اتمیان: لئوکیپوس، دموکریتوس

تاریخ فلسفه یونان #9

by W.K.C. Guthrie, مهدی قوام صفری

اتمیان قرن پنجم قبل از میلاد، لئوکیپوس ، دموکریتوس ، نظریه های اتمی ، مبادی ، ماهیت کلی اتم ها ، حرکت و علت آن ، ماهیت حرکت آغازین ، جهان های بی شمار ، عناصر چهار گانه ، علیت در اتم گرایی ، اجسام آسمانی ، زمان ، نفس و زندگی و مرگ ، احساس ، اندیشه ، نظریه معرفت ، زیست شناسی ، فیزیولوژی ، پزشکی ، انسان و کیهان ، فرهنگ و زبان و هنرها ، دین و خرافات ، منطق و ریاضیات ، اندیشه اخلاقی و سیاسی

Genres: Philosophy

246 pages, Hardcover

First published January 1, 1962

About the author

William Keith Chambers Guthrie was a Scottish classical scholar, best known for his History of Greek Philosophy, published in six volumes between 1962 and his death.

Reviews

[امیر لطیفی · Rating 4 out of 5]

این جلد به آخرین مکتبِ فکریِ پیشاسقراطی، یعنی اتم‌گرایی، می‌پردازد. اتم‌گرایانِ ماده‌باور معتقدند جهان تنها از اتم‌ها ساخته شده و جز اتم چیزی در آن نیست. ائوثومیا، غایتِ اخلاقِ لذت‌گرایانه‌ی دموکریتوس است. دستگاهِ فکریِ اتم‌گرایان بیش از هر نحله‌‌ی پیشاسقراطی‌ِدیگری به نظامِ علمیِ مدرن شبیه است.

[KamRun · Rating 4 out of 5]

اتم‌گرایان نیز مانند فلاسفه‌ی طبیعی دیگر ناگزیر با پرسش‌هایی درباره‌ی چیستی ماهیت طبعیت دست و پنجه نرم می‌کردند، اما این رویارویی متفاوت بود. انگیزه‌ی آن‌ها این نبود که دریابند ماده از چه عنصر اولیه‌ای تشکیل شده یا آرخه‌ی آغازین جهان چه چیزی بوده است. قصد آن‌ها تنها تبیین طبعیت از نظرگاه تغییر بود و در این مسیر پر فراز و فرود، ناچارا به موضوعات دیگری هم پرداختند. دو تن از معروف‌ترین اتم‌گرایان که به قدر کافی آثارهایشان بر جا مانده که بتوان در مورد عقایدشان اظهار نظر کرد لئوکیپوس و شاگردش دموکریت بودند. اگر چه لئوکیپوس بنیانگذار این جنبش بود، اما دموکریت نقش اصلی را در پیشبرد و توسعه‌ی آن ایفا می‌کند و البته این امر تا حد زیادی مرهون قلم قوی و متون فاخر ادبی دموکریت است که آثار او را در مرکز توجه قرار داد و تا قرن‌ها پس از او هر نظریه‌ی اتمی باستانی را حتی اگر متعلق به دیگران بود، نقل از او می‌دانستند

اتم‌گرایی آخرین کوشش قاطع جهت رهانیدن واقعیت جهان فیزیکی از تاثیر فلسفه الیایی و وحدت پارمنیدسی بود که با انکار اصول اولیه‌ی الیایی نظیر حرکت‌ناپذیری، عدم وجود خلاء و وحدت حقیقت آغاز گشت. شباهت اتم‌گرایی و فیثاغوری‌گری قابل انکار نیست و می‌توان گفت اتم‌گرایی نظریه‌ی مدرن‌تر و اصلاح‌شده‌ی فیثاغوری‌ست. اتمیان هم در حوزه‌ی علم به معنای امروزی آن و هم در حوزه‌ی فلسفه نظریه‌های درخشانی دارند: نظریه اتمی دموکریت اوج این خلاقیت و درخشش محسوب می‌شود که بدون هیچ ابزار آزمایشگاهی‌ای به مفهوم نسبتا دقیق ساختار ماده و ذرات آن پی برد. تا پیش از اتم‌گرایان، مفهوم واژه‌ی خلاء از معنای امروزی آن خیلی دور بود و ذهن یونانی نمی‌توانست درک درستی از مفهوم خلاء داشته باشد. لئومیپوس نخستین کسی بود که به مفهوم درستی از خلاء دست یافت. اتمیان نخستین کسانی بودند که مفهوم دوری و تکرار زمان را انکار کردند و اعلام کردند زمان نامتناهی است و بدون بازگشت. بعدها ایپکور این نظریه را بسط داد و اعلام کرد زمان واقعیتی مثل اتم یا خلاء و حتی محسوس درجه اولی مانند اعیان طبیعی نیست: بلکه محسوسی درجه دو است. یعنی زمان تنها به واسطه‌ی اعراضی مثل زمین و خورشید معنا پیدا می‌کنند و جز این هیچ موجودیت دیگری ندارند

اتمیان با بیان و بسط دو مفهوم، خدمت بزرگی به نظام فکری یونان باستان کردند: اول مفهوم علیت در پرتوی ضرورت و اتفاق و دوم ماده‌گرایی مطلق. نقطه‌ی قوت کتاب هم در تفسیر و تبیین همین دو نظریه‌ست که با رویکردی انتقادی به تفسیر‌ها و تاویل‌های اولیه، به خصوص سوءبرداشت‌های ارسطو که قدرت تفکر خارج از چهارچوب غایت‌گرایانه را نداشت می‌تازد و حقیقت آنچه که دموکریت به آن باور داشت را بیان می‌کند. تقریبا نیمی از حجم کتاب به همین موضوعات اخصاص داده شده است (همین قسمت کتاب سخت توجه و علاقه‌ام را برانگیخت. نظریه‌های دموکریت در باب ارتباط احساس و اندیشه، نظریه‌ی معرفتی و ماده‌گرایی بی حد و مرز او که حتی به اندیشه و احساس هم بسط پیدا می‌کند)

این کتاب نقطه عطف مجموعه‌ی تاریخ فلسفه‌ی گاتری محسوب می‌شود و از این پس (جلد دهم به بعد) از فلسفه‌ی طبیعی وارد مباحث انسان‌گرایانه و معرفت‌شناسانه‌ی مربوط به سوفسطائیان به‌نام، سقراط و در نهایت افلاطون می‌شود

[Bahman Bahman · Rating 2 out of 5]

لئوکیپوس و دموکریتوس دو پدیدآورنده مشهور نظریه اتمی جهان باستان هستند که در این کتاب نظریه اتمی این دو با فیثاغوریان تشریح شده و در پاره‌ ای موارد با نظریه‌ های جدید مقایسه شده است . در ابتدای کتاب به تاریخ , زندگانی و نوشته‌های اتمیان قرن پنجم قبل از میلاد اشاره‌ شده است .