Niemand zal hier slapen vannacht

by Rachida Aziz

- ‘Dag mevrouw Aziz, wij hadden u voor een item over IS graag even aan het woord gelaten in ons radioprogramma.’
- ‘Ik ben modeontwerpster. Wat heb ik met IS te maken?’
- ‘Dat kan ook een mooie invalshoek zijn. U kan commentaar geven op hun propagandafilmpjes.’
- ‘Waarom hebt u dan niet Dirk Bikkembergs gebeld?’
- ‘Bikkembergs is geen moslim.’
- ‘En ik wel? Hoe weet u dat?’

Milder worden is voor Rachida Aziz geen optie. In Niemand zal hier slapen vannacht doopt ze haar pen in vitriool om in de beste literaire traditie de oude orde ervan langs te geven. Ze vertrekt van een reeks bepalende momenten in haar leven, maar gebruikt die om alle vastgeroeste waarheden aan diggelen te slaan. Dit boek gaat over ons allen, over onze koloniale en patriarchale maatschappij die walmt als een beerput. Wie dacht dat er geen heilige huisjes meer zijn om tegen te schoppen, zal schrikken. Lezen jullie mee, Theo Francken, Maarten Boudry en Etienne Vermeersch?

Genres: Nonfiction, Feminism

263 pages, Paperback

First published October 31, 2017

Reviews

[Joachim Stoop · Rating 3 out of 5]

3,5

Ik was reeds overtuigd van het structureel racisme en van de achterlijke stereotyperingen in Vlaanderen. Toch vond ik haar persoonlijke getuigenis over opgroeien, haar vader, haar school-en werkloopbaan, de hadj naar Mekka verhelderend, boeiend en vaak vervuld met plaatsvervangende schaamte. Over de geschiedenis van wit privilege, kolonialisme en neoliberalisme had ik al in andere boeken afdoende gelezen van bv. Naomi Klein, Chomsky, Zizek, Pankaj Mishra, etc. Ik kan me voorstellen dat je als leek over bovengenoemde thema's heel veel te winnen hebt via dit boek.

Maar ik heb me te vaak gestoord. Om tegen de gangbare stroom -terecht- in te gaan, maakt Aziz er op haar beurt te zeer een zwart-wit verhaal van en een us against them, maar dan vanuit de minderheid/underdog bekeken. Ik miste hierin nuance. Meermaals ging ze kort door de bocht of vloog ze er helemaal uit. Zoals hier: 'Neoliberale feministes schrijven zich in in een systeem dat de maatschappij opdeelt in een bovenklasse en een onderklasse. Het is die onderklasse die de bovenklasse bedient. De onderklasse wordt hoofdzakelijk bevolkt door vrouwen en mensen van kleur.' Ik begrijp wat ze bedoelt, maar hier wordt wat teveel op een hoop gegooid en iets te fel gesteld. Dat zijn thema's waarover honderden boeken werden geschreven en onderzoeken naar gevoerd. In grote lijnen zal het wel kloppen, maar nuanceer en staaf dat aub.

Verder vond ik het stuk over Verlichting en over de Arabische denkers zwak en eenzijdig. Ze zondigt aan hetzelfde waar ze haar tegenpolen van beschuldigt: cherry picking.
Ten eerste kom ik in meerdere historische boeken verdacht vaak dezelfde Ibn en Averroes tegen om duidelijk te moeten maken dat de Arabische filosofie hoogstaand en baanbrekend was. Geen probleem op zich als je ook benoemd dat er tegenwoordig jaarlijks bijvoorbeeld meer anderstalige literatuur enkel en alleen in Spanje naar het Spaans wordt vertaald dan in er in de gehele Arabische wereld anderstalige literatuur naar het Arabisch wordt vertaald. Er is daar net als in het Westen een hermetische en betweterige navelstaarderij gaande. Waarom dit niet benoemen? Hetzelfde met vrouwenonderdrukking. Het lijkt voor Aziz in de Arabische wereld te veel koek en ei voor vrouwen.

Over Verlichting heeft Aziz blijkbaar Wicked company van Philipp Blom niet gelezen of gebruikt. We moesten het volgens hem stellen met de light-versie van Verlichting, niet de radicale versie waarin er wél gelijkheid tussen alle mensen als vertrekpunt werd aangenomen. Dus is het al te makkelijk om nu je pijlen te richten op John locke en Thomas Jefferson, terwijl je Rousseau en d'Holbach negeert.

