Met dank aan de overkant. Een politieke geschiedenis van België

by Vincent Scheltiens

De politieke relatie tussen Vlaanderen en Wallonië is getekend door conflicten. Vincent Scheltiens legt uit hoe die tweespalt is ontstaan en waarom ze zo voorspelbaar lijkt. Vanaf het ontstaan van België hebben Vlaamse en Waalse politici vijandbeelden gehanteerd die van generatie op generatie worden doorgegeven. Ook achter het hedendaagse conflict tussen rechtse Vlaams-nationalisten en Waalse sociaaldemocraten gaan stereotypen schuil die veel ouder zijn dan we vermoeden.
Het beeld dat de Vlaamse beweging en de Waalse beweging van elkaar schetsen is zonder meer revelerend. Voor het eerst wordt de interactie met ‘de overkant’ zo nauwkeurig beschreven. Vincent Scheltiens schetst levendig de cruciale conflicten uit het verleden en toont hoe die tot vandaag de communautaire ruzie kleuren.

Genres: Politics, Nonfiction

320 pages, Paperback

First published August 21, 2017

Reviews

[Marc Lamot · Rating 3 out of 5]

Dit boek is een erg interessante aanvulling op de gevestigde geschiedenissen van politiek België en vooral de communautaire kwestie. Scheltiens focust zowel op de Vlaamse als de Waalse beweging (vooral dat laatste is een welgekomen toevoeging), en analyseert vrij gedetailleerd de evolutie in hun narratief en discours, op 4 illustratieve momenten (1840, 1912, 1939 en 1960-62). En dat voegt toch wel wat nieuwe inzichten toe. Zoals de vaststelling dat zowel flaminganten als Waals-nationalisten al vanaf het midden van de 19de eeuw de slachtofferrol en de verongelijktheid om een gepercipieerde onrechtvaardige behandeling als fundament van hun identiteit hebben gebruikt, en dat zijn blijven doen tot de dag van vandaag. Scheltiens zet ook mooi in de kijker hoe beide bewegingen elkaar gevoed en aangewakkerd hebben en hoe ze ondanks hun antagonisme objectieve bondgenoten waren in de omvorming van het Belgische huis.

Toch is een waarschuwing op zijn plaats. Het is uiteraard waardevol te focussen op de uitersten aan beide zijden van de taalgrens, maar door die focus dreigt een gevaarlijke vertekening: het lijkt alsof het Belgisch verhaal alleen het resultaat was van de wisselwerking tussen Vlaamse en Waalse beweging, en dat is uiteraard niet zo. Zovele andere binnenlandse (Belgische, regionaal-lokale, economische, sociale, culturele…) en buitenlandse (Europese en mondiale) factoren speelden minstens evenzeer een eigen rol in de complexe cocktail die België was en is. Gelukkig wijst Scheltiens daar geregeld zelf op, maar als lezer is het aangewezen zelf toch ook goed die bredere context mee te verrekenen.

Tenslotte verwonderde het me dat Scheltiens helemaal niet de cruciale periode 2010-2011 in de kijker zette (als een 5de episode), toen het tot een wel heel extreme confrontatie kwam tussen beide communautaire bewegingen en België bijna anderhalf jaar lang in een patstelling zat. Het verhaal dat hij vertelt, vindt immers daar zijn (voorlopig) culminatiepunt. In de plaats biedt de auteur een slothoofdstuk aan waarin hij kort inzoomt op de negatievere waardering voor het Europese project, en enkele warrige pagina’s schrijft over de mislukking van de verankeringsstrategie. Een gemiste kans, maar in zijn geheel zeker een geslaagd boek.

[David · Rating 3 out of 5]

Het grootste deel van dit boek is eerder vervelend, al ligt dat even goed aan de nogal schrale politieke projecten van België's regionalisten. Bij het verhaal van de Waals-regionalistische renardisten, een door en door syndicale beweging, wordt het interessanter, en net als het ècht interessant wordt — bij het afronden van de vierde staatshervorming in 1993 en dus het scheppen van een federale staat — is het al voorbij.

