα του..

Υ.Γ. Στις εκδόσεις ''Νεφέλη'' περιέχονται πληθώρα διηγημάτων του συγγραφέα πέραν του ομότιτλου

[Joseph Vintage · Rating 5 out of 5]

✓Χωριζόμενο σε 2 ενότητες, το "Όταν ήμουν δάσκαλος" αποτελεί ένα από τα αρτιότερα και σπουδαιότερα έργα του Ιωάννη Κονδυλάκη.

✓Από τη μια το ομώνυμο διήγημα, όπου και περιγράφονται οι περιπέτειες του νέου δασκάλου διοριζόμενου σε χωριό κατοικούμενο από ανθρώπους με ιδιαίτερα πάθη ή αγωνίες αλλά και κοινές αρετές ή παθογένειες. Από από την άλλη, οι μικρές ιστορίες οι οποίες βρίθουν ενδιαφερόντων χαρακτήρων, ιστορικών γεγονότων, και μοναδικών περιστάσεων.

✓Από την αρχή ως και την τελευταία του σελίδα, ο παρών τόμος συνιστά ένα θεσπέσιο ταξίδι στο χρόνο: από την Αθήνα του 19ου αιώνα έως και την Κρητική Επανάσταση του 1866. Μελετητές της ιστορικής αναδρομής αλλά και λάτρεις παρελθουσών πολιτιστικών φάσεων και τάσεων βεβαιούται ότι θα το απολαύσουν.

✓Αν και κατατάσσεται στην κατηγορία των χρονογραφημάτων, το "Όταν ήμουν δάσκαλος" αποτελεί γνήσιο τέκνο της νεωτέρας ελληνικής ηθογραφίας και ψυχογραφίας. Ο συγγραφεας άλλωστε προτιμά να αναδείξει πρόσωπα και γεγονότα παρά να περιοριστεί σε φλύαρη περιγραφή τοπίων φυσικών ή αστικών.

✓Αυτόδηλο απ'άκρη σ'άκρη του βιβλίου το υψηλό χιούμορ του Κονδυλάκη ο οποιός δε διστάζει να διακωμωδίσει κομψά πληθώρα αρνητικών καταστάσεων και συγκυριών. Καταστάσεις, που άλλοι δημιουργοί στη θέση του θα της περιόριζαν σε ένα κλίμα αφηγηματικής, ερεβώδους μιζέριας. Χαρακτηριστικό ότι δύναται να βρει κανείς στοιχεία "gallows humour" στο έργο του, κάτι που η ευρωπαΐκή λογοτεχνία επέπρωτο να εισαγάγει μαζικά αργότερα.

✓Το θεματικό ψηφιδωτό πάμπλουτο, πολυποίκιλο, μεγαλειώδες: πατριωτισμός, έρωτας, θάνατος, παράνοια, κωμικοτραγικότητα, μισός, απογοήτευση, απαξίωση, σοφία, επίγνωση, πικρία, γέλιο, ανάμνηση, ολιγάρκεια, κομψότητα, διακριτικότητα, ευγένεια.

✓ Σύντομο βιβλίο το οποίο χαρη στην καλαίσθητη γραφή, τη σατιρική διάθεση, και την μαεστρική χρήση της καθαρεύουσας διαβάζεται "μονορούφι".

✓ Ιδιαίτερη μνεία αξίζει η εξαιρετική έκδοση του έργου από το Βιβλιοπωλείο της Εστίας.

[Βαλεντινα · Rating 2 out of 5]

"Εάν δεν υπήρχε η δυστυχία, η ευτυχία δεν θα ήταν αισθητή και επομένως δεν θα είχε αξία".

Δεν ξεκινάμε πολύ καλά, αναγνωστικά την χρονιά. Αυτό είναι το πρώτο βιβλίο που διαβάζω για το 2023 παρόλο που το είχα ξεκινήσει από τα τέλη του 2022. (Και είναι και η αλήθεια ότι έχω πολύ καιρό να γράψω κρητική αλλά θα προσπαθήσω).

Το "Όταν ήμουν δάσκαλος" είναι μία συλλογή διηγημάτων που αποτελείται από 18 διηγήματα με, κυριότερο το "Όταν ήμουν δάσκαλος" (εξού και ο τίτλος). Διαδραματίζεται στην Κρήτη στις αρχές του 20ου αιώνα και αφορά τον Γιώργη, ένα απλό άνθρωπο, ο οποίος προσλαμβάνεται ως δάσκαλος σε ένα δημοτικό σχολείο της Κρήτης για ένα χρόνο. Εκεί θα ερωτευτεί την Φωτεινή, μια χωριατοπούλα, που για κακή του τύχη όμως, ένας από τους συναδέλφους του στο σχολείο είναι ήδη ερωτευμένος μαζί της. Εκείνη όμως αδιαφορεί για τον έρωτα και τον δύο ανδρών και φεύγει με ένα τρίτο (δεν είναι spoiler γιατί αναγράφεται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Χρειάστηκα να διαβάσω αυτό το βιβλίο για μια εργασία στο σχολείο και σαφώς δεν είχα κάνει εγώ την επιλογή του βιβλίου αλλά το υπουργείο και ακόμα πιστεύω πως οι φιλόλογοι του υπουργείου έχουν χάλια γούστο.

