What do you think?
Rate this book
Νοέμβριος
1989. Ο λαός του Ελ Σαλβαδόρ ζει τον τρόμο του εμφυλίου πολέμου. Ένα πρωινό του Νοεμβρίου, μια ομάδα ένοπλων αντρών εισβάλλει στον χώρο του Καθολικού Πανεπιστημίου και δολοφονεί εν ψυχρώ έξι Ιησουίτες και δύο γυναίκες. Ο πατήρ Τοχέιρα αναγκάζεται από τις περιστάσεις να πάρει τα ηνία αυτές τις τραγικές μέρες και αναλαμβάνει το καθήκον να αποκαλύψει την αλήθεια που κρύβεται πίσω από αυτούς τους θανάτους. Ωστόσο, ο μοναδικός μάρτυρας που θα μπορούσε να βοηθήσει στην επίλυση της υπόθεση σιωπά. Ποιοι είναι οι πραγματικοί ένοχοι της σφαγής;
Εμπνευσμένο από τα τραγικά γεγονότα που συντάραξαν το Ελ Σαλβαδόρ και τη Λατινική Αμερική, ο ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ είναι ένα συγκινητικό μυθιστόρημα για τον φόβο, το μίσος και την ατιμωρησία. Ένα βιβλίο που ρίχνει φως για πρώτη φορά στα περιστατικά που έλαβαν χώρα το 1989, μια προσπάθεια να ακουστεί η φωνή των φτωχών και καταπιεσμένων.
Εμπνευσμένο από τα τραγικά γεγονότα που συντάραξαν το Ελ Σαλβαδόρ και τη Λατινική Αμερική, ο ΝΟΕΜΒΡΙΟΣ είναι ένα συγκινητικό μυθιστόρημα για τον φόβο, το μίσος και την ατιμωρησία. Ένα βιβλίο που ρίχνει φως για πρώτη φορά στα περιστατικά που έλαβαν χώρα το 1989, μια προσπάθεια να ακουστεί η φωνή των φτωχών και καταπιεσμένων.
396 pages, Paperback
First published October 15, 2015
15 people are currently reading
437 people want to read
About the author
Jorge Galán
40 books33 followersSu nombre real es George Alexander Portillo Galán. Nació en San Salvador en 1973.
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 30 of 43 reviews
June 11, 2021
A Faith in Reason
Towards the end of this book it is said of Father Ignacio Ellacuría, the protagonist, that he thought he would be able to reason with his assassins if – or when – they came for him. He thought he could convince them not to murder him. Previously, we had also been told that Ellacuría remained in El Salvador because by that point he didn't think there was any reason to eliminate him. He got on well with the current President, he was optimistic about opening peace talks, and he thought he could mediate between the two sides of the civil war.
Ellacuría, a Jesuit priest, believed in reason. What killed him was its antithesis: barbarism, violence, mindless opportunism. All things Ellacuría could not account for, as they were not reasonable. How could a man who wanted peace, the end to a Civil War, be killed?
Another priest, on his way to his execution, tells his murderers: “what you are doing is an injustice.” Injustices are unreasonable. Justice is always reasonable.
-------
This is a book about injustice and violence, but above all it is a book about faith: in a country, in people’s ability to muddle through violence and chaos and go on with life; faith in the goodness of Men. In his interview at the London Review Bookshop, Jorge Galán notes that these priests could’ve been anything else, could’ve taught anywhere in the world, yet they chose a small, troubled country in Central America. The whole novel is an attempt to answer why they stayed even when their lives were endangered. Perhaps a more appropriate question would be, why did they die in El Salvador?
For a book in which the main heroes are priests there’s a curious lack of faith in the religious sense. Priests invoke God as a matter of fact, but it is not their main concern. Faith was what took them to El Salvador but it is not because of God that they stay. They stay for the people. Catholic priesthood is fascinating because it is so extreme: there’s nothing moderate about priesthood. This is why, perhaps, priests aren’t known their balance. When a priest is left-wing, he is a radical. When he is conservative, he is a pre-Vatican II dinosaur. In the case of the murdered Jesuits, especially Ellacuría, although they fought for peace and thought they could mediate the two sides of the conflict – and they probably could if they had been given the chance – they also knew that standing up for the poor and the disenfranchised against corruption and systemic violence was a radical position. That is why they died.
--------
I want to underline how much I adored this book. I loved the combination of fiction and non-fiction, I loved how little titbits of information fleshed out these very real men. Ellacuría being a Bilbao fan brought me to tears.
This is one of the best books I’ve read this year and, undoubtedly, one of the best books of the decade. It is criminal that it is not more widely read, that it’s not part of those “best books of the year” lists we see everywhere. Please read it, do not allow it to be forgotten, do not ignore Jorge Galán – who was forced to leave El Salvador because of this novel – and, especially, do not allow these men, and the two women who were murdered with them, to be forgotten.
Towards the end of this book it is said of Father Ignacio Ellacuría, the protagonist, that he thought he would be able to reason with his assassins if – or when – they came for him. He thought he could convince them not to murder him. Previously, we had also been told that Ellacuría remained in El Salvador because by that point he didn't think there was any reason to eliminate him. He got on well with the current President, he was optimistic about opening peace talks, and he thought he could mediate between the two sides of the civil war.
Ellacuría, a Jesuit priest, believed in reason. What killed him was its antithesis: barbarism, violence, mindless opportunism. All things Ellacuría could not account for, as they were not reasonable. How could a man who wanted peace, the end to a Civil War, be killed?
Another priest, on his way to his execution, tells his murderers: “what you are doing is an injustice.” Injustices are unreasonable. Justice is always reasonable.
-------
This is a book about injustice and violence, but above all it is a book about faith: in a country, in people’s ability to muddle through violence and chaos and go on with life; faith in the goodness of Men. In his interview at the London Review Bookshop, Jorge Galán notes that these priests could’ve been anything else, could’ve taught anywhere in the world, yet they chose a small, troubled country in Central America. The whole novel is an attempt to answer why they stayed even when their lives were endangered. Perhaps a more appropriate question would be, why did they die in El Salvador?
For a book in which the main heroes are priests there’s a curious lack of faith in the religious sense. Priests invoke God as a matter of fact, but it is not their main concern. Faith was what took them to El Salvador but it is not because of God that they stay. They stay for the people. Catholic priesthood is fascinating because it is so extreme: there’s nothing moderate about priesthood. This is why, perhaps, priests aren’t known their balance. When a priest is left-wing, he is a radical. When he is conservative, he is a pre-Vatican II dinosaur. In the case of the murdered Jesuits, especially Ellacuría, although they fought for peace and thought they could mediate the two sides of the conflict – and they probably could if they had been given the chance – they also knew that standing up for the poor and the disenfranchised against corruption and systemic violence was a radical position. That is why they died.
--------
I want to underline how much I adored this book. I loved the combination of fiction and non-fiction, I loved how little titbits of information fleshed out these very real men. Ellacuría being a Bilbao fan brought me to tears.
This is one of the best books I’ve read this year and, undoubtedly, one of the best books of the decade. It is criminal that it is not more widely read, that it’s not part of those “best books of the year” lists we see everywhere. Please read it, do not allow it to be forgotten, do not ignore Jorge Galán – who was forced to leave El Salvador because of this novel – and, especially, do not allow these men, and the two women who were murdered with them, to be forgotten.
