Eigendomsstrijd: De geschiedenis van slavernij en emancipatie in Suriname

by Karwan Fatah-Black

Het bekende verhaal over de slavernij in Suriname speelt zich af op de plantages waar de slavenhouder bepaalde wat je moest doen, waar je dat moest doen, wanneer en vooral ook met wie. In de straten, huizen en erfjes van Paramaribo was deze controle echter moeilijk vol te houden. Daar begon een vrije groep de fundamenten van een eigen gemeenschap te leggen. Terwijl de eigenaren streden voor controle over hun eigendom, zochten in de stad en aan de waterkant de slaven hun wegen naar vrijheid.

Aan de hand van de levens van deze grondleggers beschrijft Karwan Fatah-Black in 'Eigendomsstrijd' de periode voordat de slavernij in 1863 definitief werd afgeschaft. Het resultaat is een prachtig boek dat nieuw licht werpt op het debat over het Nederlandse slavernijverleden en de erfenis daarvan.

Genres: Nonfiction, History

240 pages, Paperback

First published September 20, 2018

About the author

Karwan Fatah-Black (1981) is assistant professor at Leiden University. Karwan is expert in Dutch Colonial History. The early modern Atlantic world is the context for his study of the transformational effects of globalization on society. Karwan is often seen in the (Dutch) media to explain news on Dutch Colonial History.

Reviews

[Camilla de Koning · Rating 5 out of 5]

Ik ben natuurlijk niet helemaal objectief, maar blijf het een topboek vinden. Voor de leek denk ik even een uitdaging om in te komen maar het geeft een prachtig beeld van hoeveel we nog te weten kunnen komen over het Nederlandse slavernij verleden.

[lex · Rating 3 out of 5]

Ondanks wat de titel wellicht doet vermoeden is dit geen algemeen geschiedenisboek over de slavernij in Suriname. Het gaat specifiek over het ontstaan van de vrije Afro-Surinaamse gemeenschap gedurende de slavernijperiode, en hoe zij de weg hebben voorbereid voor de vrijgeworden slaafgemaakten na de afschaffing. Het boek had baat gehad van een betere uiteenzetting van de onderwerpen en meer eigen duiding van de schrijver. Hoofdstukken worden nauwelijks ingeleid en bestaan voor een groot gedeelte uit voorbeelden van individuele personen, die vaak ook erg gedetailleerd zijn beschreven. Geen boek dat ik de algemene lezer snel zou aanraden, maar voor wie een specifieke interesse heeft zal dit een waardevolle aanvulling zijn.

[Danielle Jansen · Rating 5 out of 5]

Gedegen en zeer leesbaar boek over (een deel van) de slavernijgeschiedenis in Suriname. Uitgebreid noten apparaat en literatuurlijst aan het eind.

[Taru Luojola · Rating 4 out of 5]

Een interessant geheel met vele details en verhalen over in hoe verschillende posities, beroepen en omstandigheden mensen ook under slavernijkapitalisme hebben geleefd.

[Béla · Rating 3 out of 5]

3.5

[Redmar Leeuwendal · Rating 4 out of 5]

De meeste boeken over het Surinaamse slavernijverleden richten zich op de plantage. Karwan Fatah-Black kijkt juist naar de stad. Daardoor krijgt Eigendomsstrijd meteen een ander perspectief. Het boek gaat minder over de werking van de slaveneconomie zelf en meer over de mensen die in de marges van dat systeem ruimte vonden om eraan te ontsnappen, en over hoe zij stap voor stap een eigen gemeenschap opbouwden in Paramaribo.

Het boek laat zien dat er al lang vóór de officiële afschaffing van de slavernij in 1863 een vrije Afro-Surinaamse gemeenschap bestond en groeide. Die vrijheid was zelden een cadeau. Fatah-Black werkt zorgvuldig uit via welke routes mensen vrijheid konden verkrijgen: kinderen van plantagehouders die een vrije status erfden, manumissie door vrijkoop, of vrijlating als beloning of disciplineringsinstrument. Mensen werden vaak om strategische redenen vrijgelaten, niet vanuit morele overtuiging.

Het meest fascinerende onderdeel vond ik de kettingmanumissie. Iemand die zelf pas net vrij is, begint onmiddellijk anderen vrij te kopen, waarna die keten zich verder uitbreidt via familie- en vriendschapsnetwerken. Dit laat zien dat de 'agency' van de (niet)-vrije groepen niet pas begon in 1863/73. Mensen handelden al veel eerder, bouwden netwerken op en investeerden hun eerste vorm van vrijheid direct in de vrijheid van anderen.

Ook de rol van vrouwen krijgt terecht veel aandacht. Fatah-Black laat zien dat zij het fundament legden van de vrije gemeenschap, onder meer door grond te kopen aan de rand van Paramaribo. In een samenleving die hen juridisch en sociaal buitensloot, vormden eigendomsrechten een van de weinige beschikbare hefbomen. Dat is misschien wel een van de sterkste inzichten van het boek.

Toch bevat het boek een spanning die niet helemaal wordt opgelost. Fatah-Black presenteert het nadrukkelijk als publieksboek, maar de balans tussen toegankelijkheid en academische volledigheid is niet altijd even sterk. Er komen zeer veel individuele levens voorbij, vaak gereconstrueerd uit archiefstukken waarin mensen slechts één of twee keer opduiken. Daardoor ontstaat soms een gevoel van overdaad. Je begint net een persoon te volgen, of de aandacht verschuift alweer naar iemand anders. Die opeenvolging van namen en levensverhalen werkt af en toe tegen de grotere structurele lijnen die het boek juist overtuigend probeert bloot te leggen. In een werk van minder dan tweehonderd pagina’s is de ambitie om zo veel mogelijk stemmen een plaats te geven misschien net iets te groot, al blijft dat deels een kwestie van persoonlijke voorkeur.

Dat neemt weinig weg van de waarde van het boek. Dit is precies het soort geschiedschrijving dat nodig is. Geen victimologie, maar ook geen triomfverhaal. Het laat zien hoe mensen binnen een gewelddadig systeem voortdurend zochten naar ruimte om te handelen, en hoe zij die ruimte vervolgens met anderen deelden.

[Leon · Rating 3 out of 5]

Het koloniale bestuur van Suriname streefde in principe een strenge hiërarchie van wit versus zwart en vrij versus onvrij na maar zag zich in de praktijk gedwongen om het vrijkopen van slaafgemaakten toe te staan. Daarmee boden ze hoop op een vrijheid die zonder ontsnapping op grootschalige opstand gepaard hoefde te gaan. Karwan Fatah-Black laat zien wat voor mogelijkheden die optie bood en hoe het leidde tot een groeiende groep van vrije niet-witte mensen die Suriname al lang voor de afschaffing van de slavernij vorm begonnen te geven.

Niet bepaald swingend of meeslepend geschreven maar wel een verhelderende kijk op wat de ondertitel zegt.

[Martijn]

Dutch book on the history of slavery in the former Dutch colony of Suriname and, in particular, the ways in which before the end of slavery Black people could become free, and what that says about a deeply racist society.

[Swasti · Rating 4 out of 5]

A very informative book about people who were able to free themselves from slavery before it was abolished.