Maart 2017. In een interview met Knack zegt Rachida Lamrabet dat ze ‘niet voor de boerka is, maar ook niet voor een boerkaverbod’. Lamrabet is schrijfster en heeft op vraag van de KVS en het Goethe Instituut van Washington net een filmscenario over het thema bij elkaar getikt. Maar Lamrabet is ook juriste bij Unia, het Interfederaal Gelijkekansencentrum. Twee weken later krijgt ze haar C4. Na onder andere Youssef Kobo, Dyab Abou Jahjah en Alona Lyubayeva is ze de zoveelste m/v met een migratieachtergrond die ergens aan de deur vliegt vanwege een ‘afwijkende’ mening.
Vertrekkend vanuit de boerka-affaire zoekt Rachida Lamrabet een antwoord op een aantal ongemakkelijke vragen. Geldt de vrijheid van meningsuiting voor iedereen of veranderen de regels als mensen met een andere origine zich in het publieke of artistieke debat mengen? Kan ‘allochtone’ kunst of literatuur eigenlijk wel kunst of literatuur zijn? Een essay over identiteit, racisme, het vrouwenlichaam als inzet van de strijd om de vrijheid, en onze bange samenleving.
In Zwijg, allochtoon! brengt Rachida Lamrabet drie gevoelige onderwerpen samen: gender, religie en de grenzen van onze vrijheden. Ze onderzoekt of de vrijheid van meningsuiting voor iedereen geldt. Veranderen de regels als mensen van een andere origine zich in het politieke of artistieke debat mengen? Kan ‘allochtone’ kunst of literatuur wel kunst of literatuur zijn? En hoe wordt het vrouwenlichaam ingezet in de strijd om de vrijheid? Zwijg, allochtoon is een krachtig pamflet van een sterke vrouw. Het essay leest vlot en geeft nieuwe inzichten. Ook het deel over de Wittewereldmedia vond ik erg interessant. Je zou willen dat een boek als deze niet geschreven zou moeten worden - dat diversiteit en gelijkheid gevierd werden in onze huidige maatschappij. Maar ik ben blij Rachida Lambaret zich hard maakt voor de strijd naar gelijkheid in onze bange samenleving.
‘Mijn kinderen werden volwassen in een wereld van onrecht, discriminatie en racisme en zij zagen dit ook. Ik kon hen niet langer beschermen zoals ik wou. Zij zouden, net zoals ik, hun eigen strijd moeten voeren.
Ik maakte mijn kinderen wel duidelijk dat zij de onrechtvaardige manier waarop deze wereld functioneert niet moeten aanvaarden. Er is een andere wereld mogelijk. Ik drukte hen dat op het hart, maar was zelf niet overtuigd van mijn woorden’ - Rachida Lamrabet
Bij deze het 'controversiële' boek van Rachida Lamrabet gelezen. De vrouw die, naar mijn mening, ten onrechte ontslagen werd bij Unia na haar kunstproject over de boerka waarbij ze zogezegd de 'goddelijke wetten' boven de wetten van ons land wilde stellen. Dit was absoluut niet de bedoeling van haar project. Haar project was een kunstuiting en fictie.
Maar goed, in haar boek schrijft ze dus wel haar ideeën. En ik kan haar volgen in véél van wat ze zegt. Zoals dat minderheden nog steeds onvoldoende vertegenwoordigd zijn en dat ze enkel in de media komen wanneer er ofwel iets fout loopt, of we zoeken weer een moslim om ons te komen vertellen dat terreur niets met godsdienst te maken heeft. M.a.w. we laten enkel stemmen van minderheden toe wanneer het ons uitkomt.
Verder schrijft ze ook over de vrijheid van de vrouw. De onderdrukking van de vrouw koppelt ze los van cultuur en aan het paternalisme van de nog steeds door mannen gedomineerde maatschappij. Onderdrukking van vrouwen verschilt naar gelang de context maar heeft overal dezelfde uitwerking.
Ik volg haar echter niet in haar pleidooi om volledige gezichtsbedekking toe te laten in het kader van geloofsvrijheid. Ik zie niet in hoe dat verbod een belemmering van geloofsvrijheid zou betekenen. Ze verwijt dan naar vb. Carnaval waar dat wel mag... het is wat appels met peren vergelijken want carnaval is een éénmalig jaarlijks festival... verder werd bij wet vastgelegd dat men ten alle tijde identificeerbaar moest zijn en dit stamt van voor de eerste boerka's hier opdoken.
Verder kan ik mij wel aansluiting bij veel van wat ze zegt.
Lamrabet werd ontslagen bij Unia na een voorstelling over een vrouw die een boerka draagt en een interview waarin ze zei dat ze "niet voor de boerka is, maar ook niet voor een boerkaverbod." Deze verdediging lijkt geschreven te zijn vanuit de emotie en dat merk je als lezer. Het had iets coherenter gemogen, maar Lamrabet biedt wel een andere blik op het hoofddoekendebat (in deze context vooral over het boerkaverbod) en in bredere zin op debatten over andere gewoontes van minderheden, die vaak niet met die minderheidsgroepen zelf worden gevoerd.