October 18, 2024
On November 16, 1989 six Jesuit priests were murdered in their living quarters at the Catholic University in El Salvador. They were murdered by the government army during a civil war that waged; they were murdered because they supported the population of poor Salvadorians and called for peace between the warring factions.
In a novel that reads like a memoir, we are introduced to Father Ignacio Ellacuria, a seeker of peace and a man whose bravery and courage is almost incomprehensible. He was aware of the threat to his life, and he could easily have left the country and its people to their fate, but he chose to stay and fight for what he believed in. Few of us could ever claim to know what we would do in a similar situation, but we could hope we would have a small portion of Ellacuria’s character within us.
Who that man was, I cannot say. Just as I cannot say when he knew that he had to stay or what made him take that decision, whether naivety or love or the revelation of a divine mission. It doesn’t matter. The fact is, whatever it was that made him take that decision, he had the faith and the courage to do what he thought was the right thing. And he did it until he paid the ultimate price.
El Salvador had not always been this hotbed of civil war. In fact, it sounds almost idyllic in the years before the rise of the rebellion.
Life revolved around the downtown area, home to the post office, the few hotels, the cafes and the larger parks in whose bandstands, always situated in the middle of the park, orchestras played pieces from Vivaldi or Strauss as the sun set. Everything happened with a slowness that has been lost forever…and you could have lunch at a market stall or walk at ten at night or stay and study in the parks, guarded by owls that flew down from the mountains or volcanoes. And nothing happened.
All of the events described in the book are true, all of the people are real. What makes it a novel, instead of a history, is the occasional attempt to look inside the thoughts and feelings of the participants and the outer story that has been set up to allow the looking back to have a reference point. It is one of those instances when the United States, under the Carter Administration, was on the wrong side, although either side would have been the “wrong” one. We were backing the government and sending one million dollars per day to them, making a continuation of the war a desirable thing for the military elite. This story is not about the US, but our role in the events that occurred could not be ignored and made me shudder.
The fight for truth was a hard one for those left behind, as both governments attempted to hide the facts and blame the guerrillas. In fact, as is so often the case, there was no justice for the priests, with the decision makers skating responsibility. However, the murders did succeed in raising attention to American involvement and forced a withdrawal of support of the corrupt government.
When the case of the assassination of the Jesuits came up the six actual perpetrators were judged and condemned meaning Colonel Benavides and the members of the Atlacatl Battalion who took part in the assault, but not the brains behind them, nor those in the high command who were believed to have given the orders.
This is the story of one atrocity, but there were clearly many, including massacres of peaceful citizens who gathered just to bury the dead and unprecedented and wide-spread savagery on both sides of the war. 80,000 people died in the war, many of them not soldiers but old men, women, children and the poor and helpless population.
This war ravaged this country and the recovery has been spotty, at best. I was drawn back to the initial quotation in this review. That kind of serenity and peace is an elusive commodity.
In a novel that reads like a memoir, we are introduced to Father Ignacio Ellacuria, a seeker of peace and a man whose bravery and courage is almost incomprehensible. He was aware of the threat to his life, and he could easily have left the country and its people to their fate, but he chose to stay and fight for what he believed in. Few of us could ever claim to know what we would do in a similar situation, but we could hope we would have a small portion of Ellacuria’s character within us.
Who that man was, I cannot say. Just as I cannot say when he knew that he had to stay or what made him take that decision, whether naivety or love or the revelation of a divine mission. It doesn’t matter. The fact is, whatever it was that made him take that decision, he had the faith and the courage to do what he thought was the right thing. And he did it until he paid the ultimate price.
El Salvador had not always been this hotbed of civil war. In fact, it sounds almost idyllic in the years before the rise of the rebellion.
Life revolved around the downtown area, home to the post office, the few hotels, the cafes and the larger parks in whose bandstands, always situated in the middle of the park, orchestras played pieces from Vivaldi or Strauss as the sun set. Everything happened with a slowness that has been lost forever…and you could have lunch at a market stall or walk at ten at night or stay and study in the parks, guarded by owls that flew down from the mountains or volcanoes. And nothing happened.
All of the events described in the book are true, all of the people are real. What makes it a novel, instead of a history, is the occasional attempt to look inside the thoughts and feelings of the participants and the outer story that has been set up to allow the looking back to have a reference point. It is one of those instances when the United States, under the Carter Administration, was on the wrong side, although either side would have been the “wrong” one. We were backing the government and sending one million dollars per day to them, making a continuation of the war a desirable thing for the military elite. This story is not about the US, but our role in the events that occurred could not be ignored and made me shudder.
The fight for truth was a hard one for those left behind, as both governments attempted to hide the facts and blame the guerrillas. In fact, as is so often the case, there was no justice for the priests, with the decision makers skating responsibility. However, the murders did succeed in raising attention to American involvement and forced a withdrawal of support of the corrupt government.
When the case of the assassination of the Jesuits came up the six actual perpetrators were judged and condemned meaning Colonel Benavides and the members of the Atlacatl Battalion who took part in the assault, but not the brains behind them, nor those in the high command who were believed to have given the orders.
This is the story of one atrocity, but there were clearly many, including massacres of peaceful citizens who gathered just to bury the dead and unprecedented and wide-spread savagery on both sides of the war. 80,000 people died in the war, many of them not soldiers but old men, women, children and the poor and helpless population.
This war ravaged this country and the recovery has been spotty, at best. I was drawn back to the initial quotation in this review. That kind of serenity and peace is an elusive commodity.
November 29, 2017
Κεντρική Αμερική, Νικαράγουα, Άγιος Δομίνικος, Κούβα! Εδώ Ελ Σαλβαδόρ και η δική του version, για το πώς αντιμετωπίστηκε από την μεγάλη Αμερικανική Δημοκρατία . Δοσμένο με γλαφυρό λατινοαμερικάνικο ύφος από τον Γκαλαν, χωρίς ωστόσο να φτάνει την δυναμική αντίστοιχων Κουβανών κ Χιλιανών μαστόρων!
July 1, 2020
Εκεί όπου επί δεκαετίες το ένα πραξικόπημα διαδεχόταν το άλλο, εκεί όπου ο στρατός, τριάντα χρόνια μετά τη λήξη του εμφυλίου πολέμου (1979-1992), εξακολουθεί ακόμη και σήμερα να ρυθμίζει την πολιτική ζωή (τον Φεβρουάριο που μας πέρασε στρατιώτες σε πλήρη εξάρτυση εισέβαλαν στο κοινοβούλιο της Δημοκρατίας του Ελ Σαλβαδόρ προκειμένου να «πεισθεί» η αντιπολίτευση να εγκρίνει εσπευσμένα δάνειο 109 εκ. δολαρίων που αφορούσε τη βελτίωση του εξοπλισμού του στρατού και της αστυνομίας), εκεί όπου ο συνηθέστερος τρόπος θανάτου είναι η δολοφονία, καθόλου δεν είναι να απορεί κανείς γιατί, τόσα χρόνια μετά, ουδείς ανώτερος αξιωματικός ή/και πολιτικός παράγοντας λογοδότησε στην δικαιοσύνη για τη σφαγή των έξι Ιησουιτών και των δύο γυναικών από επίλεκτο τμήμα στρατιωτικών στο Σαν Σαλβαδόρ στις εγκαταστάσεις του Πανεπιστημίου UCA εκείνη τη ματωμένη νύχτα του Νοέμβρη.
