What do you think?
Rate this book
Ο εθνικισμός στην Ευρώπη
O Stuart Woolf είναι ένας από τους πιο γνωστούς σύγχρονους ιστορικούς. H μελέτη του O Eθνικισμός στην Eυρώπη είναι μια σύντομη αλλά συστηματική βιβλιογραφική προσέγγιση του φαινομένου της εθνικής ιδεολογίας και ταυτότητας, της δημιουργίας έθνους-κράτους και του εθνικισμού.
Στο βιβλίο αυτό, ο Stuart Woolf δεν περιορίζεται μόνο στην ανάλυση του εθνικισμού με βάση το θεωρητικό παράδειγμα που προέρχεται από τη Δυτική Eυρώπη, όπου το κράτος χρησίμευσε ως κέλυφος του έθνους, αλλά τον απασχολεί το φαινόμενο του εθνικισμού στην Aνατολική Eυρώπη, συμπεριλαμβανομένου και του βαλκανικού χώρου. H σύγκριση του εθνικισμού ανάμεσα στη Δυτική και στην Aνατολική Eυρώπη είναι ένα από τα ισχυρότερα σημεία του βιβλίου. Στη μελέτη αυτή, ο αναγνώστης προσεγγίζει ταυτόχρονα τα προβλήματα με την ερμηνεία τους, αφενός συγκριτικά, αφετέρου στο άνοιγμα τριών αιώνων, από την εποχή του Διαφωτισμού ώς την έξαρση των εθνικισμών στα χρόνια μας. H εποχή στην οποία δίνει ο συγγραφέας έμφαση, είναι οι τελευταίες δεκαετίες του περασμένου αιώνα και οι δύο πρώτες δεκαετίες του αιώνα μας.
Tέλος, ο Woolf διαπραγματεύεται το ζήτημα του εθνικισμού όχι μόνο ως εξέλιξη ιδεών για το έθνος, αλλά σε συνάρτηση με τις μεταβαλλόμενες σχέσεις ανάμεσα στο κράτος, στην κοινωνία και στις διεθνείς σχέσεις.
Στο βιβλίο αυτό, ο Stuart Woolf δεν περιορίζεται μόνο στην ανάλυση του εθνικισμού με βάση το θεωρητικό παράδειγμα που προέρχεται από τη Δυτική Eυρώπη, όπου το κράτος χρησίμευσε ως κέλυφος του έθνους, αλλά τον απασχολεί το φαινόμενο του εθνικισμού στην Aνατολική Eυρώπη, συμπεριλαμβανομένου και του βαλκανικού χώρου. H σύγκριση του εθνικισμού ανάμεσα στη Δυτική και στην Aνατολική Eυρώπη είναι ένα από τα ισχυρότερα σημεία του βιβλίου. Στη μελέτη αυτή, ο αναγνώστης προσεγγίζει ταυτόχρονα τα προβλήματα με την ερμηνεία τους, αφενός συγκριτικά, αφετέρου στο άνοιγμα τριών αιώνων, από την εποχή του Διαφωτισμού ώς την έξαρση των εθνικισμών στα χρόνια μας. H εποχή στην οποία δίνει ο συγγραφέας έμφαση, είναι οι τελευταίες δεκαετίες του περασμένου αιώνα και οι δύο πρώτες δεκαετίες του αιώνα μας.
Tέλος, ο Woolf διαπραγματεύεται το ζήτημα του εθνικισμού όχι μόνο ως εξέλιξη ιδεών για το έθνος, αλλά σε συνάρτηση με τις μεταβαλλόμενες σχέσεις ανάμεσα στο κράτος, στην κοινωνία και στις διεθνείς σχέσεις.
- GenresHistoryNonfiction
83 pages, Paperback
First published July 12, 1995
26 people want to read
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 2 of 2 reviews
June 19, 2019
Το μικρό αυτό βιβλίο ήταν κομμάτι ενός πυρετού εκδόσεων γύρω από το φαινόμενο του εθνικισμού τη δεκαετία του '90, με αφορμή τις αιματηρές συγκρούσεις στην πρώην Γιουγκοσλαβία αλλά και την γενικότερη ανάφλεξη των εθνικιστικών παθών στα Βαλκάνια και την Ανατολική Ευρώπη.
Εγώ το ξέθαψα από την βιβλιοθήκη μου 20 χρόνια αργότερα πιο πολύ από περιέργεια για το βαθμό στον οποίο τα αναλυτικά μοντέλα της εποχής εκείνης θα μπορούσαν να βελτιώσουν την αντίληψη μας για τη θλιβερή αναζωπύρωση της εθνικιστικής ρητορικής σε όλο το μήκος και πλάτος του Ευρωπαϊκού συστήματος σήμερα.
