Բանտիս օրագիրը

by Ler Kamsar, Լեռ Կամսար

Գիրքը նվիրվում է «կարմիր տեռորին» զոհ գնացած Լեռ Կամսարի ճեմարանական անմեղ ընկերների հիշատակին, ի դեմս Տիգրան Ջրբաշյանի

272 pages, Paperback

First published January 1, 2010

About the author

Գրող, երգիծաբան Լեռ Կամսարը (Արամ Թովմասի Թովմաղայան, Տեր-Թովմաղյան) ծնվել է Արևմտյան Հայաստանի Վան քաղաքում, հոգևորականի ընտանիքում։ Սկզբնական կրթությունը ստացել է տեղի Ամերիկյան վարժարանում։ 1909-ին ավարտելով Էջմիածնի Գևորգյան ճեմարանը, վերադարձել է Վան, որտեղ աշխատել է սկզբում որպես դերասան, ապա հայոց լեզվի ուսուցիչ Աղթամարի Սուրբ Խաչի դպրանոցում, այնուհետև Վանի մասնավոր Երամյան վարժարանում։
Առաջին երգիծական պամֆլետը՝ «Կամսարյան աշխարհագրությունը», տպագրել է 1910-ին Վանի «Աշխատանք» թերթում, որն անմիջապես հանրահայտ է դարձրել նրան։ 1915-ին մասնակցել է Վան-Այգեստանի ինքնապաշտպանության կռիվներին։
Գաղթելով Երևան, սկսել է թղթակցել կովկասյան բոլոր թերթերին։ 1921-35-ին եղել է «Խորհրդային Հայաստան» թերթի երգիծական բաժնի աշխատակիցը։ 1935-1955-ը բռնադատվել է՝ բանտարկվելով սկզբում երևանյան բանտում, այնուհետև աքսորվել Վորկուտա և Բասարգեչար՝ ներկայիս Վարդենիս։ 1955-ի համաներմանը վերադարձել է Երևան։
Մահացել է 1965-ի նոյեմբերի 22-ին Երևանում։
Լեռ Կամսարի գրիչը շատ բեղուն է եղել։ Չնայած այն բանին, որ գրվածքների մի մասը մնացել է գաղթի ճանապարհին, արխիվը երկու անգամ բռնագրավվել և ոչնչացվել է Չեկայի կողմից, 1946 թվականի ջրհեղեղն էլ մեծ վնաս է հասցրել, այնուամենայնիվ նա թողել է հսկայական ժառանգություն, որի մեծ մասը անտիպ է։
Հանդես է եկել նաև Կարապետ Կայեն և Արա Մասյան կեղծանուններով։

Reviews

[Arthur Ghazaryan]

Սառսուրով ընթերցեցի Կամսարի բանտային օրագիրը, կգբ֊ի արխիվների նրա հարցաքննությունները, դատավճիռը։ Այսուհետ այլ հայացքով կնայեմ Չարենցին, Բակունցին, որոնք անմասն չեն Կամսարի զտման գործողությունից։ Անհավատալի է, թե ինչպիսի հզոր պետք է լինի մարդը, որպեսզի բանտային պայմաններում ծիծաղի իր դրության և իրեն դատապարտող երկրի վրա։