Een laatste punt waarom Aziz jammer genoeg eerder een 3,5 dan een 4,5 van me krijgt:
haar taalgebruik zit soms te hard in het vaarwater van haar tegenstanders.
Hoezo schrijf je over 'de heren van Verlichting4Belgium? Je gaat Maarten Boudry toch niet over dezelfde kam scheren als Fouad Belkacem zeker? En hoezo schrijf je onder een Arabische quote in je boek: 'Als je deze tekst niet begrijpt, klaag dan bij de overheid over je taalachterstand'. Dat is op zoveel vlakken fout: ze sluit haar eigen autochtone lezers uit en het slaat gewoon op niks. Waarom zou ik moeten klagen over mijn Arabische taalachterstand in België? Ik begrijp dat dit vanuit een bitterheid ontspringt en ik begrijp ook deze bitterheid, maar dit equivalent van rechtse toogpraat past eerder op Facebook dan in een serieus werk.

Sorry dat ik zo streng ben. Vind het jammer dat ik het door die minpunten minder snel aan anderen zal aanraden. Spijtig, want ik sta volledig achter de strijd die Aziz voert, heb tonnen bewondering voor haar en veracht de Vlaamse discriminatie.

[Valerie · Rating 4 out of 5]

Dit is een ijzersterk boek waarin Rachida Aziz de mechanismen van racisme in onze maatschappij ontmantelt. Ze doet dit door te putten uit de bestaande literatuur over dit onderwerp (die voornamelijk uit de VS komt) en dit te kaderen in de specifieke Belgische context. De essays zijn erg sterk omdat ze gebouwd zijn rond een goed evenwicht tussen Aziz's persoonlijke ervaringen en meta-analyses van het racisme probleem. En ook omdat ze de verschillende dimensies en manifestaties van racisme aankaart - institutioneel racisme, economische uitsluiting, alledaags individueel racisme, framing discourses, en tenslotte ook de psychologische impact op de slachtoffers van racisme. Het is misschien niet altijd comfortabel om als witte lezer (want ja, dat ben ik) tegenover haar vlijmscherpe tong te staan, maar dat veranderd niets aan de validiteit van de argumenten die ze voorlegt. Het onderstreept voor mij telkens weer het belang dat wij de comfortabele grenzen van ons wit bestaan in vraag stellen en, waar nodig (i.e. waar dat gestoeld is op de uitsluiting en uitbuiting van 'de ander'), afbreken. Dit kan alleen maar leiden tot een beter (samen)leven voor iedereen en niet, zoals sommigen beweren, tot een 'afbraak van onze waarden en normen'.

[Dirk Elst · Rating 4 out of 5]

Mijn ervaring was dat bij een boek zelden de noodzakelijkheid van de auteur samen valt met dat van de lezer zonder dat, onder het lezen, de toon storend of ongeloofwaardig wordt. Je wordt ook nooit uit het boek gegooid omdat de auteur niet echt schrijft over wat ze kent. Dat laatste is een persoonlijke gevoelige snaar bij ieder boek dat ik lees of probeer te lezen. Ik mompelde vaak 'groot gelijk' en aanverwante. Af en toe voelde ik me een witte, ietwat achterlijke vent, maar dat is een typische reactie, uit defensie, wanneer er zich een ander perspectief aandient. Tijdens het fragment over de hadj stond ik er echt naast. Dat bracht even rust. Voor de rest leest dit boek als jazzsolo. Je zit in een restaurant, je kijkt plots op van je bord. Je ziet alle tafelgasten naar de saxofoniste kijken, sommige met het hoofd in de nek, andere verontrust naar elkaar en nog andere tikken verwoed met ritme mee op hun knie. Dit boek is muziek die de ronde doet. Ik zie net dat het woord 'saxofoniste' de taaltest op dit forum niet doorstaat. Het moet wellicht saxofonist zijn. Tja. Lees dat boek!

[Nikki]

Dit boek werkte echt op mijn zenuwen.

[Dorien Van Dijck · Rating 5 out of 5]

Ze zit er boenk op. Het doet je ogen open gaan en confronteert je als lezer.

[Echo · Rating 5 out of 5]

Highly recommended!

[Meryem Aouidi · Rating 5 out of 5]

Dit boek maakt je echt effkes kwaad op alles en iedereen

[Karim Réga · Rating 4 out of 5]

Rachida is boos. En terecht!

[AlbrechtPaul Sanders · Rating 4 out of 5]

BRUZZ beval dit boek sterk aan. En ja, het inspireert!
Aan de commentaren hoef ik weinig toe te voegen.

