What do you think?
Rate this book
Permafrost
De stroom aan opinies over letterlijk alles wat er gebeurt, wekt de suggestie dat wij iedere dag met geopolitiek bezig zijn. Niets is minder waar. Duiding of analyse ontbreekt systematisch. De opinie-overload maakt een gids noodzakelijk.
Permafrost is zo’n gids en kan op meerdere manieren gelezen worden: zowel als een handboek aangaande de huidige geopolitieke gebeurtenissen, maar ook als handboek over de heikele filosofische thema’s van vandaag.
Permafrost behandelt de blinde vlekken van het westerse denken die zijn ontstaan vanuit een mengeling van liberale zelfgenoegzaamheid en blindheid die met elk systeem gepaard gaat. Doordat we ons in onze diepste psyche op sleeptouw hebben laten nemen door de vs en de navo, wordt er niet meer over geopolitiek nagedacht.
En doordat we ten diepste zijn overtuigd van de onvolprezen superioriteit van de westerse cultuur en zelfs menen dat de geschiedenis met ons tot haar eindbestemming is gekomen, wordt er ook niet meer met lef nagedacht. Geopolitieke denkers als George Kennan en ‘gevaarlijke’ denkers als Denis de Rougemont en E.F. Schumacher zijn schaars geworden.
Dit boek verbindt zowel het geopolitieke denken als het filosoferen over heikele thema’s met elkaar. Dit maakt Permafrost tot een vrije maar erg originele denkoefening. Het boek staat boordevol verrassende inzichten over de bedreigingen van onze tijd, waarin de geopolitiek ons heeft gemanoeuvreerd.
Dit eerste deel van de trilogie zal de lezer zeker nieuwsgierig maken naar de volgende delen.
Tom Zwitser (Groningen, 1979) is filosoof, vormgever en uitgever.
Hij studeerde industriële vormgeving aan de Design Academy Eindhoven, en wijsbegeerte aan de universiteiten van Groningen en Amsterdam (vu).
Permafrost is zo’n gids en kan op meerdere manieren gelezen worden: zowel als een handboek aangaande de huidige geopolitieke gebeurtenissen, maar ook als handboek over de heikele filosofische thema’s van vandaag.
Permafrost behandelt de blinde vlekken van het westerse denken die zijn ontstaan vanuit een mengeling van liberale zelfgenoegzaamheid en blindheid die met elk systeem gepaard gaat. Doordat we ons in onze diepste psyche op sleeptouw hebben laten nemen door de vs en de navo, wordt er niet meer over geopolitiek nagedacht.
En doordat we ten diepste zijn overtuigd van de onvolprezen superioriteit van de westerse cultuur en zelfs menen dat de geschiedenis met ons tot haar eindbestemming is gekomen, wordt er ook niet meer met lef nagedacht. Geopolitieke denkers als George Kennan en ‘gevaarlijke’ denkers als Denis de Rougemont en E.F. Schumacher zijn schaars geworden.
Dit boek verbindt zowel het geopolitieke denken als het filosoferen over heikele thema’s met elkaar. Dit maakt Permafrost tot een vrije maar erg originele denkoefening. Het boek staat boordevol verrassende inzichten over de bedreigingen van onze tijd, waarin de geopolitiek ons heeft gemanoeuvreerd.
Dit eerste deel van de trilogie zal de lezer zeker nieuwsgierig maken naar de volgende delen.
Tom Zwitser (Groningen, 1979) is filosoof, vormgever en uitgever.
Hij studeerde industriële vormgeving aan de Design Academy Eindhoven, en wijsbegeerte aan de universiteiten van Groningen en Amsterdam (vu).
512 pages, Paperback
Published June 1, 2016
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 2 of 2 reviews
December 31, 2017
Hoewel het boek politiek-filosofisch van strekking is, valt het moeilijk te vatten op een traditionele links-rechts-as. De auteur is katholiek en conservatief, maar schuwt niet te citeren uit Negri en Klein. Hij zoekt eerder de breuklijn op waar Rusland en China zich met gelijkgezinden ophouden tegenover de Verenigde Staten. Het lijkt Koude Oorlog 2.0, maar eigenlijk heeft de VSA na de val van de Sovjet-Unie gewoon zijn machtspolitiek voortgezet. Onder Jeltsin ging de uitverkoop van de Russische politiek en economie zijn gang tot Vladimir Poetin begin van het millennium hieraan een halt toeriep. Sindsdien zijn allerlei kleurenrevoluties (Oekraïne, Georgië,...) aan de gang om het hartland Rusland te verzwakken. De VS is niet te beroerd om daarbij vreemde bondgenoten te steunen, gaande van de Afghaanse moedjaheddin over Al-Qaida tot Oekraïense neonazi's.