Το κείμενο είναι σύντομο αλλά με εξαιρετικά πυκνή γραφή. Οι αρνητικές κριτικές υποθέτω αφορούν στη συχνά αδικαιολόγητα πολύπλοκη - σε σημείο ασάφειας - δομή της κάθε παραγράφου που κάνουν το κείμενο "στρυφνό" ακόμη και για το ακαδημαϊκό κοινό στο οποίο και απευθύνεται.
Ωστόσο η υπομονή θα ανταμείψει τον προσεκτικό αναγνώστη.
Από τη μια το βιβλίο συνιστά μια περιεκτική εισαγωγή στη ιστοριογραφία του εθνικισμού μέχρι και τις αρχές του 1990, με ιδιαίτερη έμφαση στην εργασία του Benedict Anderson "Φαντασιακές Κοινότητες" και στο περίφημο The Invention of Tradition σε επιμέλεια Eric Hobsawm.
Ταυτόχρονα, ο συγγραφέας προσθέτει την δική του οπτική πάνω στην ιστορική εξέλιξη του εθνικισμού από ένα ιδεολόγημα σαφώς δεμένο στο άρμα του πολιτικού φιλελευθερισμού στις αρχές του 18ου αιώνα προς τον επιθετικό σωβινισμό που χαρακτήρισε τις μεγάλες συγκρούσεις και ανακατατάξεις του 20ου αιώνα. Ιδιαίτερα χρήσιμη η επιμονή στους διαφορετικούς ιστορικούς χρόνους μεταξύ της Δύσης με τα ήδη συγκροτημένα έθνη - κράτη απόγονους των μεσαιωνικών δυναστειών από τη μια, και των αναδυόμενων εθνικισμών της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης από την άλλη.
Επίσης εξαιρετικά εύστοχες οι παρατηρήσεις του Woolf πάνω στη ρευστή, διαρκώς επαναδιαπραγματεύσιμη φύση των βιωμενων "εθνικών" ταυτοτήτων σε επίπεδο ατομικό, οικογενειακό και τοπικό/περιφερειακό.
Πόσο χρήσιμα μπορούν να φανούν τα αναλυτικά εργαλεία αυτού του μικρού εγχειριδίου σήμερα?
Αν και η συζήτηση είναι μεγάλη, μού φάνηκε ενδιαφέρον να σκεφτώ τη σημερινή ρευστότητα και αμφισημία του "ευρωσκεπτικισμού", για παράδειγμα - ένα όχημα που η λαϊκίστικη ακροδεξία εκμεταλλεύεται με ιδιαίτερη επιτυχία τα τελευταία χρόνια στη Βρετανία και σε διάφορες ηπειρωτικές χώρες - σαν μια εθνικιστική αντίδραση στο σύγχρονό μας αντίστοιχο μιας κλονιζόμενης "πολυεθνικής" αυτοκρατορίας του 19ου αιωνα. Χωρίς αμφιβολία δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα κοινό μεταξύ της Αψβουργικής αυτοκρατορίας και της Ε.Ε. σήμερα, αλλά ας μην ξεχνάμε και την καθ'ημάς φαντασιακή σύγκροτηση της εθνικής μας ανεξαρτησίας απέναντι στην δικτατορία των Βρυξελλών!
Με τον ίδιο τρόπο, η εγκαθίδρυση με καθαρή λαϊκή εντολή, σκληρών εθνικιστικών και εχθρικών προς το δημοκρατικό κεκτημένο κυβερνήσεων σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης (βλ. Ουγγαρία) καλό θα είναι να αναλυθεί και από τη σκοπιά του "παραδείγματος" εθνικισμού που οδήγησε στη συγκρότησης εθνικής ταυτότητας εκεί ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα.
Από την άλλη η σχέση ρομαντισμού - εθνικισμού, και μάλιστα στον άξονα ενός εθνικιστικού λόγου που στρέφεται ενάντια στη νεωτερικότητα,
απουσιάζει από την ανάλυση, παρόλο που τα σπέρματα αυτής της οπτικής βρίσκονται στην περίοδο ακριβώς που εξετάζει το βιβλίο. Αυτή η φαινομενικά παράδοξη αντιπροοδευτική στάση ενός από τα πιο γνήσια παιδιά της νεωτερικότητας φαίνεται σήμερα να επιδρά υπόγεια σε πολλές εκφάνσεις του σύγχρονου εθνικιστικού λόγου, και τρέφει διάφορα υβρίδια όπως το περίφημο alt-right στην Αμερική ή η neofolk μουσική σκηνή στην Ευρώπη.
Τα τρία μόνο αστέρια λόγω της μάλλον δύσπεπτης γραφής.
Εγώ το ξέθαψα από την βιβλιοθήκη μου 20 χρόνια αργότερα πιο πολύ από περιέργεια για το βαθμό στον οποίο τα αναλυτικά μοντέλα της εποχής εκείνης θα μπορούσαν να βελτιώσουν την αντίληψη μας για τη θλιβερή αναζωπύρωση της εθνικιστικής ρητορικής σε όλο το μήκος και πλάτος του Ευρωπαϊκού συστήματος σήμερα.