De wat dreigende analyse op het einde lijkt mij nogal illusoir. Het is zeker wáár dat de verdrukte groep zichzelf moet emanciperen zonder te bedelen om erkenning. Daar zijn geen bommen voor nodig, wel een goede analyse van waar men heen wil en juist die komt er zwak uit. De solidaire en egalitaire wereld die Aziz oproept lijkt mij niet erg stabiel. Overal ter wereld zie je dat in een revolutie weer andere, nieuwe slimmeriken de macht en het geld veroveren. De totale vervreemding die een nieuw denken mogelijk maakt (zoals Marx zich voorstelde) die IS er niet, ook niet bij de gekleurden en de verdrukten. Die KOMT er ook niet, omdat de machtigen steeds weer de onmachtigen aan het lijntje houden.

Aziz doet daar niet aan mee, ze wil geen mascotte zijn. Prachtig, nu nog een solide niet-corrumpeerbare beweging op poten krijgen. De manipulatoren en recuperatoren staan al klaar...

In het deel over haar vader spaart ze wijselijk de kool en de geit - maar wat er staat is eerlijk. Dat de hadj een identiteit geeft over alle (moslim)grenzen heen, is een fundamenteel goede ervaring. Ook hij moet oppassen voor manipulatoren en recuperatoren. Haar moeder, aan wie dit boek driemaal gewijd wordt, komt in het familieverhaal niet voor. Vreemd!

Haar waarnemingen van racisme en feminisme zijn pertinent en scherp. Interessant en leerzaam!
Een Italiaan zegt in dit boek dat hij 'wit' werd toen hij meedeed met het aftuigen van zwarten. Er is inderdaad een pik-orde die tussen samenlevende mensen ontstaat. Als het effe kan duwen we mekaar weer achteruit.

Dit is een heftig pamflet dat ik in stukken moest lezen, maar dat mij in zijn oprechtheid diep raakte. Eén prachtige vakbondskreet heb ik node gemist: "En wie poetst het huis van de poetsvrouw??" Juist ja, diezelfde gekleurde poetsvrouw.
Dank je, Rachida!

[Wim · Rating 5 out of 5]

Dit boek is een mokerslag en confronteert de lezer met het alomtegenwoordige structureel racisme in onze samenleving. Deed me denken aan Ta-Nehisi Coates, maar dan toegepast op Vlaanderen. Rachida Aziz stort haar hart uit en zegt zonder omwegen wat ze denkt. Eindelijk.

Ik merk er dezelfde moedeloosheid in om telkens opnieuw aan zogezegd goedbedoelende mensen weer opnieuw uit te leggen wat racisme, als in de interviews met BLM-activiste en journaliste Sabrine Ingabire, en het toont nogmaals hoe diep het probleem zit en hoe weinig er verandert. Schrijnend dat Rachida Aziz het gevoel dat menselijkheid en begrip over gemeenschapsgrenzen heen echt mogelijk is pas beleeft als ze Europa verlaat en naar Mekka trekt... het is meteen ook confronterend voor mezelf hoe gelukkig ik me mag prijzen dat mijn familie in een leefwereld vertoeft waar diversiteit de norm is en dat ik die niet zal terugvinden in België.

Een belangrijk boek, zeker in deze beangstigende tijden nu extreemrechts gedachtengoed genormaliseerd wordt.

[Els Van de Velde · Rating 1 out of 5]

Rachida Aziz spuwt in dit boek al haar kwaadheid en frustraties uit over de blanke, rijke, superieure Cis-gemeenschap.
Ze ergert zich eraan dat zijn gevraagd wordt door de media als 'de stem van de moslimgemeenschap'. Dat is niet één gemeenschap, dus kan zij die niet vertegenwoordigen. Maar in dit boekt spreekt ze wel in naam van alle onderdrukten: slaven, vrouwen, lgtb'ers, migranten...
Tegelijk gooit zij de hele blanke samenleving op één hoop, gaande van de Griekse filosofen, over denkers tijdens de verlichting, de kolonisatoren en Hitler tot de huidige politiekers. En bij uitbreiding de hele westerse samenleving.

Ze noemt zichzelf verbindend. Maar dit boek is ontzettend polariserend.
Ze schopt loeihard tegen de schenen van zowat iedereen. Ook van de mensen die wel in verbinding gaan, die zich inzetten voor wie minder kansen heeft of door de mazen van het net gevallen is. Van mensen zoals ik.