Tom Zwitser tracht dit conflict ook geografisch te schetsen, waarbij de Angelsaksische macht zich tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog op Midden-Europa wierp. Daarna kwamen Rusland en het Midden-Oosten in het vizier. Hij is positief voor de rol van de Katholieke Kerk die een dam was tegen het nationaal-socialisme. Protestantisme is een vruchtbaardere bodem voor deze ideologie, net zoals het liberalisme (cf. Max Weber).
De schrijver haalt terechte en relevante bouwstenen aan om zijn ideologie op te hogen: de op het eerste zicht vreemde bondgenootschap van de VS met abjecte regimes, de continuïteit van de Koude Oorlog in geopolitiek perspectief, het imperialistisch karakter van het Angelsaksische systeem,... Het cement om die bouwstenen te verbinden overtuigt niet altijd. De werkelijkheid blijkt nog wat complexer en er lijkt soms wat complotdenken om de hoek te kijken. Maar laat de critici maar vuren. Benieuwd naar het tweede en derde boek van deze trilogie.
Tom Zwitser tracht dit conflict ook geografisch te schetsen, waarbij de Angelsaksische macht zich tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog op Midden-Europa wierp. Daarna kwamen Rusland en het Midden-Oosten in het vizier. Hij is positief voor de rol van de Katholieke Kerk die een dam was tegen het nationaal-socialisme. Protestantisme is een vruchtbaardere bodem voor deze ideologie, net zoals het liberalisme (cf. Max Weber).
De schrijver haalt terechte en relevante bouwstenen aan om zijn ideologie op te hogen: de op het eerste zicht vreemde bondgenootschap van de VS met abjecte regimes, de continuïteit van de Koude Oorlog in geopolitiek perspectief, het imperialistisch karakter van het Angelsaksische systeem,... Het cement om die bouwstenen te verbinden overtuigt niet altijd. De werkelijkheid blijkt nog wat complexer en er lijkt soms wat complotdenken om de hoek te kijken. Maar laat de critici maar vuren. Benieuwd naar het tweede en derde boek van deze trilogie.
February 21, 2018
In Permafrost (2016) trekt cultuurfilosoof en eigenaar van uitgeverij De Blauwe Tijger Tom Zwitser ten strijde tegen de moderne westerse beschaving. Het is dan ook meer een essay dan een feitelijk relaas (van meer dan 400 pagina's) tegen met name het liberalisme - dat Zwitser als de oorzaak van al het kwaad ziet.
Ik moet meteen bekennen dat ik pagina tweehonderd net gehaald heb, en vervolgens ben afgehaakt. Het boek is erg wijdlopig en langdradig - vele thema's komen veelvuldig terug in nieuwe, maar ook dezelfde gedaantes. Zwitser schrijft niet slecht, maar een overkoepelende structuur lijkt te ontbreken en een goede afslankkuur had dit boek goed gedaan.
Over naar de inhoud.
In de inleiding wordt Zwitser's doel al duidelijk. Hij wil met Permafrost een analyse van de (post)moderne samenleving geven. Hij ziet de liberale samenleving als een permanent bevroren vlakte waar conflicten als bubbels methaan onder de Russische steppes liggen te wachten om vrij te komen met veel ontploffing en kabaal. Zwitser stelt zelfs dat de ideologie van het liberalisme sinds 1914 als een stationair draaiende koelmotor op de westerse samenleving is geplaatst, met een permanente mobilisatie van de massa tot gevolg. De massa wordt permanent gemobiliseerd om zowel externe vijanden (van het liberalisme) te bestrijden als een constante interne (passieve) oorlog te voeren van ieder mens tegen elkaar (Hobbes' "homo homini lupus" is dan ook een rode draad door het gehele boek).
Hoewel Zwitser beweert een analyse te geven van de moderne samenleving, druipt zijn haat jegens het liberalisme van de pagina's. Zwitser's utopische voorstelling van hoe het vroeger was: lokale verbanden en gemeenschappen, bruggetjes die pittoreske dorpjes verbonden met elkaar, toen het christendom nog de morele fundamenten bood... Nee, dan nu: betonnen hutjes waar ontmenselijkte mensen wegvluchten in virtual reality-werelden, men 24/7 met propaganda wordt gebombardeerd en constant gedrogeerd en verslaafd door het leven gaat.