Het boek gaat vooral over de verhalen die de protagonisten van regionalismes zichzelf vertelden en een beetje over de omstandigheden die hen al dan niet toelieten om het tafellaken hun richting uit te trekken. Maar ik ontbreek wat rode draden en causale structuur — de Waal zegt dit, de Vlaming doet dat, en de boer ploegde verder. De kadering van het laatste hoofdstuk, 1993, suggereert dat de recentste Vlaamsgezinde golf qua achtergrond en doeleinden bijna volledig los staat van haar historische voorgangers. Maar als gevolg lijken de regionalismes speelballen van een groter lot, dat zelf grotendeels buiten beeld blijft. Hoe slaagden de Vlaamse industriëlen erin om Vlaanderens postindustriële groeimotor aan te zwengelen terwijl voor hun Waalse tegenhangers dezelfde recepten slechts een flauw effect hadden? Hoe zit het met de tandem VB-N-VA? Welke perspectieven zijn er over voor een Belgisch project? De lezer krijgt hier weinig antwoorden over.

[Frank Keizer · Rating 3 out of 5]

Een lezing van een aantal sleutelmomenten in de geschiedenis van België waarin Vlamingen en Walen recht tegenover elkaar komen te staan. Het boek bevat veel herhalingen, biedt een aantal goede introducties, maar mist een overkoepelende these.

[Martijn van Es · Rating 3 out of 5]

Ik vond dat ik me als Nederlander meer moest verdiepen in de politiek van België. Waarom weet ik wel hoe de politiek in Amerika en het Verenigd Koninkrijk werkt, maar niet hoe het zit bij onze naaste buren? Dit boek leest niet heel makkelijk weg. Daarvoor bevat het te veel details (vooral heel veel namen en afkortingen) en worden hoofdlijnen (belangrijk voor wie niet zo op de hoogte is) onbesproken gelaten. Wel biedt het boek inzicht in hoe ingewikkeld de situatie in België geworden is. Door geharnaste groepen die overtuigd zijn van het eigen gelijk en - minstens zo belangrijk - overtuigd zijn van de slechte intenties van de ander. Decennialang bestrijden deze groepen elkaar al en dat schildert een zorgwekkend portret van een verdeeld land.

[SG · Rating 4 out of 5]

Het is een boutade waar we al te vaak mee om de oren worden geslagen, maar zelden was 'de geschiedenis kennen om het heden te begrijpen' meer van toepassing dan bij het lezen van dit boek. Al te vaak kennen we de geschiedenis van onze kant van de taalgrens, maar de overkant blijft onderbelicht. Dit boek brengt daar gelukkig verandering in.
De auteur slaagt er wonderwel in om het pad van de Vlaamse beweging en de Waalse beweging zo te beschrijven dat de huidige stand van zaken in België niks anders dan een logisch gevolg kan zijn van de gebeurtenissen en keuzes uit het verleden. Absoluut een aanrader voor wie interesse heeft in de politieke geschiedenis van België, vermits het bij mijn weten het enige boek is dat de evoluties langs beide kanten van de taalgrens simultaan uit de doeken doet.

[Hardy · Rating 3 out of 5]

A for the most part interesting analysis of the political discourses that have shaped the troubled relationship between Flanders and Wallonia. Unfortunately, Scheltiens at times tends to get lost in details quite irrelevant for the average reader, especially regarding the mass of seemingly obscure political organisations and figures on both sides of the Belgian 'taalgrens'.
On the other hand, the book is well worth a read for everyone interested in the political history of Belgium - a country that most Europeans hardly know anything substantial about, apart from a couple of cultural stereotypes.
Ironically, it is to a large degree due to stereotypes that misunderstandings and a lack of understanding between these two ethno-linguistic groups are persisting.

[Philippe Batens · Rating 5 out of 5]

Nooit met politiek bezig geweest. Alleen maar om men gal te spuwen af en toe dan. Sinds kort probeer ik toch de moeite te doen om het te volgen en vooral om het wat te bestuderen. Dit is een begin en het heeft mijn interesse enorm aangewakkerd. Een aanrader.

[Gerard Van Elzen · Rating 5 out of 5]

Een onderwerp waar ik wel veel meningen maar geen kennis over had. Het heel vlot leesbare boek van Vincent Scheltiens heeft dit probleem meer dan opgelost. Het werd tijd!