Ze heeft het recht om haar kwaadheid van zich af te schrijven. Ik heb het boek gekozen omdat ik echt wilde weten wat ze te vertellen heeft.
Maar het is zo zwart-wit dat ik er zelf kwaad van werd. Deze toon maakt het erg moeilijk om in dialoog te gaan.

[igor vervoort · Rating 5 out of 5]

Om even stil van te worden, en ontredderd, en boos, en strijdlustig. Met een ontzettende bevlogenheid versmelt Rachida Aziz haar ervaring, emotie en analyse tot striemende kritiek op de ideeën en structuren die onrecht als racisme, islamofobie, klassisme, kolonialisme, sexisme en homofobie voeden.

"Dit boek is er voor alle mensen die nooit het recht genoten hebben om het debat te bepalen. Alle mensen die onderdrukt, misbruikt, uitgespuugd en tegen elkaar opgezet werden. Alle mensen die niet de norm zijn in deze maatschappij. Geloof me, we zijn met velen. Ik zie jullie in lange rijen aanschuivend bij de werkloosheidsdienst, ’s morgens op de trein met kleine ogen pendelend naar het muffe kantoor, ’s avonds uitgeput op de metro de handen wit van het stof op de bouwwerf. Ik zie jullie aan het raam van treurige rusthuizen kauwend op maaltijden waar de overheid niet meer dan drie euro per dag wil aan besteden. (...) Wij hebben één iets gemeen. Wij zijn de verliezers in de maatschappij die een kleine, machtige groep naar zijn beeld en zijn gelijkenis heeft geschapen."

[Christiaan Vansteenkiste · Rating 5 out of 5]

Ik ga niet liegen, het thema van dit boek is eentje waar ik de afgelopen jaar en half heel bewust mee bezig ben. Ik ben bewust van mijn torenhoge privilege's als Blanke mannelijke Belg. Toch was dit wederom een openbaring, ik heb nog veel te leren, te lezen en te luisteren. Maar bovenal heb ik nog veel te aanvaarden, want ik zou liegen dat er niet altijd een stemmetje in m'n hoofd (dat wel steeds stiller wordt) is dat zegt "ja maar.....". Het zit zo diep ingebakken in onze maatschappij *zucht diep*, en je loswrikken van je eigen opvoeding is niet zo eenvoudig, maar desalniettemin broodnodig. Ik zoek geen excuses, ik ben gewoon eerlijk. ;-).


**Edit**
WITTE mannelijke Belg. Niet blank. Verdorie.

[Tina · Rating 3 out of 5]

Zeer interessante lectuur. Er ook inderdaad van wakker gelegen, de titel is niet gelogen. Misschien iets te eenzijdig in haar visie over racisme. Tuulijk is de witte man van de middenstand in haar ogen (een brusselse moslima) de boosdoener. Maar dat is soms een beetje te kort door de bocht gaan. Racisme bestaat jammer genoeg ook in andere bevolkingsgroepen, en niet alleen omdat ze onderdrukt werden of de minderwaardige zijn (wat hier beweerd wordt). Ik denk bv aan japanners tov chinezen.
Maar soit. Verplichte literatuur voor elke blanke die beweerdt ‘niet racistisch’ te zijn. Dat zijn we dus wél, en veel meer dan we zouden denken.
Stof tot nadenken!

[Rebecca · Rating 4 out of 5]

Een kwaad, eerlijk, vlot leesbaar, onderbouwd, interessant, herkenbaar boek. Soms jammer dat ze zelf uit de bocht gaat in veralgemeningen waardoor ze zichzelf ondergraaft, maar daar voorbij lezend las ik een lawine van pertinente waarheden waar ik al lang op zat te wachten. Ze legt de vinger op een etterende wonde die velen niet willen zien en daardoor het probleem nog groter maken.

[Michel · Rating 3 out of 5]

Een kwaad manifest dat tot denken aanzet.
Altijd goed om je eens van de andere kant te laten informeren.

[Anna Erecinska · Rating 3 out of 5]

3.5

[Emma Bonduelle · Rating 5 out of 5]

A must read for all Belgian white people.

[Marike]

een boek dat brandt

[Max Sabbe · Rating 4 out of 5]

Krachtig boek, soms wat kort door de bocht. Toch nog steeds een aanrader!

[Pipus]

Its an mental eyeopener.
Everybody in flanders should read this book.
It gives awareness of yourself and one an other.

Respect.