Ήταν 16 Νοεμβρίου του 1989. Ο εμφύλιος πόλεμος καλά κρατούσε στο Ελ Σαλβαδόρ. Από τη μία η στρατιωτική κυβέρνηση κι από την άλλη το Μέτωπο Εθνικής Απελευθέρωσης Φαραμπούντο Μαρτί (FMLN). Κι ανάμεσά τους, ένας πεφωτισμένος ιεράρχης, ο Ιησουίτης Ιγνάθιο Εγιακουρία, πρύτανης του Πανεπιστημίου της Κεντρικής Αμερικής, προσπαθούσε να επιδιώξει μια κάποια προσέγγιση. Εκτιμώντας ότι ο υπερδεκαετής πόλεμος είχε εξαντλήσει τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές και βασιζόμενος στην θέληση των ανταρτών και την ηθική ποιότητα του προέδρου της χώρας Κριστιάνι, ο πατέρας Εγιακουρία πίστευε ότι η ειρήνευση είναι κοντά. Λογάριαζε, όμως, χωρίς τον στρατό και τους διοικούντες του, αυτούς που ανέκαθεν κυβερνούσαν (και μάτωναν) την πολύπαθη αυτή χώρα. Η φωνή του έπρεπε να πάψει διά παντός, αλλά δεν έπρεπε κανείς να μάθει ότι το έκανε ο στρατός. Έπρεπε όλοι να πιστέψουν ότι ήταν οι αντάρτες.
Το λοιπόν, όσοι ήταν μαζί με τον πατέρα Εγιακουρία στις 16 Νοεμβρίου 1989 σφαγιάστηκαν αδιακρίτως. Πέντε ακόμη Ιησουίτες και μια μητέρα με την κόρη της έπεσαν νεκροί από τις ριπές ενός ΑΚ-47, του πυροβόλου όπλου που συνήθιζαν να χρησιμοποιούν οι αντάρτες του FMLN. Δεν έπρεπε να υπάρξει αυτόπτης μάρτυρας που θα διηγούνταν τι ακριβώς συνέβη, ποιος δολοφόνησε τους Ιησουίτες, έπρεπε όλοι να πιστέψουν ότι ήταν οι αντάρτες. Κι όσο για μια γυναίκα που συνέβη να βρίσκεται κοντά και να δει ποιοι ήταν οι φονιάδες, το καθεστώς με την αγαστή συνδρομή του FBI είχε τον τρόπο να της βουλώσει το στόμα.
Ο Χόρχε Γκαλάν, γεννημένος στο Σαν Σαλβαδόρ του Ελ Σαλβαδόρ το 1979, αυτοεξόριστος σήμερα στην Ισπανία (σε συνέχεια απειλών που δέχθηκε για τη ζωή του), ένιωσε την ανάγκη να μιλήσει για όλα αυτά. Να αποκαταστήσει την ιστορική μνήμη και να σπάσει τη σιωπή, μήπως και καταφέρει να αφήσει πίσω της η πολύπαθη πατρίδα του τα φαντάσματα του παρελθόντος. Και μετά από πολύχρονη ιστορική έρευνα έγραψε τον Νοέμβριο. Ένα βιβλίο που αφηγείται τη βία, όπως συνέβη και με Το δωμάτιο στο βάθος του σπιτιού, αλλά χωρίς τον μαγικό ρεαλισμό του τελευταίου. Ένα χρονικό της αλήθειας που οι τύραννοι δεν κατάφεραν να κρύψουν καλά είναι ο Νοέμβριος, περισσότερο φως στην σκοτεινή πλευρά της ιστορίας του Ελ Σαλβαδόρ.
[Ήδη μετάνιωσα που δεν έβαλα πέντε]
Ήταν 16 Νοεμβρίου του 1989. Ο εμφύλιος πόλεμος καλά κρατούσε στο Ελ Σαλβαδόρ. Από τη μία η στρατιωτική κυβέρνηση κι από την άλλη το Μέτωπο Εθνικής Απελευθέρωσης Φαραμπούντο Μαρτί (FMLN). Κι ανάμεσά τους, ένας πεφωτισμένος ιεράρχης, ο Ιησουίτης Ιγνάθιο Εγιακουρία, πρύτανης του Πανεπιστημίου της Κεντρικής Αμερικής, προσπαθούσε να επιδιώξει μια κάποια προσέγγιση. Εκτιμώντας ότι ο υπερδεκαετής πόλεμος είχε εξαντλήσει τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές και βασιζόμενος στην θέληση των ανταρτών και την ηθική ποιότητα του προέδρου της χώρας Κριστιάνι, ο πατέρας Εγιακουρία πίστευε ότι η ειρήνευση είναι κοντά. Λογάριαζε, όμως, χωρίς τον στρατό και τους διοικούντες του, αυτούς που ανέκαθεν κυβερνούσαν (και μάτωναν) την πολύπαθη αυτή χώρα. Η φωνή του έπρεπε να πάψει διά παντός, αλλά δεν έπρεπε κανείς να μάθει ότι το έκανε ο στρατός. Έπρεπε όλοι να πιστέψουν ότι ήταν οι αντάρτες.
Το λοιπόν, όσοι ήταν μαζί με τον πατέρα Εγιακουρία στις 16 Νοεμβρίου 1989 σφαγιάστηκαν αδιακρίτως. Πέντε ακόμη Ιησουίτες και μια μητέρα με την κόρη της έπεσαν νεκροί από τις ριπές ενός ΑΚ-47, του πυροβόλου όπλου που συνήθιζαν να χρησιμοποιούν οι αντάρτες του FMLN. Δεν έπρεπε να υπάρξει αυτόπτης μάρτυρας που θα διηγούνταν τι ακριβώς συνέβη, ποιος δολοφόνησε τους Ιησουίτες, έπρεπε όλοι να πιστέψουν ότι ήταν οι αντάρτες. Κι όσο για μια γυναίκα που συνέβη να βρίσκεται κοντά και να δει ποιοι ήταν οι φονιάδες, το καθεστώς με την αγαστή συνδρομή του FBI είχε τον τρόπο να της βουλώσει το στόμα.
Ο Χόρχε Γκαλάν, γεννημένος στο Σαν Σαλβαδόρ του Ελ Σαλβαδόρ το 1979, αυτοεξόριστος σήμερα στην Ισπανία (σε συνέχεια απειλών που δέχθηκε για τη ζωή του), ένιωσε την ανάγκη να μιλήσει για όλα αυτά. Να αποκαταστήσει την ιστορική μνήμη και να σπάσει τη σιωπή, μήπως και καταφέρει να αφήσει πίσω της η πολύπαθη πατρίδα του τα φαντάσματα του παρελθόντος. Και μετά από πολύχρονη ιστορική έρευνα έγραψε τον Νοέμβριο. Ένα βιβλίο που αφηγείται τη βία, όπως συνέβη και με Το δωμάτιο στο βάθος του σπιτιού, αλλά χωρίς τον μαγικό ρεαλισμό του τελευταίου. Ένα χρονικό της αλήθειας που οι τύραννοι δεν κατάφεραν να κρύψουν καλά είναι ο Νοέμβριος, περισσότερο φως στην σκοτεινή πλευρά της ιστορίας του Ελ Σαλβαδόρ.