In verband met het boerkaverbod vraagt Lamrabet zich af of het niet tot het recht op privacy hoort van eenieder om te bepalen wat hij of zij aan de wereld wil tonen. Bovendien, zo stelt ze, werd het verbod ingevoerd met een naam die naar de opgelegde boerka bij de Taliban verwijst, terwijl het in ons land maar een handvol vrouwen treft, die niets met de Taliban te maken hebben. Ze besluit: "Vrouwen zijn weerloze slachtoffers. In de strijd om onze normen en waarden zijn symbolen en verre vijanden belangrijker dan feiten en mensenrechten."
Ze gaat m.i. wel iets te licht over het veiligheidsrisico: "Het enige dat ik kan bedenken is dat zo'n verschijning de autobestuurders misschien zou kunnen afleiden wat tot ongevallen zou kunnen leiden." Tunesië heeft de nikab (en boerka) verboden na aanslagen, en ook in Marokko is de verkoop van deze gezichtsbedekkende kledij sinds 2017 verboden.
Over de stem van minderheden in het gemeenschappelijk debat heeft ze m.i. wel een punt: "Als minderheden vrijheid op een andere manier invullen, is er in de ogen van de dominante groep een 'oneigenlijk' gebruik van de mensenrechten. Zo is het volkomen legitiem om deze rechten op te schorten voor de minderheden die er op een 'foute' manier gebruik van maken. Ze krijgen toegang tot die rechten op voorwaarde dat ze er op de juiste manier gebruik van maken."
Een van de hoogtepunten van dit boek was dat Lamrabet een postkoloniale blik werpt op het hoofddoekendebat: "In 1958 organiseerde de Franse kolonisator zelfs heuse ontsluierceremonies in grote steden in Algerije. [...] Berucht zijn de foto' van de Franse fotograaf Marc Garanger die vanaf 1960 de Algerijnse dorpen afschuimde en onder auspiciën van de militaire leiding vrouwen dwong zich te laten fotograferen zonder hun hoofddoek op. De vrouwen werden uit huis gehaald en in het openbaar verplicht om hun hoofddoek af te doen om gefotografeerd te worden. Alsof dat nog niet vernederend genoeg was, verzamelden militairen en andere Franse notabelen zich rond de vrouw en maakten ondertussen beledigende opmerkingen over de haren en de typische gezichtstatoeages van de vrouw. [...] Zo werd het dragen van de Algerijnse witte haïk (doek) ee symbool van verzet tegen de vreemde bezetter."
Dit was volledig nieuw voor mij. Marc Garanger zelf zegt dat hij als militaire fotograaf tijdens de oorlog identiteitsfoto's moest nemen: https://time.com/69351/women-unveiled...
Overigens sluit Lamrabet het boek af met de tekst voor een voorstelling die zich af had moeten spelen in Saoedi-Arabië waarin een vrouw zich juist op de privacy beroept om aan te klagen dat ze een boerka moet dragen.
Moedig en doordenkend pamflet. Ik heb veel respect voor deze dame. Haar boekje is goed overwogen en zij hanteert een zeer scherpe pen. Wellicht een beetje te vlug neergeschreven wat anderzijds de levende woede ten goede komt. Mevrouw Lamrabet is een zeer goede mensenrechtenjuriste. Elke witte persoon zou dit moeten lezen.
Brengt verschilldende pijnpunten van ons beleid goed in kaart. Dit boek duidt goed aan dat er nog veel werk aan de winkel is voor vrouwenrechten (en al zeker niet-Westerse vrouwen).
Ik heb vooral van de fictie delen in het boek genoten. De non-fictie delen waren erg interessant, maar regelmatig had ik de indruk dat het vlotter en aangenamer geschreven kon worden of dat iets te veel herhaald werd. Het boek geeft goede achtergrondinformatie over de zogenaamde anti-boerkawet in België en plaatst de kwestie in een mensenrechtenkader en in een soort afterlife van kolonialisme. De fictie delen in het begin en einde doen me erg uitkijken naar de nieuwe roman van Lamrabet.
Aanrader. Het boek plaatst het debat rond de boerkawet in een groter context van postcolonialisme en feminisme. Lamrabets helder taalgebruik en goede stijl maken haar argumentatie aanvaardbaar ook voor mensen buiten de Belgische grens en haar essay zou door iedereen gelezen moeten worden. Je moet niet in alle meningen van de schrijfster meegaan, maar het is wel de moeite waard om zich even te laten inspireren, het perspectief te wisselen en zo misschien tot een eigen conclusie te komen. In plaats van de overwegend populistische, onoverwogen radicale stromingen in welke dit boek is geplaatst. Het is tot slot een pleidooi voor de representatie van minderheden en de dialoog binnen de maatschappij.
In een ruk uitgelezen. Nagels met koppen en vlijmscherp! Maar ik verwachtte ook niets anders van Rachida Lamrabet.
Over mensenrechten en de selectieve toekenning ervan. Over zij die niet tot de norm behoren en de (steeds dreigende) repercussies. Erg herkenbaar, soms ontmoedigend... maar uiteindelijk toch empowerend en strijdvaardig. Misschien zelfs hoopvol.