امپدکلس: تاریخ و زندگی، دیدگاه‌های فلسفی

تاریخ فلسفه یونان #7

by W.K.C. Guthrie, مهدی قوام صفری

تاریخ و زندگی ، شخصیت شفابخش و معجزه گر ، نوشته هارهایی از پارمنیدس ، ساختار ماده ، عشق و آفند ، علیت در امپدکلس ، چرخه ی کیهانی ، پیدایش جهان و جهان شناسی ، شکل گیری موجودات زنده ، ساختار طبیعت جاندار ، شناخت ، اندیشه احساس ، پالایش ها

258 pages, Hardcover

About the author

William Keith Chambers Guthrie was a Scottish classical scholar, best known for his History of Greek Philosophy, published in six volumes between 1962 and his death.

Reviews

[KamRun · Rating 3 out of 5]

وای بر تو، ای نژاد بدبخت میرنده. ای دردمند نافرخنده. شما از درگیری‌ها و ناله‌ها پدید آمده‌اید. غاری سرپوشیده و مکانی بدون شادی. جایی که کشتار و خشم و قبایل دیگر ارواح مرده، بیماری‌های خشکنده و ضایع شدن‌ها و تاثیر سیل‌ها در مرغزار هلاکت در تاریکی سرگردان هستند. پالایش‌ها - پاره‌ی 121 و 121

امپدکلس را می‌توان را به صراحت حکیم نامید، ترکیبی تمام‌عیار از فیلسوف، شاعر، پزشک و جادوگر: "من فرزند زمین و آسمان پرستاره هستم، لکن تبار من آسمانی‌ست". او دو کتاب منظوم نوشت که پاره‌هایی از هردو موجود است: "درباره‌ی طبیعت" که شامل تبیین‌های فلسفی در باب طبعیت و هستی است و "پالایش‌ها" که در نقطه‌ی مقابل کتاب نخست قرار می‌گیرد و شامل آموزه‌های دینی و اخلاقی او در مقام یک جادوگر/ پیامبر است. می‌گویند این دو کتاب، خط سیر تفکر او را نشان می‌دهد که در جوانی ادعای پیامبری و دریافت وحی داشت و شخصی به‌شدت مذهبی بود "پالایش‌ها" را سرود، اما به مرور اجتماع او را به انزوا و نوعی تفکر مادی‌گرایانه کشاند. کتاب درباره‌ی طبعیت حاصل این دوران از زندگی اوست

هرچند تفکر امپدکلس آمیزه‌ای از فلسفه و آموزه‌های اساطیری‌ست اما چند نظریه‌ی مهم و تاثیرگذار او را نمی‌توان نادیده گرفت. نخست آموزه‌ی ثنویت نیروها - عشق و کین - به عنوان دو نیروی هدایت‌کننده‌ی کیهان و هر آنچه درونش قرار دارد. اهمیت این نظریه در این است که امپدکلس نیروها را عاملی بیرونی در نظر گرفت و در نتیجه صیرورت‌هایی چون تولد و مرگ را با چیزی خارج از وجود تبیین کرد. دوم، نظریه‌ی چهارعنصر، که برای اولین بار برخلاف گذشتگانش نه از یک عنصر، بلکه از چهار عنصر اولی نام ‌می‌برد. عبارت "آب، خاک، هوا و آتش"ِ معروف، حاصل تفکر امپدکلس است. نظریه‌ی دیگرش که بعدها افلاطون هم در بعضی قسمت‌ها از آن وام گرفت، نظریه ادراک حسی‌ است که کارکرد حواس را به وسیله‌ی منفذهای ریز و نادیدنی تبیین می‌کند. تاثیر این نظریه را می‌توان در تبیین مکانیسم بینایی توسط افلاطون به وضوح دید. نظریه‌ی ادراک حسی امپدکلس یکی از عوامل اصلی مادی‌گرا قلمداد شدن اوست. او از این نظریه برای تبیین شناخت و معرفت استفاده می‌کند، تبیینی کاملا مکانیکی که به ماده‌ی محض وابسته است.

درباره‌ی کتاب

کتاب با ذکر تاریخچه‌ای مختصر از زندگی امپدکلس، نخست به بررسی نظریه‌های او در اثر "درباره‌ی طبعیت" می‌پردازد. نظریه‌هایی در باب ماده و عنصر ( که به نظرات اتمیان بسیار نزدیک است) چرخه‌های کیهانی، فیزیولوژی جانداران و در نهایت پزشکی. در بخش دوم، کتاب پالایش‌ها بصورت اجمالی بررسی می‌شود، در این قسمت، بخصوص به اندیشه‌ی امپدککس درباره‌ی نفس موجودات زنده و تناسخ پرداخته می‌شود، مهم‌ترین قسمت پالایش‌ها

هرچند می‌توان هسته‌ی فکری او را در یکی دو صفحه خلاصه کرد و خواند، اما مطالعه‌ی آن‌ها به جزئیات بیشتر در این کتاب خالی از لطف نبود. گاه با نظریه‌های بسیار جالبی روبرو شدم، مثلا در باب جنون

دیوانگی (مانیا) بر دو قسم است. یکی حاصل پالایش نفس است و دیگری حاصل تغییر ذهنی ناشی از علل طبیعی (عدم تعادل مزاج). مانیا چیزی ضرورتا بد نیست، می‌تواند نشانی از تسخیر الهی باشد. (افلاطون هم در فایدروس از موهبت مانیا چنین نام می‌برد: سه گروه به مانیا دچارند: غیب‌گویان، شفبخشان و شاعران) - نقل به مضمون

یا در مورد لذت و درد می‌گوید

لذت هنگامی ایجاد می‌شود که اندام‌های حسی با چیزهایی مواجه شوند که ترکیبشان از نظر اجزا و مخلوط عناصر با آن‌ها همانند هستند و به همین صورت، درد در هنگام مواجهه با چیزهای ناهمانند. لذت حاصل همانند‌ها روی همانند است، حاصل بدست اوردن چیزی که قبلا نبوده و شوق عبارت است از دست یافتن جوهر مشابه به آنچه فاقد آن بوده است. درد نیز حاصل اضداد است، زیرا همه چیزهایی که به واسطه سرشت و ترکیب عناصرشان متفاوت‌اند، دشمن یکدیگرند. - نقل به مضمون

در باب پزشکان

پزشکان جزء کسانی هستند که بی‌وقفه به آخرین تجسد خویش دست یافته‌اند و آمادگی رهایی از بدن‌های حیوانی و درد و پیوستن به خدایان را دارند. نگهبان به آن‌ها می‌گوید: خوشابحال تو که بجای میرنده بودن خدا خواهی بود. - نقل به مضمون

[امیر لطیفی · Rating 4 out of 5]

امپدوکلس تبیینی تماماً فیزیکی از جهان ارائه می‌دهد که در آن چهار عنصر، آب و باد و خاک و آتش، و دو نیرو، مهر و نفرت دست‌اندرکار هستند. آموزه‌های امپدوکلس محل تلاقی ایده‌های پیشینیان است: ملطیان، هراکلیتوس و پارمنیدس. امپدوکلس روی دیگری هم دارد، او خود را خدایی فناناپذیر می‌داند در میان فانیان. امپدوکلس تنها راه نجاتِ روح‌های هبوط کرده در «لجن‌زار بیچارگی دنیا» را تزکیه می‌داند.