[Ήδη μετάνιωσα που δεν έβαλα πέντε]
January 24, 2018
Είναι αρκετά δύσκολο να κρίνεις βιβλία η ιστορία των οποίων βασίζεται σε αληθινά γεγονότα. Πόσο μάλλον όταν η πραγματική αλήθεια των γεγονότων αυτών επισκιάζεται από την συγκάλυψη, θα λέγαμε, ορισμένων καταστάσεων και συνθηκών, κάτι που έχει ως αποτέλεσμα να γνωρίζουμε μόνο ένα μέρος αυτής το οποίο μπορεί να μην είναι και το πλέον αντιπροσωπευτικό. Όμως, ο Jorge Galán, παρά που δέχτηκε μέχρι και απειλές για τη ζωή του εξαιτίας του έργου του αυτού, δεν δίστασε να καταπιαστεί με μια απ' τις πλέον σκοτεινές, μελανές κι αιματηρές, συνάμα, σελίδες της σύγχρονης ιστορίας του Ελ Σαλβαδόρ, που αποτελεί και την ιδιαίτερη πατρίδα του, όντας γεννημένος σε αυτό, την οποία και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει λόγω των προαναφερόμενων απειλών.
Η ιστορία λίγο πολύ γνωστή, ειδικά για όσους είναι κοντά στην ηλικία των 40 και άνω. Νοέμβριος του 1989 και μια ομάδα ένοπλων αντρών εισβάλλει στο Καθολικό Πανεπιστήμιο, αποφασισμένη να σκορπίσει το θάνατο, όπως και κάνει τελικά. Θύματα αυτής της άγριας επίθεσης, έξι Ιησουίτες και δύο γυναίκες, όπου έπεσαν νεκροί από τα πυρά των δραστών. Ο πατήρ Τοχέιρα, δεδομένων των υπάρχουσων συνθηκών, αναλαμβάνει το ιερό καθήκον ν' αποκαλύψει την πραγματική αλήθεια πίσω από την επίθεση αυτή, αλλά τα δεδομένα δεν τον βοηθάνε. Ο μοναδικός μάρτυρας αρνείται να μιλήσει, και η Λατινική Αμερική βρίσκεται για μία ακόμα φορά στο έλεος της ατιμωρησίας και της ασυδωσίας. Άραγε, ποιοι πραγματικά ευθύνονται γι' αυτό το δράμα και ποια τα πραγματικά τους κίνητρα;
Το να παντρέψεις την ιστορική αλήθεια με τη μυθοπλασία, που εν τέλει μπορεί να μην είναι και καθαρή μυθοπλασία, δεν είναι καθόλου, μα καθόλου εύκολο. Αντίθετα, είναι άκρως ριψοκίνδυνο και παράτολμο, μπορεί να προκαλέσει εντάσεις κι εσύ, ως δημιουργός, άθελά σου, να δημιουργήσεις λανθασμένες εντυπώσεις που να φέρουν μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων στα άκρα. Όμως, θέλει και αρετή και τόλμη, όπως έχει πει και ο ποιητής, για να κάνεις αυτό που λίγοι τολμάνε να κάνουν ακόμα και στις μέρες μας. Να "χτυπήσεις" το σύστημα και, επί της ουσίας, να καταδικάσεις μέσα από τα κείμενά σου την εσωτερική πολιτική, και κατ' επέκτασιν τις εσωτερικές υποθέσεις της Νοτίου Αμερικής στις οποίες, όπως στην προκειμένη περίπτωση, εμπλέκεται μια υπερδύναμη που δύσκολα θα τα βάλει κάποιος μαζί της.
Δεν θέλω να σταθώ πολύ στον τρόπο αφήγησης, στην πρόζα του βιβλίου, που ουσιαστικά δεν υπάρχει, στην ύπαρξη ή μη δυναμικής δομής που ξετυλίγεται με τρόπο καθηλωτικό γιατί, σε μια ιστορία όπως αυτή, δεν είναι αυτό το ζητούμενο. Η ουσία βρίσκεται στην πληθώρα των συνταρακτικών πληροφοριών που σε γοητεύουν και σε κάνουν ν' αναθεωρείς κάποια πράγματα που ήξερες, ή που νόμιζες πως ήξερες, να δεις μέσα από ένα πιο καθαρό πρίσμα την αλήθεια, όσο κι αν το σκοτάδι της Ιστορίας προσπάθησε να την καλύψει και να την κρύψει βαθιά μέσα στα σπλάχνα της. Η ουσία βρίσκεται στην εντυπωσιακή διορατικότητα του ίδιου του συγγραφέα που δεν διστάζει ν' αφήσει τη φωνή του ν' ακουστεί ξυπνώντας συνηδείσεις, μα και στην αποτύπωση της τρομακτικότερης αλήθειας όλων που ακόμα κι αν αρνείσαι να δεις, υπάρχει, είναι εκεί.
Ποια είναι, όμως, η προαναφερόμενη αλήθεια; Πως η ιστορία επαναλαμβάνεται πιο συχνά και πιο εύκολα απ' όσο πιστεύουμε, ή και θα θέλαμε, και πως ό,τι συμβαίνει σε κάποιον άλλον δεν αποκλείεται κάποια στιγμή να συμβεί και σε 'μας, άρα δεν πρέπει να μένουμε αμέτοχοι και αδιάφοροι απέναντι σε ό,τι δεν μας αφορά. Όταν μιλάμε για Ιστορία, τα πάντα μας αφορούν και τα πάντα μας επηρεάζουν, έμεσα ή άμεσα. Ό,τι κι αν συμβαίνει στον κόσμο, σε όποια γωνιά του πλανήτη κι αν λαμβάνει χώρα, θα έπρεπε να μας απασχολεί, να μας θλίβει, να ξυπνάει μέσα μας τον επαναστάτη και όχι απλά να μένουμε παρατηρητές επειδή δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι για να τ' αλλάξουμε. Οι μεγαλύτερες αλλαγές, έχουν ξεκινήσει απ' τις πιο μικρές επαναστάσεις. Επαναστάσεις συνείδηση και, ευτυχώς, βιβλία όπως ο "Νοέμβριος", υπάρχουν για να μας το θυμίζουν.
Η ιστορία λίγο πολύ γνωστή, ειδικά για όσους είναι κοντά στην ηλικία των 40 και άνω. Νοέμβριος του 1989 και μια ομάδα ένοπλων αντρών εισβάλλει στο Καθολικό Πανεπιστήμιο, αποφασισμένη να σκορπίσει το θάνατο, όπως και κάνει τελικά. Θύματα αυτής της άγριας επίθεσης, έξι Ιησουίτες και δύο γυναίκες, όπου έπεσαν νεκροί από τα πυρά των δραστών. Ο πατήρ Τοχέιρα, δεδομένων των υπάρχουσων συνθηκών, αναλαμβάνει το ιερό καθήκον ν' αποκαλύψει την πραγματική αλήθεια πίσω από την επίθεση αυτή, αλλά τα δεδομένα δεν τον βοηθάνε. Ο μοναδικός μάρτυρας αρνείται να μιλήσει, και η Λατινική Αμερική βρίσκεται για μία ακόμα φορά στο έλεος της ατιμωρησίας και της ασυδωσίας. Άραγε, ποιοι πραγματικά ευθύνονται γι' αυτό το δράμα και ποια τα πραγματικά τους κίνητρα;
Το να παντρέψεις την ιστορική αλήθεια με τη μυθοπλασία, που εν τέλει μπορεί να μην είναι και καθαρή μυθοπλασία, δεν είναι καθόλου, μα καθόλου εύκολο. Αντίθετα, είναι άκρως ριψοκίνδυνο και παράτολμο, μπορεί να προκαλέσει εντάσεις κι εσύ, ως δημιουργός, άθελά σου, να δημιουργήσεις λανθασμένες εντυπώσεις που να φέρουν μια μεγάλη μερίδα ανθρώπων στα άκρα. Όμως, θέλει και αρετή και τόλμη, όπως έχει πει και ο ποιητής, για να κάνεις αυτό που λίγοι τολμάνε να κάνουν ακόμα και στις μέρες μας. Να "χτυπήσεις" το σύστημα και, επί της ουσίας, να καταδικάσεις μέσα από τα κείμενά σου την εσωτερική πολιτική, και κατ' επέκτασιν τις εσωτερικές υποθέσεις της Νοτίου Αμερικής στις οποίες, όπως στην προκειμένη περίπτωση, εμπλέκεται μια υπερδύναμη που δύσκολα θα τα βάλει κάποιος μαζί της.