Το πρώτο διήγημα (το όταν ήμουν δάσκαλος) μπορούμε να πούμε πως ήταν καλούτσικο αλλά τα άλλα διηγήματα δεν είχαν κανένα νόημα. Πραγματικά μόλις διάβασα το δεύτερο διήγημα κατάλαβα τι είδους βιβλίου είναι και κατάλαβα ότι δεν θα περάσω καθόλου καλά διαβάζοντας το (το βιβλίο).

Και επίσης πιστεύω πως έπαιξε μεγάλο ρόλο, το γεγονός ότι το βιβλίο είναι γραμμένο στην καθαρεύουσα (γιατί έτσι μιλούσαν πριν 100 χρόνια στην Ελλάδα). Γιατί κανένας δεν αξιώθηκε να το μεταφράσει στην νέα ελληνική γλώσσα? Κάθε λέξη, σελίδα, κεφάλαιο, μου φαινόταν σαν ένας Γολγοθάς γιατί τα πιο πολλά δεν τα καταλάβαινα.

Εν πάση περιπτώση ανακάλυψα ότι κάποτε είχε γυριστεί σε σειρά και είχε προβληθεί στην ερτ και παρόλο που δεν μου άρεσε το βιβλίο θα ήθελα να την δω (και η φάση είναι ότι τα περισσότερα βιβλία, όταν γυρίζονται σε ταινίες ή σειρές, οι σεναριογράφοι κόβουν πολλά πράγματα από το βιβλίο ενώ σε αυτή την σειρά πρόσθεσαν πάρα πολλά πράγματα που δεν υπάρχουν στο βιβλίο και ελπίζω για αυτό τον λόγο η σειρά να είναι καλύτερη από το βιβλίο). Αλλά όπως και να 'χει δεν μου άρεσε το βιβλίο και δεν το προτείνω.
2/5✨️✨️

[Ianna · Rating 3 out of 5]

Μια συλλογή διηγημάτων τα οποία είναι γραμμένα στην καθαρεύουσα όπως και τα περισσότερα έργα του Κονδυλάκη. Το πρώτο και εκτενέστερο από αυτά είναι το "Όταν ήμουν δάσκαλος " με πρωταγωνιστή τον εικοσάχρονο Γιώργη, ο οποίος ενώ ετοιμάζεται να πάει στην Αθήνα για να γραφτεί στο Πανεπιστήμιο, διορίζεται δάσκαλος σε ένα μικρό χωριό της Κρήτης. Ο Γιώργης δεν έχει ιδέα από διδασκαλία έχοντας ξεχάσει και ό,τι είχε ο ίδιος διδαχτεί στο σχολείο και το μόνο που τον ενδιαφέρει στο συγκεκριμένο χωριό είναι το κυνήγι. Ο Κονδυλάκης με αρκετα χιουμοριστικά στοιχεία μας περιγράφει την προσπάθεια του νέου δασκάλου να ανταποκριθεί στοιχειωδώς στα καθήκοντά του, τις νέες «παιδαγωγικές μεθόδους» που εισήγαγε στη διδασκαλία του και τις σχέσεις του με τον άλλο δάσκαλο του σχολείου, που πέρασαν από πολλές διακυμάνσεις εξαιτίας του έρωτα του συναδέλφου του για μια νεαρή κοπέλα του χωριού, τη Φωτεινή. Τελικά η Φωτεινή παντρεύεται κάποιον άλλο νέο και ο συνάδελφος του αφηγητή δίνει τραγικό τέλος στη ζωή του.
Τα υπόλοιπα διηγήματα έχουν ποικίλο περιεχόμενο από διάφορες καθημερινές καταστάσεις τις εποχής. Υπάρχει πλήθος ιστορικών απηχήσεων από τις ποικίλες και δραματικές ιστορικές τύχες της Κρήτης εκείνα τα χρόνια, ιδιαίτερα την περίοδο από το 1866 έως και το 1898. Άλλα από τα διηγήματα ειναι μεγαλύτερα και άλλα αρκετά σύντομα.

[Angelo IG · Rating 2 out of 5]

Παρότι αναγνωρίζω γιατί το βιβλίο θεωρείται κλασικό και έχει τη δική του θέση στη νεοελληνική πεζογραφία, δυστυχώς δεν με συγκίνησε ιδιαίτερα. Τα περισσότερα διηγήματα μου φάνηκαν αδιάφορα και δεν μου άφησαν κάτι ουσιαστικό. Το ομώνυμο έχει κάποιο ενδιαφέρον, αλλά ακόμη κι αυτό το βρήκα προβλέψιμο και κάπως άτονο. Προφανώς, η αξιολόγησή μου αντανακλά αποκλειστικά το προσωπικό μου γούστο και όχι την αντικειμενική λογοτεχνική ή ιστορική αξία του έργου.