U raadt het al, we hebben te maken met een katholiek die vooral terugverlangt naar de geschiedenis - hij wijdt zelfs een hoofdstuk om aan te tonen dat Hitler niets met katholicisme te maken had. Hitler is een argument voor liberalen om hun ideologie te onderbouwen, aldus Zwitser - de katholiek voelt zich tekort gedaan. Ik kon de toon van dit essay dan ook niet meer pruimen en heb besloten het boek weg te leggen.
Ik zal proberen een (eerlijke) samenvatting van de kern van Zwitser's verhaal te geven, waarna ik vervolgens mijn eigen standpunt inneem.
Vanaf de 19e eeuw zijn het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk bezig om wereldwijde invloedssferen te creëren. De Verenigde Staten zijn hier vanaf 1914 bijgekomen en hebben dit proces geïntensiveerd. De kern van deze theorie het Euraziatische Continent; men gebruikte De Eerste Wereldoorlog om het Duitse, Oostenrijks-Hongaarse en Osmaanse rijk te ontmantelen. Het hoofdobject was (uiteraard) Rusland, maar dit is de geallieerde machten niet gelukt. Het doel van dit alles? Het gehele Euraziatische continent in permafrost omtoveren, waarbij de Angelsaksische wereld - wanneer dit uitkomt - iedere regio kan destabiliseren en laten ontploffen. Vervolgens gebruikt men deze conflicten om meer macht, grondstoffen en geld te vergaren.
Deze permanente oorlog vereist uiteraard een permanente mobilisatie van het volk. Hiertoe zet men de ideologie van het liberalisme in om een 'Geïdealiseerd Zelfbeeld' te creëren, dat binnen de eigen grenzen de (oneindige) maat der dingen is en buiten de eigen grenzen de legitimatie voor permanent conflict. Oorlogen worden gerechtvaardigd met doctrines als democratie, vrijheid en vrijhandel.
De mens is, volgens Zwitser, van nature echter gehecht aan lokale banden en gemeenschappen en aan zijn/haar dierlijke instincten - so to speak. Dit wordt door 'normale mensen' (Zwitser's term) gebalanceerd met een gevoel van eigenwaarde en zelfcontrole, die men in de jeugd wordt ingeprent door de familie en nabije omgeving. Deze menselijke natuur wordt door de liberale ideologie permanent onderdrukt: men verstedelijkt steeds sneller en massaler; zweeft als atomen door een verder lege ruimte; is permanent verslaafd aan porno, alcohol en wat niet.
Omdat het liberalisme tegen de menselijke natuur ingaat, is een sterke staat nodig die de koelmotor constant laat draaien. Dit is volgens Zwitser gelukt vanaf de 19e eeuw, toen in (met name) de Angelsaksische wereld de middenklasse is vernietigd. De middenklasse zou gelijktijdig de instituties bewaken, toezien op een humane leefwereld en cultivering van de arbeider én als beperking van de macht van de elites optreden.
Zwitser stelt dus eigenlijk dat Marx' basisbovenbouwtheorie is uitgekomen in de 20e eeuw, onder de noemer liberalisme (!). Het liberalisme heeft de middenklasse weggevaagd, waardoor een systeem is ontstaan van oligarchie (multinationals) en massamens. Zwitser noemt het liberalisme dan ook een verzameling verschillende liberalismen - voor Zwitser zijn klassiek liberalisme, socialisme en conservatisme allemaal verschillende varianten van de hoofdideologie - het Geïdealiseerde Zelf van de massamens.
De massamens is vervreemd van zichzelf, is permanent ongelukkig en wordt structureel overspoeld met propaganda. Dit is een ander belangrijk thema in Permafrost: het elektronische tijdperk heeft massapsychologie mogelijk gemaakt, die dan ook gretig wordt ingezet door overheden en elites. Op deze manier wordt de massamens opgehitst tegen, ja, tegen wie eigenlijk? Tegen iedereen die niet bij de liberale wereldorde hoort: de vijanden van het westen (vooral Rusland en China, maar ook de BRICS-landen). Dit is de kern van Zwitser's betoog: de oneindig opschuivende grens van het liberalisme is bezaaid met oorlog en conflict, en wordt kunstmatig in leven gehouden. Deze grens wordt met name gedomineerd door de VS, die - volgens Zwitser - een permanente oorlog voeren - een proxy-oorlog wel te verstaan.
