So far, pinakamalungkot ng Pinoy book na nabasa ko. O baka pinakamalungkot ever. Same level na nga siguro ng foreign books kagaya ng "Fugitive Pieces" ni Anne Michaels o "The Trick is to Keep Breathing" ni Janice Galloway.
Yon bang iyak ka nang iyak. Tapos parang gusto mong yakapin ang magulang mo (kung nariyan lang sya sa tabi mo) o gusto mong tawagan siya para marinig mo ang boses (kung nasa abroad o nasa probinsiya) o kung patay na siguro, gusto mong magbuklat ng photo album at nang makita mo siyang muli.
Guaranteed to make you cry itong "Sonata" ni Lualhati Bautista. Pusong bato ka na kung hindi. Universal ang tema: yong mga taong mahal natin, di naiiwasang masaktan tayo. Pero sa huli, lalo na kung pamilya, babalik pa rin sa dati. Makakalimutan ang nadamang sakit gaano man katagal na kinimkim sa dibdib. Magkakapatawaran kahit walang sinasabing sorry. Una patatawarin ang sarili. Pangalawa, ang makasakit. At sana, dahil nga sa aklat, gawin na agad-agad. Dahil kung alam mong doon na rin ang punta, bakit ipagpapaliban ba?
Si Lualhati Bautista ang lokal na manunulat na kapag may bagong labas na aklat, pagpi-PM yan sa akin. Usapan namin, bibisita ako sa kanya sa Novaliches para di na nya ipadala sa LBC. Kaya, kahapon nga, naroon na naman ako sa bahay nya. Kumustahan at kwentuhan. Tanong ko sa kanya matapos mabuklat-buklat ang "Sonata": "Ma'am ano naman po ang aasahan naming mambabasa dito sa 'Sonata'? Sa 'Sixty in City' po kasi tawa ako ng tawa. Dito po ba tatawa, iiyak o tawa't iyak?" Sagot niya: "Ang feedback ng nakabasa na, ilang tissue raw ang nauubos nila."
Mula sa bahay nila, diretso na ako sa bahay upang magbasa. Kagabi, nakalahati ko ang aklat, wala pang luha. Pero kaninang umaga hanggang kanina bago magtangahili, sa pagdating ko sa dulo ng aklat, ilang beses akong nagpapahid ng mata at salamin kasi nagfo-fog na. Pinilit kong pigilan pero kusa na lang. Wala naman kaming ganoong kabigat na sitwasyon sa pamilya ko o sa sarili kong pamilya pero buhay na buhay kung malarawan ng karakter at sitwasyon si Lualhati Bautista. Tapos yong storytelling niya, yong pagkakatagni-tagni't pagkakahabi ng mga pangyayaring makatotohanan at kapani-paniwala, tunay na isang beteranang manunulat lang ang makagagawa. At yong pili't bitaw ng mga salita't daloy ng mga pangungusap, para ka minamalikmata habang kinukurot ang puso mo't kinakausap ang iyong kaluluwa.
Sana itatanong ko sa kanya kahapon: "Ma'am, nakagawa na po kayo ng non-fiction. Yong 'Hinugot sa Tadyang.' May plano po ba kayong maglabas ng autobiography?" Pero hindi ako nakasingit sa mga kasama kong kaibigang isinabay ko sa pagbisita. Pero habang nagkuwentuhan, may nagtanong na rin ng gaano katotoo ang mga akda sa kanyang totoong buhay. Sabi lang ni Lualhati Baustista: "Lagi naman sa akda ko, mayroong totoong nangyari at mayroong dagdag ko lang."
Matagal na rin ang ganitong sistema namin ni Lualhati Bautista. Yong pini-PM niya ako pag may bago siyang akda. Marami na rin siyang naikuwento sa akin. At habang nagbabasa, mas ramdam ko na siya si Kathleen Hernandez at malaking bahagi ng "Sonata" ang totoong nangyari.
Kaya tuloy, kanina, gusto kong pumunta ulit sa bahay nila at siguro yakapin siya ng mahigpit dahil ramdam ko ang pinagdaanan nila ng tatay niya.