Δεν θέλω να σταθώ πολύ στον τρόπο αφήγησης, στην πρόζα του βιβλίου, που ουσιαστικά δεν υπάρχει, στην ύπαρξη ή μη δυναμικής δομής που ξετυλίγεται με τρόπο καθηλωτικό γιατί, σε μια ιστορία όπως αυτή, δεν είναι αυτό το ζητούμενο. Η ουσία βρίσκεται στην πληθώρα των συνταρακτικών πληροφοριών που σε γοητεύουν και σε κάνουν ν' αναθεωρείς κάποια πράγματα που ήξερες, ή που νόμιζες πως ήξερες, να δεις μέσα από ένα πιο καθαρό πρίσμα την αλήθεια, όσο κι αν το σκοτάδι της Ιστορίας προσπάθησε να την καλύψει και να την κρύψει βαθιά μέσα στα σπλάχνα της. Η ουσία βρίσκεται στην εντυπωσιακή διορατικότητα του ίδιου του συγγραφέα που δεν διστάζει ν' αφήσει τη φωνή του ν' ακουστεί ξυπνώντας συνηδείσεις, μα και στην αποτύπωση της τρομακτικότερης αλήθειας όλων που ακόμα κι αν αρνείσαι να δεις, υπάρχει, είναι εκεί.
Ποια είναι, όμως, η προαναφερόμενη αλήθεια; Πως η ιστορία επαναλαμβάνεται πιο συχνά και πιο εύκολα απ' όσο πιστεύουμε, ή και θα θέλαμε, και πως ό,τι συμβαίνει σε κάποιον άλλον δεν αποκλείεται κάποια στιγμή να συμβεί και σε 'μας, άρα δεν πρέπει να μένουμε αμέτοχοι και αδιάφοροι απέναντι σε ό,τι δεν μας αφορά. Όταν μιλάμε για Ιστορία, τα πάντα μας αφορούν και τα πάντα μας επηρεάζουν, έμεσα ή άμεσα. Ό,τι κι αν συμβαίνει στον κόσμο, σε όποια γωνιά του πλανήτη κι αν λαμβάνει χώρα, θα έπρεπε να μας απασχολεί, να μας θλίβει, να ξυπνάει μέσα μας τον επαναστάτη και όχι απλά να μένουμε παρατηρητές επειδή δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι για να τ' αλλάξουμε. Οι μεγαλύτερες αλλαγές, έχουν ξεκινήσει απ' τις πιο μικρές επαναστάσεις. Επαναστάσεις συνείδηση και, ευτυχώς, βιβλία όπως ο "Νοέμβριος", υπάρχουν για να μας το θυμίζουν.
October 7, 2018
Simplemente conmovedor. Un libro importante para conocer un poco de la historia de El Salvador, no está pensado para inspirar odio sino para despertar el amor a la historia, al país y a nuestros mártires. Un libro sobre los jesuitas, Monseñor Romero, Rutilio Grande y personajes cotidianos que son parte de nuestra historia. De contenido fuerte y crítico, un libro honesto y valiente, que se atreve a llamar las cosas por su nombre. Gracias Jorge Galán por escribir este libro y por el sacrificio que ha implicado en tu vida, al punto de llevarte al exilio. Hablar de lo que nadie quiere escuchar te ha costado mucho.
July 24, 2017
Bastante bueno, solidas entrevistas sin mezclar partidarismos politicos solo contando una historia que tiene que ser contada. A veces fallamos con nuestra memoria histórica o por nuestra ignorancia este libro ayuda a las dos!
August 31, 2025
Estoy en El Salvador. Me han recomendado algunos libros para acercarme al país, a si realidad, historia e incluso actualidad.
Acabo de terminar el libre. Me siento tremendamente triste, a la vez de orgullosa y complacida por haber podido leer este libro.
Vengas a este lugar o no, te recomiendo este libro. Porque saber de lo que ocurrió nos hace más conscientes de lo que puede ocurrir, porque hay que saber para entender y conocer.
La realidad es dura, cruel y malvada en muchas en ocasiones, como muestra esta historia. Pero también está llena de buenas personas, de esperanza, de lucha por los derechos y las personas. Y me siento feliz, porque está segunda realidad es la que estoy conociendo en este pequeño e increíble pais.
Acabo de terminar el libre. Me siento tremendamente triste, a la vez de orgullosa y complacida por haber podido leer este libro.
Vengas a este lugar o no, te recomiendo este libro. Porque saber de lo que ocurrió nos hace más conscientes de lo que puede ocurrir, porque hay que saber para entender y conocer.
La realidad es dura, cruel y malvada en muchas en ocasiones, como muestra esta historia. Pero también está llena de buenas personas, de esperanza, de lucha por los derechos y las personas. Y me siento feliz, porque está segunda realidad es la que estoy conociendo en este pequeño e increíble pais.
January 14, 2020
Τον Νοέμβριο του 1989 ήμουν μαθήτρια του δημοτικού, δεν είχα ιδέα ότι στην άλλη άκρη του κόσμου συνέβαινε κάτι τόσο τραγικό και λογικά περίμενα να χτυπήσει το κουδούνι γιατί τη δεύτερη ώρα είχαμε γλώσσα.
Ο Galan καταπιάνεται με τα μελανά σημεία του Ελ Σαλβαδόρ. Ο εμφύλιος, η δολοφονία των Ιησουιτών εντός του χώρου του Καθολικού Πανεπιστημίου, ο φόβος, οι απειλές, οι συνωμοσίες, η βία, η συγκάλυψη και οι ένοχοι που δεν τιμωρήθηκαν είναι η φρίκη που ουδείς πολίτης αυτού του κόσμου θέλει ή φαντάζεται να ζήσει.
Δεν ξέρω αν μπορώ να κρίνω λογοτεχνικά ή έστω να εκφέρω άποψη για ένα βιβλίο που βασίστηκε στο δράμα ανθρώπων που έζησαν επί χρόνια τον τρόμο και τον θάνατο να περνάει από δίπλα τους. Ίσως και η ίδια η φύση του να μην είναι καν λογοτεχνική. Έτσι κι αλλιώς, δεν σε καθηλώνει από την αφηγηματική δεινότητα του συγγραφέα ή από την δομή της ιστορίας ή από τον κεκαλυμμένο κοινωνικό σχολιασμό. Ο Νοέμβριος σε καθηλώνει όταν αναλογίζεσαι ότι όλα αυτά και ίσως ακόμη περισσότερα, συνέβησαν στα αλήθεια, σε πραγματικούς ανθρώπους που υπέφεραν, πόνεσαν και έκλαψαν και δεν πρόκειται για προϊόν της ζωηρής φαντασίας κάποιου συγγραφέα καθώς μέσα από τα δυσδιάκριτα όρια μεταξύ πραγματικότητας και μυθοπλασίας αποτελεί ένα χρονικό βίας, καταπάτησης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κυβερνητικών και λοιπών συμφερόντων δοσμένο εδώ κατόπιν προσεκτικής, όπως φαίνεται, έρευνας.