Tekenend voor Zwitser's visie is dan ook dat hij de conflicten in huidige Midden-Oosten ziet als deel van de permafrost, die door de VS op commando tot ontploffing kan worden gebracht. Hij ziet terreurgroeperingen als speeltjes van de VS (en Engeland en Frankrijk) om verdeel-en-heers te spelen. Dreigt een dictator een land te succesvol - en dus onafhankelijk - te maken? Dan huren we een leger fanatici in en zorgen we voor regime change. Dit mechanisme is ook - volgens Zwitser - aan de gang in Oekraïne, waar de VS fascistische groeperingen zou steunen om Rusland te bestrijden. (Zwitser heeft een zwak voor China en Rusland - die stelselmatig in de westerse media zouden worden gedemoniseerd.)
De islam - evenals het protestantisme (met name het piëtisme en puritanisme) - ziet Zwitser als een concurrent van het liberalisme - net zo nihilistisch en onmenselijk:
"Moslims en liberalen leven aan de buitenkant van zichzelf en parasiteren op zichzelf, anderen en de wereld. Massamensen zijn gemobiliseerd voor een permanente oorlog tegen zichzelf (de oorlog thuis) en tegen de vijand daarbuiten - om geen andere reden dan om de macht over zichzelf op te geven. In essentie trekt de massa slechts ten strijde tegen zichzelf, om zichzelf te behoeden voor de altijd op de loer liggende terugval in de Eerste Werkelijkheid." (p. 174)
Ik ben mentaal afgehaakt na het hoofdstuk waar deze passage uit komt. Maar eigenlijk al eerder, wanneer Zwitser het liberalisme begint te vergelijken met het totalitarisme en hij zelf pleit voor een verlicht despoot om ons te leiden. Een autocratie zou veel stabieler en menselijker zijn; de koning en adel waren immers weinig geïnteresseerd wat er zich achter de voordeur afspeelde. Men betaalde minder belasting, had meer vrijheden, werd beter opgevoed en had een gelukkiger (gemeenschaps)leven. Het liberalisme heeft mensen echter vervreemd van zichzelf, is een parasiet die de mensen op zichzelf (en vooral anderen) laat parasiteren. Belastingen stijgen alsmaar verder, de privacy wordt onder de agenda van veiligheid langzamerhand verwoest en de overheid legitimeert een ingrijpen achter de voordeur met doctrines als vrijheid en democratie.
Ik ben aan dit boek begonnen omdat ik nieuwsgierig was naar een uitgewerkte visie die eens niet progressief en/of liberaal is. Zwitser komt met veel verwijzingen en onderbouwingen, maar tegelijkertijd ook met veel tendentieuze verhalen. Dit is jammer, want ik denk dat Zwitser in de kern wel een punt heeft: zijn kritiek op de huidige situatie in het westen waar mensen massaal op elkaar gepakt leven in zielloze omgevingen, zielloos werk verrichten en voor al hun noden van een overheid - die als moedereend op haar nest ligt - afhankelijk is gemaakt.
Maar wat mij betreft vliegt Zwitser volledig uit de bocht in Permafrost. Ik kan het niet laten om een ad hominem te plaatsen: Zwitser haat de ideologie van het liberalisme hoogstwaarschijnlijk omdat zijn eigen ideologie het onderspit heeft moeten delven. Hij ziet met lede ogen aan hoe mensen individuele vrijheden verwierven en in een veiliger wereld leven. Konden we maar terug naar de goede oude tijd. Toen families nog met tien personen in een bedstede sliepen, de helft van de geborenen de twintig jaar niet haalde en mensen verplicht moesten huwen. Sorry voor mijn sarcasme, maar na een boek vol verhulde christenpropaganda permitteer ik mij toch één uitspatting.
Over naar de inhoudelijke argumenten.
Ten eerste stelt hij in zijn metafoor van permafrost dat het liberalisme een koelmotor is die is geplaatst op de samenleving. Maar door wie eigenlijk? Op bepaalde momenten in zijn essay komt deze vraag naar boven. Wie heeft hier baat bij? (Een vraag die hij zelf ook meermaals opwerpt als criterium voor een scherpe geest.) Er zou een elite zijn - een oligarchie - die het systeem voor zich laat werken. Deze elite bestaat voornamelijk uit bankiers en rijke luiden, die politieke economie bedrijven: men pusht een agenda van globalisering, multinationals, conflicthaarden, etc. Kortom: het militair-industrieel complex.
