Pestvogels en andere verhalen

by Willem van Toorn

In 'Pestvogels en andere verhalen' zijn, net als in 'Bataafsche Arcadia' één groot verhaal en drie kleinere samengebracht.

Het titelverhaal geeft een verslag van drie dagen in het leven van de elfjarige Erik Leeman. In december 1944 gaat zijn vader op zoek naar Eriks grootmoeder, die waarschijnlijk bij de evacuatie van de Betuwe haar huis heeft moeten verlaten. De drie dagen betekenen voor Erik een periode van onzekerheid en angst, die hij door de afwezigheid van zijn vader alleen moet proberen te verwerken, al brengen ze ook een begin van inzicht in de kracht van zijn moeder. 'Pestvogels' is ook een verhaal over het leven van lagere-schoolkinderen tijdens de hongerwinter, over hun zwerftochten, ontdekkingen en beginnende erotiek, tegen de achtergrond van Amsterdam-West.

'Vaders' speelt zes jaar later en heeft dezelfde hoofdfiguur. Het gaat over Eriks plotselinge liefde voor Els, een meisje uit zijn klas, over de angst van de volwassenen voor deze liefde en over het onvermogen van Erik, Els te behouden zonder deel te nemen aan de komedie van de 'volwassenheid'.

'Holländisches Fernsehen' speelt in de zestiger jaren. Het vertelt over een reis van drie jongemannen, die een televisieverslag gaan maken van een bijeenkomst van oud-ss'ers in een klein stadje aan de Rijn. Ze worden tot hun verbijstering minstens zo sterk geconfronteerd met schimmen uit een Nederlands verleden als met Duits nazisme.

In 'Occasion' keer Erik Leeman terug, nu als volwassen man in de zeventiger jaren, die op het punt staat een beslissende stap in zijn leven te nemen. Erik en Margreet Leeman hebben besloten uit elkaar te gaan, en willen als eerste concrete daad een auto voor Margreet kopen, om te zorgen dat zij meer bewegingsvrijheid heeft. 'Occasion' is het relaas van deze poging een eenvoudige daad te verrichten in een ingewikkelde wereld.

107 pages, Paperback

Published January 1, 1980

About the author

Willem van Toorn (Amsterdam, 1935) was dichter, schrijver en vertaler. Hij publiceerde een groot aantal romans en verhalen- en gedichtenbundels, en was redacteur van het literair tijdschrift Raster. Zijn roman Een leeg landschap (1988) werd genomineerd voor de AKO Literatuurprijs en de roman Het verhaal van een middag (1994) voor de Libris Literatuur Prijs. Zijn recentste roman, Stoom, werd enkele malen herdrukt.

Voor zijn poëzie ontving Willem van Toorn de Jan Campertprijs, de Herman Gorterprijs en de A. Roland Holst-penning. Van Toorn heeft poëzievertalingen gemaakt van het werk van onder andere W.S. Graham, Franco Loi en Cesare Pavese. Ook heeft hij veel proza vertaald; uit het Duits werk van Klaus Mann, Franz Kafka en Stefan Zweig en uit het Engels romans van onder andere Aldous Huxley, Christopher Isherwood, John Updike en E.L. Doctorow. In de komende jaren werkt Willem van Toorn daarnaast aan een biografie over Emmanuel Querido, de grondlegger van de in 2015 honderd jaar bestaande uitgeverij Em. Querido. Zijn roman De rivier en het jeugdboek Rooie werden in het Duits vertaald; een keuze uit zijn gedichten, onder de titel Paesaggi, verscheen in het Italiaans.

'Willem van Toorn ergert zich aan het feit dat mensen betrekkelijk machteloos staan tegenover een voortdurend veranderende samenleving, die helaas ook steeds onpersoonlijker wordt, die ons haar regels oplegt en ons een bestaan laat leiden dat we niet zelf hebben gekozen. (...) Dit is wat Van Toorn bezighoudt. De melancholie om het verval, de liefde voor het landschap, het ironisch geamuseerd zijn, het meegevoel, het verlangen om iets vast te houden in taal (...) De taal overleeft.' Juryrapport A. Roland Holst-penning 2000

Reviews

[Jan · Rating 3 out of 5]

Het titelverhaal ‘Pestvogels’ beslaat de helft van het boek; ook de overige verhalen hebben Erik Leeman als hoofdpersoon, in verschillende stadia van zijn leven. Pestvogels speelt in de hongerwinter van 1944-1945, dus tijdens de Tweede Wereldoorlog, in een dorp aan de rand van een polderlandschap. De elfjarige Erik is met zijn schoolvriend Tom op zoek naar zo veel mogelijk verschillende vogels, die hij in een schrift natekent. Zij komen ook pestvogels tegen. Deze vogels zijn aan hun naam gekomen, omdat men in de Middeleeuwen dacht dat vogels van deze soort de pest verspreidden. Dat geeft hun waarneming een wat ongemakkelijk gevoel. Dat gevoel raakt versterkt als zij op terugweg vernemen dat Duitsers in de buurt op zoek zijn naar iemand. De jongens zorgen dat zij die uit de weg blijven. Of het zo bedoeld is, weet ik niet, maar ik vind het een mooie spiegeling. Vader is dan per fiets op weg naar Tiel, waar oma niet kan blijven wonen, omdat de Duitsers dat gebied onder water zetten. Zijn tweede doel is eten verzamelen. Bij de thuisblijvers: moeder, Erik en zijn zusje Willie, staat de zorg voor eten centraal. Dat thema geeft de auteur mede vorm door te verhalen over de tralies die Jaap aanbrengt om te zorgen dat men minder makkelijk in de – overigens inmiddels lege – groentewinkel van Eriks ouders kan inbreken. Nog enkele andere scenes, zoals die met de NSB'er en die met vriendinnetje Lenie, maken het geheel tot een geslaagd verhaal.
Minder interessant vind ik het verhaal ‘Vaders’.
In ‘Holländisches Fernsehen’ daarentegen, dat speelt in 1964, zorgt een bijeenkomst van SS-sympathisanten in de kleine plaats M. aan de Rijn voor opwinding, al was het maar door de ontmoeting van de hoofdpersoon, die deel uitmaakt van een cameraploeg, met een oude bekende van twintig jaar eerder. De sfeer bij de ontvangst door de burgemeester vind ik goed getroffen.
Het vierde en laatste verhaal heet ‘Occasion’ en gaat over een scheidend echtpaar, Erik en Margreet, dat voor haar, op weg naar haar zelfstandigheid, een tweedehands auto uitzoekt. Zowel de garagist bij wie zij advies inwinnen over een barrel dat zij elders kregen aangeboden, als het slot bracht mij aan het glimlachen. JM

[Caroline Wormsbecher-Hartsink · Rating 3 out of 5]

leest lekker vlot weg.

[Bas]

Een wat langer en drie korte verhalen tegen een echt Hollandse achtergrond. Moest grinniken om het personage van de garagehouder in het laatste verhaal.