Ο Galan πήρε τα ρίσκα του γράφοντάς το. Το πόσο σοβαρά ήταν αυτά τα ρίσκα, αποδεικνύεται από το γεγονός ότι ο ίδιος έχει εκτός από σκιά και κάποιες απειλές να τον ακολουθούν και πλέον δε ζει στη χώρα όπου γεννήθηκε. Τα συμπεράσματα, στη κρίση του καθενός.
Ο Galan καταπιάνεται με τα μελανά σημεία του Ελ Σαλβαδόρ. Ο εμφύλιος, η δολοφονία των Ιησουιτών εντός του χώρου του Καθολικού Πανεπιστημίου, ο φόβος, οι απειλές, οι συνωμοσίες, η βία, η συγκάλυψη και οι ένοχοι που δεν τιμωρήθηκαν είναι η φρίκη που ουδείς πολίτης αυτού του κόσμου θέλει ή φαντάζεται να ζήσει.
Δεν ξέρω αν μπορώ να κρίνω λογοτεχνικά ή έστω να εκφέρω άποψη για ένα βιβλίο που βασίστηκε στο δράμα ανθρώπων που έζησαν επί χρόνια τον τρόμο και τον θάνατο να περνάει από δίπλα τους. Ίσως και η ίδια η φύση του να μην είναι καν λογοτεχνική. Έτσι κι αλλιώς, δεν σε καθηλώνει από την αφηγηματική δεινότητα του συγγραφέα ή από την δομή της ιστορίας ή από τον κεκαλυμμένο κοινωνικό σχολιασμό. Ο Νοέμβριος σε καθηλώνει όταν αναλογίζεσαι ότι όλα αυτά και ίσως ακόμη περισσότερα, συνέβησαν στα αλήθεια, σε πραγματικούς ανθρώπους που υπέφεραν, πόνεσαν και έκλαψαν και δεν πρόκειται για προϊόν της ζωηρής φαντασίας κάποιου συγγραφέα καθώς μέσα από τα δυσδιάκριτα όρια μεταξύ πραγματικότητας και μυθοπλασίας αποτελεί ένα χρονικό βίας, καταπάτησης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, κυβερνητικών και λοιπών συμφερόντων δοσμένο εδώ κατόπιν προσεκτικής, όπως φαίνεται, έρευνας.
Ο Galan πήρε τα ρίσκα του γράφοντάς το. Το πόσο σοβαρά ήταν αυτά τα ρίσκα, αποδεικνύεται από το γεγονός ότι ο ίδιος έχει εκτός από σκιά και κάποιες απειλές να τον ακολουθούν και πλέον δε ζει στη χώρα όπου γεννήθηκε. Τα συμπεράσματα, στη κρίση του καθενός.
March 12, 2017
Poco sabía yo de las historias de horror y silencio del conflicto salvadoreño y mucho menos del papel de la Compañía de Jesús en la denuncia de la violencia y las injusticias vividas por el pueblo. Con una narrativa precisa y no exenta de poesía Jorge Galán abre los ojos y el corazón a una dura realidad que hoy y por hoy exige memoria y justicia. El relato del asesinato de los jesuitas de la UCA en 1989 sirve de marco para tejer las voces de los protagonistas de un conflicto social y armado gestado en la desigualdad, la impunidad y la miseria. Me encantó la manera en que Galán nos ofrece esas voces, sin eufemismos ni artificios.
November 3, 2021
I won't attempt to match the splendid review previous to mine - it says everything that needs to be said about this book. I will only reiterate what a powerful story it tells, it quite moved me, splendidly written and deserving to be more widely read.
Being old enough to have been alive and old enough to know and understand what was going on in El Salvador there were two themes which struck me very forcefully' the first that back at the time that this story takes place we were in the midst of the Cold War and we were told that this was a battle, not just ideologies, but between freedom and despotism, right and wrong, and that you could not compare 'our' moral failings in allowing dreadful things to occur or 'mistakes' by our 'allies' with what the other side did. It is all to familiar rhetoric redressed for the War on Terror. Please understand I know Communism created hell for the citizens in the countries who experienced it and I do not excuse current day terrorist, but it is sad to reflect that the only real difference between then and now is that then no Vice President of the united States excused or made jokes about his country carrying out torture.
The second point is equally depressing - back then it was not difficult to imagine Jesuit or Catholic Priests as heroes, brave men fighting for the rights of the dispossessed - today you are more likely to imagine them doing far less pleasant things to, rather then for, their parishioners. I have no doubt that there are still many brave men and women, secular and religious, are out there. What has changed is that the Catholic Church has thrown away the reputation of all those good priests by not taking action against those who failed to live up to their roll as priests.
Anyway I want to again praise a splendid, powerful book.
Being old enough to have been alive and old enough to know and understand what was going on in El Salvador there were two themes which struck me very forcefully' the first that back at the time that this story takes place we were in the midst of the Cold War and we were told that this was a battle, not just ideologies, but between freedom and despotism, right and wrong, and that you could not compare 'our' moral failings in allowing dreadful things to occur or 'mistakes' by our 'allies' with what the other side did. It is all to familiar rhetoric redressed for the War on Terror. Please understand I know Communism created hell for the citizens in the countries who experienced it and I do not excuse current day terrorist, but it is sad to reflect that the only real difference between then and now is that then no Vice President of the united States excused or made jokes about his country carrying out torture.
The second point is equally depressing - back then it was not difficult to imagine Jesuit or Catholic Priests as heroes, brave men fighting for the rights of the dispossessed - today you are more likely to imagine them doing far less pleasant things to, rather then for, their parishioners. I have no doubt that there are still many brave men and women, secular and religious, are out there. What has changed is that the Catholic Church has thrown away the reputation of all those good priests by not taking action against those who failed to live up to their roll as priests.
Anyway I want to again praise a splendid, powerful book.
March 2, 2018
Beautiful, careful, and tender novel about a horrible crime: the murder of six Jesuit priests, their housekeeper, and her daughter by the U.S.-trained Atlacatl Battalion in El Salvador. I can't believe it was almost thirty years ago. The book could have been twice as long and I would have had trouble putting it down.
October 2, 2020
He visto en la acción de usted el dedo de Dios
-- Ignacio Ellacuría en carta a monseñor Óscar Romero
Hacia la medianoche del 16 de noviembre de 1989, un comando de soldados del batallón Atlácatl, unidad de élite del Ejército salvadoreño, asalta la Universidad Centroamericana José Simeón Cañas a las órdenes del coronel Benavides, y ejecuta a seis sacerdotes jesuitas y a dos mujeres que los atendían.
Ignacio Ellacuría, Ignacio Martín-Baró, Segundo Montes, Amando López, Juan Ramón Moreno, Joaquín López y López, Elba Ramos y su hija Celina (que sólo contaba 15 años) son nombres que expiran/inspiran, imprimiendo para siempre en color rojo sangre una Realidad histórica capaz de salpicar la conciencia colectiva.
A partir de lo por todos conocido, Jorge Galán (1973) despliega, entre la ficción y los hechos acaecidos, entre la narración novelada y la documentación periodística, una mirada poliédrica que contextualiza lo sucedido en aquel Noviembre fatídico (Tusquets, 2016).