Dit zijn natuurlijk leuke theorietjes, en een heleboel van zijn kritiek op media (o.a. omkoping door inlichtingendiensten en politiek), economie (o.a. de globaliseringsagenda en de machtige lobby van multinationals) en maatschappij (o.a. de extreme individualisering) is zeer terecht én goed onderbouwd. Dit rechtvaardigt echter niet de conclusie dat er een elite aan het roer van de koelmotor staat. De wereld is simpelweg te complex voor dit soort controle en oncontroleerbare toevalligheden volgen elkaar dagelijks op - iets dat hij gek genoeg wel ziet wanneer hij het heeft over "de restjes mens die het liberalisme niet kan wegdrukken."
Ten tweede zijn de aantijgingen over de agenda van de 'regime change' die de VS voert net zo politiek als de ontkenning van het bestaan van deze agenda. De VS is betrokken bij zeer veel conflicten, maar om één agenda hierachter te ontwaren is een grove overschatting van de macht van enkele individuen. Hoewel ik een slag om de arm houd en zeg: tot op zeker hoogte heeft Zwitser gelijk. Maar zijn verafgoding van Rusland en China is compleet ongeloofwaardig. Het is alom bekend hoe China huishoudt in Afrika en hoe Rusland net zo opportunistisch aan machtspolitiek doet als het Westen. Het zou realistischer zijn als Zwitser zich aan het christelijke spreekwoord 'gelijke monniken, gelijke kappen' zou houden. Dit doet hij ook enigszins, maar dan met als argument dat eigenlijk alles dat niet katholiek is liberaal is. Oftewel: alles wat slecht gaat of waar een macht in het spel is, is liberaal. Tja... Misschien moeten we eens beginnen over de zelf-uitgeroepen pauselijke onfeilbaarheid, het monopolie van de katholieke kerk op waarheidsvinding en de index van verboden boeken. Wellicht wordt de paus dan ook liberaal?
Ten slotte vind ik het hele boek eigenlijk onuitstaanbaar in de beschrijving van de moderne samenleving. Zoals eerder gezegd: Zwitser's afkeer van de huidige maatschappij druipt van de pagina's. Dit is net zo bevooroordeeld en gekleurd als de de dogma's van de predikers van de ideologie die hij claimt te bestrijden - het liberalisme. Zijn cynische blik op het liberalisme en haar uitwerking op de moderne mens (de massamens) doet ernstig tekort aan de vooruitgang die wel degelijk is geboekt op gebieden als onderwijs, gezondheid, veiligheid, politieke en economische vrijheid. Zonder de liberale invloeden - en onder invloed van Zwitser's ideologie - was deze progressie nooit bereikt.
Ik begon dit boek met de hoop een goede inkijk in een conservatieve maatschappijvisie te krijgen. Uit nieuwsgierigheid. Ik heb mij echter door tweehonderd pagina's misplaatst verlangen naar een vervlogen tijd moeten worstelen. Ik ben wél tot de conclusie gekomen dat hunkeren naar het verleden geen optie is, en conservatieven - vooral religieuze conservatieven - in zekere zin dus net zo'n gevaar vormen voor de samenleving als de progressief-liberalen. Ik kom dan ook maar bij deze uit de kast als libertariër.
Hoewel ik ben afgehaakt na hoofdstuk 5, denk ik dat ik (gezien de vele herhaling en terugkerende ideeën) de kern van het boek heb begrepen. Maar neem deze review vooral met een korreltje zout.
Ik moet meteen bekennen dat ik pagina tweehonderd net gehaald heb, en vervolgens ben afgehaakt. Het boek is erg wijdlopig en langdradig - vele thema's komen veelvuldig terug in nieuwe, maar ook dezelfde gedaantes. Zwitser schrijft niet slecht, maar een overkoepelende structuur lijkt te ontbreken en een goede afslankkuur had dit boek goed gedaan.
Over naar de inhoud.
In de inleiding wordt Zwitser's doel al duidelijk. Hij wil met Permafrost een analyse van de (post)moderne samenleving geven. Hij ziet de liberale samenleving als een permanent bevroren vlakte waar conflicten als bubbels methaan onder de Russische steppes liggen te wachten om vrij te komen met veel ontploffing en kabaal. Zwitser stelt zelfs dat de ideologie van het liberalisme sinds 1914 als een stationair draaiende koelmotor op de westerse samenleving is geplaatst, met een permanente mobilisatie van de massa tot gevolg. De massa wordt permanent gemobiliseerd om zowel externe vijanden (van het liberalisme) te bestrijden als een constante interne (passieve) oorlog te voeren van ieder mens tegen elkaar (Hobbes' "homo homini lupus" is dan ook een rode draad door het gehele boek).