Το κείμενο είναι σύντομο αλλά με εξαιρετικά πυκνή γραφή. Οι αρνητικές κριτικές υποθέτω αφορούν στη συχνά αδικαιολόγητα πολύπλοκη - σε σημείο ασάφειας - δομή της κάθε παραγράφου που κάνουν το κείμενο "στρυφνό" ακόμη και για το ακαδημαϊκό κοινό στο οποίο και απευθύνεται.
Ωστόσο η υπομονή θα ανταμείψει τον προσεκτικό αναγνώστη.
Από τη μια το βιβλίο συνιστά μια περιεκτική εισαγωγή στη ιστοριογραφία του εθνικισμού μέχρι και τις αρχές του 1990, με ιδιαίτερη έμφαση στην εργασία του Benedict Anderson "Φαντασιακές Κοινότητες" και στο περίφημο The Invention of Tradition σε επιμέλεια Eric Hobsawm.
Ταυτόχρονα, ο συγγραφέας προσθέτει την δική του οπτική πάνω στην ιστορική εξέλιξη του εθνικισμού από ένα ιδεολόγημα σαφώς δεμένο στο άρμα του πολιτικού φιλελευθερισμού στις αρχές του 18ου αιώνα προς τον επιθετικό σωβινισμό που χαρακτήρισε τις μεγάλες συγκρούσεις και ανακατατάξεις του 20ου αιώνα. Ιδιαίτερα χρήσιμη η επιμονή στους διαφορετικούς ιστορικούς χρόνους μεταξύ της Δύσης με τα ήδη συγκροτημένα έθνη - κράτη απόγονους των μεσαιωνικών δυναστειών από τη μια, και των αναδυόμενων εθνικισμών της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης από την άλλη.
Επίσης εξαιρετικά εύστοχες οι παρατηρήσεις του Woolf πάνω στη ρευστή, διαρκώς επαναδιαπραγματεύσιμη φύση των βιωμενων "εθνικών" ταυτοτήτων σε επίπεδο ατομικό, οικογενειακό και τοπικό/περιφερειακό.
Πόσο χρήσιμα μπορούν να φανούν τα αναλυτικά εργαλεία αυτού του μικρού εγχειριδίου σήμερα?
Αν και η συζήτηση είναι μεγάλη, μού φάνηκε ενδιαφέρον να σκεφτώ τη σημερινή ρευστότητα και αμφισημία του "ευρωσκεπτικισμού", για παράδειγμα - ένα όχημα που η λαϊκίστικη ακροδεξία εκμεταλλεύεται με ιδιαίτερη επιτυχία τα τελευταία χρόνια στη Βρετανία και σε διάφορες ηπειρωτικές χώρες - σαν μια εθνικιστική αντίδραση στο σύγχρονό μας αντίστοιχο μιας κλονιζόμενης "πολυεθνικής" αυτοκρατορίας του 19ου αιωνα. Χωρίς αμφιβολία δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα κοινό μεταξύ της Αψβουργικής αυτοκρατορίας και της Ε.Ε. σήμερα, αλλά ας μην ξεχνάμε και την καθ'ημάς φαντασιακή σύγκροτηση της εθνικής μας ανεξαρτησίας απέναντι στην δικτατορία των Βρυξελλών!
Με τον ίδιο τρόπο, η εγκαθίδρυση με καθαρή λαϊκή εντολή, σκληρών εθνικιστικών και εχθρικών προς το δημοκρατικό κεκτημένο κυβερνήσεων σε χώρες της Ανατολικής Ευρώπης (βλ. Ουγγαρία) καλό θα είναι να αναλυθεί και από τη σκοπιά του "παραδείγματος" εθνικισμού που οδήγησε στη συγκρότησης εθνικής ταυτότητας εκεί ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα.
Από την άλλη η σχέση ρομαντισμού - εθνικισμού, και μάλιστα στον άξονα ενός εθνικιστικού λόγου που στρέφεται ενάντια στη νεωτερικότητα,
απουσιάζει από την ανάλυση, παρόλο που τα σπέρματα αυτής της οπτικής βρίσκονται στην περίοδο ακριβώς που εξετάζει το βιβλίο. Αυτή η φαινομενικά παράδοξη αντιπροοδευτική στάση ενός από τα πιο γνήσια παιδιά της νεωτερικότητας φαίνεται σήμερα να επιδρά υπόγεια σε πολλές εκφάνσεις του σύγχρονου εθνικιστικού λόγου, και τρέφει διάφορα υβρίδια όπως το περίφημο alt-right στην Αμερική ή η neofolk μουσική σκηνή στην Ευρώπη.
Τα τρία μόνο αστέρια λόγω της μάλλον δύσπεπτης γραφής.
October 14, 2016
(Only read the What is a Nation? chapter by Ernest Renan for my Making History module at university)
Displaying 1 - 2 of 2 reviews