⭐ 2.5

[Γιάννης Πιταροκοίλης · Rating 3 out of 5]

Μια συλλογή διηγημάτων από έναν συγγραφέα, που διέπρεψε στο είδος του λογοτεχνικού χρονογραφήματος. Στις αρχές του 20ου αιώνα, θα μεταφερθούμε με τις αφηγήσεις του Ιωάννη Κονδυλάκη να ζήσουμε στιγμές από την καθημερινή ζωή ανθρώπων.

[Angelos Pantelides · Rating 3 out of 5]

το σώσε το τέλος

[Dimitrios Dritsas · Rating 5 out of 5]

Λιτό, λακωνικό, ευφυές, καλοδουλεμένο, οξυδερκές, ανάλαφρο, χιουμοριστικό, σωστό διαμαντάκι.

[Νίκος Vitoliotis) · Rating 4 out of 5]

Εξαιρετική νουβελέτα, που διαβάζεται σε 2 ώρες, το πολύ, με στοιχεία κωμικοτραγικά, μα έντονα ρεαλιστικά. Η γλώσσα είναι βατή καθαρεύουσα, που λογικά δεν θα δυσκολέψει αποφοίτους λυκείου.

[Marios Shekeris · Rating 4 out of 5]

Διάβασα αυτά τα διηγήματα/χρονογραφήματα αμέσως μετά από την συλλογή διηγημάτων του Παπαδιαμάντη «Τα ρόδινα ακρογιάλια». Περίπου γραμμένα την ίδια εποχή (οριακά προγενέστερα του Κονδυλάκη) και με τον ίδιο τρόπο κυκλοφορίας (χρονογραφήματα σε εφημερίδες της εποχής). Ακριβώς για αυτό τον λόγο (εφημερίδα) τα διηγήματα είναι σχετικά σύντομα, κάποια διαδραματίζονται στον αστικό χώρο και κάποια στον αγροτικό/νησιωτικό. Ομοιότητες over. Με κούρασαν αυτά του Παπαδιαμάντη, ενώ του Κονδυλάκη τα διασκέδασα. Λόγω γλώσσας αλλά και διάθεσης. Ο Κονδυλάκης επιλέγει να γράψει σε γλώσσα μεικτή (καθαρεύουσα και δημοτική). Την καθαρεύουσα την βρήκα αρκετά απλουστευμένη, ενώ η χρήση δημοτικών τύπων, κρητικών ιδιωματισμών και λαϊκών εκφράσεων τα κάνει πιο προσιτά. Ηθογραφικά ναι, βουκολικά ελάχιστο, πατριωτικά κάποια, ελάχιστος νατουραλισμός, αρκετή ψυχογραφία. Διανθισμένα (και είναι αυτό που τα κάνει ιδιαίτερα) με χιούμορ, σάτιρα. Κοινώς πλάκα. Αλήθεια έχει στιγμές lol.

17 πιο σύντομα διηγήματα ακολουθούν την ναυαρχίδα και το πρώτο και πιο μεγάλο που δίνει και τον τίτλο σε αυτή την συλλογή από τις εκδόσεις της Εστίας. Θεματικά διαφέρουν μεταξύ τους αλλά και ταυτόχρονα αποτελούν και μικρογραφία του «Όταν ήμουν δάσκαλος» αφού μοιράζονται τις ίδιες αρετές. Ο Κονδυλάκης γράφει κείμενα με ξεκάθαρο θέμα και στόχο, τα γράφει λιτά, αποφεύγει τα περιττά, τα ντύνει με έξυπνο χιούμορ, με σκοτεινές πινελιές ψυχικών ανατροπών. Προφανώς διαβασμένος και επηρεασμένος από συγγραφείς μεγάλου παγκόσμιου βεληνεκούς αφού ρητώς αναφέρει τον Ποε στο ταιριαστό «Ο μαύρος γάτος». Οφείλω να πω ότι δεν γνώριζα τον Κονδυλάκη πριν διαβάσω αυτά τα διηγήματα. Νομίζω ότι άνετα μπορώ να τον ξαναεπισκεφθώ.

[Pinko Palest · Rating 2 out of 5]

Το πρώτο διήγημα του βιβλίου είχε αρκετό ενδιαφέρον και ευφυές χιούμορ, τα υπόλοιπα όμως έμοιαζαν κάπως ξεπερασμένα έως και στυλιζαρισμένα, ενώ έχει και γερές δόσεις σκληρού "πατριωτισμού" (με τη σημερινή ορολογία, πατριδοκαπηλία, μιλιταρισμός κι εθνικισμός). Το πιο ενδιαφέρον στο όλο βιβλίο ήταν ότι σου δίνει την εικόνα μιας άλλης εποχής, που έχει περάσει ανεπιστρεπτί και δεν μπορούμε καν να φανταστούμε πώς ήταν

[Eleni · Rating 5 out of 5]

Εξαιρετική νουβέλα!