Hoewel Zwitser beweert een analyse te geven van de moderne samenleving, druipt zijn haat jegens het liberalisme van de pagina's. Zwitser's utopische voorstelling van hoe het vroeger was: lokale verbanden en gemeenschappen, bruggetjes die pittoreske dorpjes verbonden met elkaar, toen het christendom nog de morele fundamenten bood... Nee, dan nu: betonnen hutjes waar ontmenselijkte mensen wegvluchten in virtual reality-werelden, men 24/7 met propaganda wordt gebombardeerd en constant gedrogeerd en verslaafd door het leven gaat.
U raadt het al, we hebben te maken met een katholiek die vooral terugverlangt naar de geschiedenis - hij wijdt zelfs een hoofdstuk om aan te tonen dat Hitler niets met katholicisme te maken had. Hitler is een argument voor liberalen om hun ideologie te onderbouwen, aldus Zwitser - de katholiek voelt zich tekort gedaan. Ik kon de toon van dit essay dan ook niet meer pruimen en heb besloten het boek weg te leggen.
Ik zal proberen een (eerlijke) samenvatting van de kern van Zwitser's verhaal te geven, waarna ik vervolgens mijn eigen standpunt inneem.
Vanaf de 19e eeuw zijn het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk bezig om wereldwijde invloedssferen te creëren. De Verenigde Staten zijn hier vanaf 1914 bijgekomen en hebben dit proces geïntensiveerd. De kern van deze theorie het Euraziatische Continent; men gebruikte De Eerste Wereldoorlog om het Duitse, Oostenrijks-Hongaarse en Osmaanse rijk te ontmantelen. Het hoofdobject was (uiteraard) Rusland, maar dit is de geallieerde machten niet gelukt. Het doel van dit alles? Het gehele Euraziatische continent in permafrost omtoveren, waarbij de Angelsaksische wereld - wanneer dit uitkomt - iedere regio kan destabiliseren en laten ontploffen. Vervolgens gebruikt men deze conflicten om meer macht, grondstoffen en geld te vergaren.
Deze permanente oorlog vereist uiteraard een permanente mobilisatie van het volk. Hiertoe zet men de ideologie van het liberalisme in om een 'Geïdealiseerd Zelfbeeld' te creëren, dat binnen de eigen grenzen de (oneindige) maat der dingen is en buiten de eigen grenzen de legitimatie voor permanent conflict. Oorlogen worden gerechtvaardigd met doctrines als democratie, vrijheid en vrijhandel.
De mens is, volgens Zwitser, van nature echter gehecht aan lokale banden en gemeenschappen en aan zijn/haar dierlijke instincten - so to speak. Dit wordt door 'normale mensen' (Zwitser's term) gebalanceerd met een gevoel van eigenwaarde en zelfcontrole, die men in de jeugd wordt ingeprent door de familie en nabije omgeving. Deze menselijke natuur wordt door de liberale ideologie permanent onderdrukt: men verstedelijkt steeds sneller en massaler; zweeft als atomen door een verder lege ruimte; is permanent verslaafd aan porno, alcohol en wat niet.
Omdat het liberalisme tegen de menselijke natuur ingaat, is een sterke staat nodig die de koelmotor constant laat draaien. Dit is volgens Zwitser gelukt vanaf de 19e eeuw, toen in (met name) de Angelsaksische wereld de middenklasse is vernietigd. De middenklasse zou gelijktijdig de instituties bewaken, toezien op een humane leefwereld en cultivering van de arbeider én als beperking van de macht van de elites optreden.
Zwitser stelt dus eigenlijk dat Marx' basisbovenbouwtheorie is uitgekomen in de 20e eeuw, onder de noemer liberalisme (!). Het liberalisme heeft de middenklasse weggevaagd, waardoor een systeem is ontstaan van oligarchie (multinationals) en massamens. Zwitser noemt het liberalisme dan ook een verzameling verschillende liberalismen - voor Zwitser zijn klassiek liberalisme, socialisme en conservatisme allemaal verschillende varianten van de hoofdideologie - het Geïdealiseerde Zelf van de massamens.