El autor se va infiltrando en la conciencia de los personajes que formaron parte del espectáculo de un ritual sacrificial necesario para que la Estructura cultural(capital-Estado) pueda superar su moderna impotencia (patria > nación). La Estructura nunca perdonará/doblegará al Individuo que, con voluntad y conocimiento, tenga la osadía de revelar, pobre de él, la lógica de las cosas. Poner en cuestión la realidad que se vende como Realidad pero que en verdad es Nada (Agustín García Calvo), sin embargo, no es para el Individuo con conciencia cosa extraordinaria, sino simplemente trasladar literalmente lo estrictamente evidente.
Sólo alguien muy débil puede sentirse violentado por la Verdad de las cosas. La Estructura, por tanto, se compone de gentes muy deficitarias que, al sentirse interpeladas, sólo tienen recursos para responder con el castigo y con el crimen. Por eso, necesitan generar cadenas culturales que desactiven tamañas veleidades revolucionarias, dejando al Individuo atado y bien atado a esa realidad a precio de saldo, para evitar que su alta capacidad intelectual desborde el marco de referencia impuesto a perpetuidad por Realísimo decreto. Cuando ya es demasiado tarde, otra opción es matarlo, como les ocurrió a los curas de El salvador, y que esa derrota histórica se convierta en un símbolo, en el que el común de los ciudadanos interprete lo que puede esperar/imaginar fuera del campo de la norma. La frontera y sus límites que debilitan/paralizan.
Jorge Galán dota a los hechos de una perspectiva intrahistórica que revela cómo vivieron y obraron los personajes en la entera cotidianidad de tan penosa circunstancia ante el problema histórico habitual. Personajes cercanos/lejanos a Ellacuría, de las más altas/bajas esferas, afrontan el sangriento crimen perpetrado por el Estado en medio de la contienda que precipitó la muerte del jesuita, un crimen continuado en el tiempo (Rutilio Grande, monseñor Óscar Romero, las monjas estadounidenses torturadas, violadas y asesinadas en 1980) que acaba por debilitar los valores/cimientos éticos mínimos con los que poder establecer un equilibrio social sano y razonable.
Los personajes asumen, a través del proceso narrativo, lo sangrante de la Estructura, y tratan de sobreponerse a la herida supurante que deja la constatación/representación de la verdadera e innoble naturaleza del turbocapitalismo salvaje que terminará de consolidarse en la década inmediatamente posterior al asesinato. La mortal tragedia recarga la atmósfera de El Salvador, que adquiere densidad y deja un tibio hedor a sangre, tierra y ceniza que con carácter paranormal/sobrenatural penetra en los presentes y provoca en ellos un deseo de reparación que se sabe imposible de antemano.
Reclamar la Justicia y la memoria en un tiempo histórico más bien propicio a las pandemias criminales se convierte en la única forma de compromiso ético posible frente al mecanicismo automatizador de la Historia, y queda como único sostén/sentido en el caos que disfraza ese orden histórico. Frente al predominio de la técnica de la industria del crimen que agota Lo vital, y ante el fin de la Historia como horizonte de la creatividad, se hace preciso estar despierto y vigilante, tener conciencia de la sangre derramada. La Literatura se convierte, pues, en el espacio idóneo para ello.
El rojo de la sangre derramada en la tierra y el negro de la ceniza
La sangre simboliza el esfuerzo en la Historia por materializar una opción fundamental(teoría/praxis) con voluntad de transformar la hiriente Realidad social; en el caso de Ellacuría, el conocimiento, con base en la Metafísica de Xavier Zubiri y en la teología de Karl Rahner, se canaliza a través del optimismo utópico de la Fe en Dios/Marx con maticillos de Bakunin, para tratar de encarnar a Cristo, el Cielo en la Tierra, entre los pobres.
Un trabajo teórico artesanal que le lleva inmediatamente a pensar que lo que no es universalizable no sirve a la sociedad. La acumulación y la desafección infinitas, características intrínsecas al capital, no pueden extenderse porque no hay soporte físico que las resista. Por eso, lo que Ellacuría pretende universalizar es la cobertura de las necesidades básicas individuales, eliminar la pobreza cercada por el miedo como primer paso hacia la Libertad de realizar la Revolución necesaria(poblar el Tiempo).
La Modernidad capitalista es un crimen al que el Estado dota de Estructura como política teologal (Carl Schmitt). A la hora de enfrentarse éticamente a esta obscura Realidad (Albert Camus, apuesta por la vida/liberación individual en el horizonte teológico), aparece la fricción que puede cortar las alas y terminar en paralizante golpe seco (cerrazón envuelta de frío) cuando el Individuo-ciudadano es alcanzado por la negra ceniza de las balas que se dirigen hacia la Muerte, lo que entronca con una Filosofía de la destrucción (Hannah Arendt/Simone Weil).
Pero no había otra opción; frente al equilibrio del terror, las alternativas eran, para Jorge Galán, muy pocas, a saber:
A) Rezar el rosario.
B) Participar de la Estructura genocida.
C) Como Harpo, pasar por la vida sin decir nada.
D) Levantar la mano cuando el cura del seminario pasa a reclutar misioneros que quieran marchar a Centroamérica.
El escándalo de la sangre neutraliza la rebeldía verbal de Ignacio Ellacuría, verdadero protagonista en ausencia de la obra, y deja paso a la rebeldía silenciosa de los compañeros que le sobrevivieron, y que comparecen convertidos en espectros de sí mismos. Los segundos que crecieron desde que los soldados entraron en el campo visual de Ellacuría hasta que lo mataron, fueron los últimos de la Historia, cuyo final incluye asimismo el fin de la vida interior y el predominio del hombre-masa y de las épicas hazañas de su ego. La decepción se combate tratando de dejar en la memoria la impronta ignaciana(jesuitismo ellacuriano), que incluye la introducción del propio autor como actor/inteligencia sintiente de la presente obra literaria.
La conciencia de la sangre arrojada en el martirio de las víctimas revela ese ímprobo esfuerzo en la Historia que se transmite generacionalmente, y se expande en el espacio literario como conciencia de vida/muerte abierta al análisis existencial (Jon Sobrino).
El frío mes de noviembre se cierne sobre los cuerpos y hiela/hiere las almas. Desde entonces, el frío viene de dentro, pero la luz es siempre más clara. La retórica del enemigo cede ante la neutralidad de las masas, pero para una vanguardia minoritaria, Ignacio Ellacuría simboliza un ejemplo de dignidad/integridad, y un modo fundamental de existencia intelectual/vital.
“Esta historia no comienza con la ofensiva, ni en 1989, ni con la muerte de Romero ni con la de Rutilio. Sinceramente, esta historia debería empezar en 1948, cuando un cura les habló de este país nuestro a unos seminaristas y les preguntó quién quería venir al seminario de Santa Tecla. Y un tal Ignacio levantó la mano”.
-- Ignacio Ellacuría en carta a monseñor Óscar Romero
Hacia la medianoche del 16 de noviembre de 1989, un comando de soldados del batallón Atlácatl, unidad de élite del Ejército salvadoreño, asalta la Universidad Centroamericana José Simeón Cañas a las órdenes del coronel Benavides, y ejecuta a seis sacerdotes jesuitas y a dos mujeres que los atendían.
