Η επανάκαμψη της πρωτόγονης κοινωνίας: Μεταμορφώσεις ενός μύθου

by Adam Kuper, Φώτης Τερζάκης (Translator), Βενετία Καντσά (Introduction)

Το κλασικό αυτό έργο είναι μια ιστορία των τρόπων με τους οποίους οι ανθρωπολόγοι έχουν σκεφτεί την «πρωτόγονη κοινωνία».

Η δυτική μυθοπλασία παρουσιάζει βαθιές συνέχειες όσον αφορά μακρινούς λαούς και απώτατους προγόνους. Οι ευφάνταστοι νομικοί που έγραψαν για την «πρωτόγονη κοινωνία» στις δεκαετίες του 1860 και 1870 είχαν υπόψη τους διαμάχες που μπορούσαν να αναχθούν έως και δυόμιση χιλιάδες χρόνια πίσω. Ο «βάρβαρος» των αρχαίων Ελλήνων και ο «άγριος» των Ευρωπαίων της εποχής των Ανακαλύψεων, μεταμορφώθηκε στον «πρωτόγονο» των ανθρωπολόγων. Ο Άνταμ Κούπερ παρακαλουθεί πώς μέσα από αλλεπάλληλες μεταμορφώσεις ο μύθος του «πρωτόγονου» κατόρθωσε να υιοθετηθεί από ποικίλες θεωρητικές σχολές και να εξυπηρετήσει διαφορετικά ιδεολογικά ρεύματα επειδή η «πρωτόγονη κοινωνία» αποτελεί την κατοπτρική εικόνα της σύγχρονης, το φαντασιακό αντίστροφο του δυτικού «πολιτισμού». Στη σημερινή του μορφή ο «πρωτόγονος» φέρει το όνομα «ιθαγενής» και «αυτόχθονας», αντανακλώντας μια ρομαντικοποιημένη αντίδραση στον «πολιτισμό» και την «επιστήμη».

Μέσα από συναρπαστικές επισκοπήσεις των κλασικών κειμένων της ανθρωπολογίας και με αναφορά σε σύγχρονες εκδοχές του μύθου της «πρωτόγονης κοινωνίας» που τον βλέπει να αναβιώνει στο «κίνημα των ιθαγενών λαών», ο Κούπερ αποκαλύπτει πώς εσφαλμένες θέσεις μπορούν να αποτελέσουν τη βάση ακαδημαϊκής έρευνας αλλά και πολιτικών προγραμμάτων.

Genres: Anthropology, Nonfiction, History

467 pages, Paperback

First published January 1, 1988

Reviews

[FauzanH · Rating 5 out of 5]

Pernahkah anda mendengar mengenai sosok aktivis yang menyerukan "Hak" bagi kategori kelompok baru? Ya, selain terhadap etnis, ras, agama, seks, gender, dan sebagainya, kini terdapat kelompok "Masyarakat Adat" atau "Penduduk Asli". Anda mungkin juga pernah mendengarnya dari berita-berita, mengenai Penduduk Asli Amerika di Amerika Serikat, Aborigin di Australia, atau Maori di Selandia Baru.

Buku ini menjelaskan kronologi mengenai wacana intelektual yang memunculkan politik "Masyarakat Adat" tersebut, setidaknya di dalam disiplin Antropologi. Wacana ini dimulai dari ide mengenai "Barbarisme" hingga"Primitivisme", dan di dalam arus sejarah berjalan dinamis, dimulai dari hubungan Romawi dengan kelompok lain, masa Penjelajahan Bangsa Eropa, dan masa "Imperialisme Baru" Abad 19. Pada abad 19 juga mulai bermunculan disiplin-disiplin ilmiah yang salah satunya Antropologi. Disiplin inilah yang, pada mulanya, mengambil "Masyarakat Primitif" (Non-Eropa) sebagai objek kajiannya.

Meski begitu, beberapa antropolog mulai mewacanakan bahwa alih-alih Masyarakat Non-Eropa diatribusikan sebagai "Primitif", justru mereka lah yang perlu direkognisi gaya hidup mereka, terlebih di tengah arus modernisasi dan globalisasi. Mayoritas dari antropolog baru ini berafiliasi dengan politik sayap kiri.

Nah, sampai sini, politik "Masyarakat Adat" lahir. Namun, Adam Kuper memberikan kritik bahwa logika yang menjustifikasi politik masyarakat "Adat" ini, serupa dengan politik sayap kanan yang juga menolak modernisasi (konservatif). Bahkan diwanti-wanti bahwa politik masyarakat "Adat" ini dapat terjatuh ke nativisme, dimana menjadi pandangan yang kerap diatribusikan ke politik sayap kanan.