De massamens is vervreemd van zichzelf, is permanent ongelukkig en wordt structureel overspoeld met propaganda. Dit is een ander belangrijk thema in Permafrost: het elektronische tijdperk heeft massapsychologie mogelijk gemaakt, die dan ook gretig wordt ingezet door overheden en elites. Op deze manier wordt de massamens opgehitst tegen, ja, tegen wie eigenlijk? Tegen iedereen die niet bij de liberale wereldorde hoort: de vijanden van het westen (vooral Rusland en China, maar ook de BRICS-landen). Dit is de kern van Zwitser's betoog: de oneindig opschuivende grens van het liberalisme is bezaaid met oorlog en conflict, en wordt kunstmatig in leven gehouden. Deze grens wordt met name gedomineerd door de VS, die - volgens Zwitser - een permanente oorlog voeren - een proxy-oorlog wel te verstaan.
Tekenend voor Zwitser's visie is dan ook dat hij de conflicten in huidige Midden-Oosten ziet als deel van de permafrost, die door de VS op commando tot ontploffing kan worden gebracht. Hij ziet terreurgroeperingen als speeltjes van de VS (en Engeland en Frankrijk) om verdeel-en-heers te spelen. Dreigt een dictator een land te succesvol - en dus onafhankelijk - te maken? Dan huren we een leger fanatici in en zorgen we voor regime change. Dit mechanisme is ook - volgens Zwitser - aan de gang in Oekraïne, waar de VS fascistische groeperingen zou steunen om Rusland te bestrijden. (Zwitser heeft een zwak voor China en Rusland - die stelselmatig in de westerse media zouden worden gedemoniseerd.)
De islam - evenals het protestantisme (met name het piëtisme en puritanisme) - ziet Zwitser als een concurrent van het liberalisme - net zo nihilistisch en onmenselijk:
"Moslims en liberalen leven aan de buitenkant van zichzelf en parasiteren op zichzelf, anderen en de wereld. Massamensen zijn gemobiliseerd voor een permanente oorlog tegen zichzelf (de oorlog thuis) en tegen de vijand daarbuiten - om geen andere reden dan om de macht over zichzelf op te geven. In essentie trekt de massa slechts ten strijde tegen zichzelf, om zichzelf te behoeden voor de altijd op de loer liggende terugval in de Eerste Werkelijkheid." (p. 174)
Ik ben mentaal afgehaakt na het hoofdstuk waar deze passage uit komt. Maar eigenlijk al eerder, wanneer Zwitser het liberalisme begint te vergelijken met het totalitarisme en hij zelf pleit voor een verlicht despoot om ons te leiden. Een autocratie zou veel stabieler en menselijker zijn; de koning en adel waren immers weinig geïnteresseerd wat er zich achter de voordeur afspeelde. Men betaalde minder belasting, had meer vrijheden, werd beter opgevoed en had een gelukkiger (gemeenschaps)leven. Het liberalisme heeft mensen echter vervreemd van zichzelf, is een parasiet die de mensen op zichzelf (en vooral anderen) laat parasiteren. Belastingen stijgen alsmaar verder, de privacy wordt onder de agenda van veiligheid langzamerhand verwoest en de overheid legitimeert een ingrijpen achter de voordeur met doctrines als vrijheid en democratie.
Ik ben aan dit boek begonnen omdat ik nieuwsgierig was naar een uitgewerkte visie die eens niet progressief en/of liberaal is. Zwitser komt met veel verwijzingen en onderbouwingen, maar tegelijkertijd ook met veel tendentieuze verhalen. Dit is jammer, want ik denk dat Zwitser in de kern wel een punt heeft: zijn kritiek op de huidige situatie in het westen waar mensen massaal op elkaar gepakt leven in zielloze omgevingen, zielloos werk verrichten en voor al hun noden van een overheid - die als moedereend op haar nest ligt - afhankelijk is gemaakt.
Maar wat mij betreft vliegt Zwitser volledig uit de bocht in Permafrost. Ik kan het niet laten om een ad hominem te plaatsen: Zwitser haat de ideologie van het liberalisme hoogstwaarschijnlijk omdat zijn eigen ideologie het onderspit heeft moeten delven. Hij ziet met lede ogen aan hoe mensen individuele vrijheden verwierven en in een veiliger wereld leven. Konden we maar terug naar de goede oude tijd. Toen families nog met tien personen in een bedstede sliepen, de helft van de geborenen de twintig jaar niet haalde en mensen verplicht moesten huwen. Sorry voor mijn sarcasme, maar na een boek vol verhulde christenpropaganda permitteer ik mij toch één uitspatting.
Over naar de inhoudelijke argumenten.
Ten eerste stelt hij in zijn metafoor van permafrost dat het liberalisme een koelmotor is die is geplaatst op de samenleving. Maar door wie eigenlijk? Op bepaalde momenten in zijn essay komt deze vraag naar boven. Wie heeft hier baat bij? (Een vraag die hij zelf ook meermaals opwerpt als criterium voor een scherpe geest.) Er zou een elite zijn - een oligarchie - die het systeem voor zich laat werken. Deze elite bestaat voornamelijk uit bankiers en rijke luiden, die politieke economie bedrijven: men pusht een agenda van globalisering, multinationals, conflicthaarden, etc. Kortom: het militair-industrieel complex.
Dit zijn natuurlijk leuke theorietjes, en een heleboel van zijn kritiek op media (o.a. omkoping door inlichtingendiensten en politiek), economie (o.a. de globaliseringsagenda en de machtige lobby van multinationals) en maatschappij (o.a. de extreme individualisering) is zeer terecht én goed onderbouwd. Dit rechtvaardigt echter niet de conclusie dat er een elite aan het roer van de koelmotor staat. De wereld is simpelweg te complex voor dit soort controle en oncontroleerbare toevalligheden volgen elkaar dagelijks op - iets dat hij gek genoeg wel ziet wanneer hij het heeft over "de restjes mens die het liberalisme niet kan wegdrukken."
Ten tweede zijn de aantijgingen over de agenda van de 'regime change' die de VS voert net zo politiek als de ontkenning van het bestaan van deze agenda. De VS is betrokken bij zeer veel conflicten, maar om één agenda hierachter te ontwaren is een grove overschatting van de macht van enkele individuen. Hoewel ik een slag om de arm houd en zeg: tot op zeker hoogte heeft Zwitser gelijk. Maar zijn verafgoding van Rusland en China is compleet ongeloofwaardig. Het is alom bekend hoe China huishoudt in Afrika en hoe Rusland net zo opportunistisch aan machtspolitiek doet als het Westen. Het zou realistischer zijn als Zwitser zich aan het christelijke spreekwoord 'gelijke monniken, gelijke kappen' zou houden. Dit doet hij ook enigszins, maar dan met als argument dat eigenlijk alles dat niet katholiek is liberaal is. Oftewel: alles wat slecht gaat of waar een macht in het spel is, is liberaal. Tja... Misschien moeten we eens beginnen over de zelf-uitgeroepen pauselijke onfeilbaarheid, het monopolie van de katholieke kerk op waarheidsvinding en de index van verboden boeken. Wellicht wordt de paus dan ook liberaal?
Ten slotte vind ik het hele boek eigenlijk onuitstaanbaar in de beschrijving van de moderne samenleving. Zoals eerder gezegd: Zwitser's afkeer van de huidige maatschappij druipt van de pagina's. Dit is net zo bevooroordeeld en gekleurd als de de dogma's van de predikers van de ideologie die hij claimt te bestrijden - het liberalisme. Zijn cynische blik op het liberalisme en haar uitwerking op de moderne mens (de massamens) doet ernstig tekort aan de vooruitgang die wel degelijk is geboekt op gebieden als onderwijs, gezondheid, veiligheid, politieke en economische vrijheid. Zonder de liberale invloeden - en onder invloed van Zwitser's ideologie - was deze progressie nooit bereikt.
Ik begon dit boek met de hoop een goede inkijk in een conservatieve maatschappijvisie te krijgen. Uit nieuwsgierigheid. Ik heb mij echter door tweehonderd pagina's misplaatst verlangen naar een vervlogen tijd moeten worstelen. Ik ben wél tot de conclusie gekomen dat hunkeren naar het verleden geen optie is, en conservatieven - vooral religieuze conservatieven - in zekere zin dus net zo'n gevaar vormen voor de samenleving als de progressief-liberalen. Ik kom dan ook maar bij deze uit de kast als libertariër.
Hoewel ik ben afgehaakt na hoofdstuk 5, denk ik dat ik (gezien de vele herhaling en terugkerende ideeën) de kern van het boek heb begrepen. Maar neem deze review vooral met een korreltje zout.
Displaying 1 - 2 of 2 reviews