Ignacio Ellacuría, Ignacio Martín-Baró, Segundo Montes, Amando López, Juan Ramón Moreno, Joaquín López y López, Elba Ramos y su hija Celina (que sólo contaba 15 años) son nombres que expiran/inspiran, imprimiendo para siempre en color rojo sangre una Realidad histórica capaz de salpicar la conciencia colectiva.
A partir de lo por todos conocido, Jorge Galán (1973) despliega, entre la ficción y los hechos acaecidos, entre la narración novelada y la documentación periodística, una mirada poliédrica que contextualiza lo sucedido en aquel Noviembre fatídico (Tusquets, 2016).
El autor se va infiltrando en la conciencia de los personajes que formaron parte del espectáculo de un ritual sacrificial necesario para que la Estructura cultural(capital-Estado) pueda superar su moderna impotencia (patria > nación). La Estructura nunca perdonará/doblegará al Individuo que, con voluntad y conocimiento, tenga la osadía de revelar, pobre de él, la lógica de las cosas. Poner en cuestión la realidad que se vende como Realidad pero que en verdad es Nada (Agustín García Calvo), sin embargo, no es para el Individuo con conciencia cosa extraordinaria, sino simplemente trasladar literalmente lo estrictamente evidente.
Sólo alguien muy débil puede sentirse violentado por la Verdad de las cosas. La Estructura, por tanto, se compone de gentes muy deficitarias que, al sentirse interpeladas, sólo tienen recursos para responder con el castigo y con el crimen. Por eso, necesitan generar cadenas culturales que desactiven tamañas veleidades revolucionarias, dejando al Individuo atado y bien atado a esa realidad a precio de saldo, para evitar que su alta capacidad intelectual desborde el marco de referencia impuesto a perpetuidad por Realísimo decreto. Cuando ya es demasiado tarde, otra opción es matarlo, como les ocurrió a los curas de El salvador, y que esa derrota histórica se convierta en un símbolo, en el que el común de los ciudadanos interprete lo que puede esperar/imaginar fuera del campo de la norma. La frontera y sus límites que debilitan/paralizan.
Jorge Galán dota a los hechos de una perspectiva intrahistórica que revela cómo vivieron y obraron los personajes en la entera cotidianidad de tan penosa circunstancia ante el problema histórico habitual. Personajes cercanos/lejanos a Ellacuría, de las más altas/bajas esferas, afrontan el sangriento crimen perpetrado por el Estado en medio de la contienda que precipitó la muerte del jesuita, un crimen continuado en el tiempo (Rutilio Grande, monseñor Óscar Romero, las monjas estadounidenses torturadas, violadas y asesinadas en 1980) que acaba por debilitar los valores/cimientos éticos mínimos con los que poder establecer un equilibrio social sano y razonable.
Los personajes asumen, a través del proceso narrativo, lo sangrante de la Estructura, y tratan de sobreponerse a la herida supurante que deja la constatación/representación de la verdadera e innoble naturaleza del turbocapitalismo salvaje que terminará de consolidarse en la década inmediatamente posterior al asesinato. La mortal tragedia recarga la atmósfera de El Salvador, que adquiere densidad y deja un tibio hedor a sangre, tierra y ceniza que con carácter paranormal/sobrenatural penetra en los presentes y provoca en ellos un deseo de reparación que se sabe imposible de antemano.
Reclamar la Justicia y la memoria en un tiempo histórico más bien propicio a las pandemias criminales se convierte en la única forma de compromiso ético posible frente al mecanicismo automatizador de la Historia, y queda como único sostén/sentido en el caos que disfraza ese orden histórico. Frente al predominio de la técnica de la industria del crimen que agota Lo vital, y ante el fin de la Historia como horizonte de la creatividad, se hace preciso estar despierto y vigilante, tener conciencia de la sangre derramada. La Literatura se convierte, pues, en el espacio idóneo para ello.
El rojo de la sangre derramada en la tierra y el negro de la ceniza
La sangre simboliza el esfuerzo en la Historia por materializar una opción fundamental(teoría/praxis) con voluntad de transformar la hiriente Realidad social; en el caso de Ellacuría, el conocimiento, con base en la Metafísica de Xavier Zubiri y en la teología de Karl Rahner, se canaliza a través del optimismo utópico de la Fe en Dios/Marx con maticillos de Bakunin, para tratar de encarnar a Cristo, el Cielo en la Tierra, entre los pobres.
Un trabajo teórico artesanal que le lleva inmediatamente a pensar que lo que no es universalizable no sirve a la sociedad. La acumulación y la desafección infinitas, características intrínsecas al capital, no pueden extenderse porque no hay soporte físico que las resista. Por eso, lo que Ellacuría pretende universalizar es la cobertura de las necesidades básicas individuales, eliminar la pobreza cercada por el miedo como primer paso hacia la Libertad de realizar la Revolución necesaria(poblar el Tiempo).
La Modernidad capitalista es un crimen al que el Estado dota de Estructura como política teologal (Carl Schmitt). A la hora de enfrentarse éticamente a esta obscura Realidad (Albert Camus, apuesta por la vida/liberación individual en el horizonte teológico), aparece la fricción que puede cortar las alas y terminar en paralizante golpe seco (cerrazón envuelta de frío) cuando el Individuo-ciudadano es alcanzado por la negra ceniza de las balas que se dirigen hacia la Muerte, lo que entronca con una Filosofía de la destrucción (Hannah Arendt/Simone Weil).
Pero no había otra opción; frente al equilibrio del terror, las alternativas eran, para Jorge Galán, muy pocas, a saber:
A) Rezar el rosario.
B) Participar de la Estructura genocida.
C) Como Harpo, pasar por la vida sin decir nada.
D) Levantar la mano cuando el cura del seminario pasa a reclutar misioneros que quieran marchar a Centroamérica.
El escándalo de la sangre neutraliza la rebeldía verbal de Ignacio Ellacuría, verdadero protagonista en ausencia de la obra, y deja paso a la rebeldía silenciosa de los compañeros que le sobrevivieron, y que comparecen convertidos en espectros de sí mismos. Los segundos que crecieron desde que los soldados entraron en el campo visual de Ellacuría hasta que lo mataron, fueron los últimos de la Historia, cuyo final incluye asimismo el fin de la vida interior y el predominio del hombre-masa y de las épicas hazañas de su ego. La decepción se combate tratando de dejar en la memoria la impronta ignaciana(jesuitismo ellacuriano), que incluye la introducción del propio autor como actor/inteligencia sintiente de la presente obra literaria.
La conciencia de la sangre arrojada en el martirio de las víctimas revela ese ímprobo esfuerzo en la Historia que se transmite generacionalmente, y se expande en el espacio literario como conciencia de vida/muerte abierta al análisis existencial (Jon Sobrino).
El frío mes de noviembre se cierne sobre los cuerpos y hiela/hiere las almas. Desde entonces, el frío viene de dentro, pero la luz es siempre más clara. La retórica del enemigo cede ante la neutralidad de las masas, pero para una vanguardia minoritaria, Ignacio Ellacuría simboliza un ejemplo de dignidad/integridad, y un modo fundamental de existencia intelectual/vital.
“Esta historia no comienza con la ofensiva, ni en 1989, ni con la muerte de Romero ni con la de Rutilio. Sinceramente, esta historia debería empezar en 1948, cuando un cura les habló de este país nuestro a unos seminaristas y les preguntó quién quería venir al seminario de Santa Tecla. Y un tal Ignacio levantó la mano”.
January 26, 2020
El Salvador is the smallest country in mainland Latin America – only the size of Wales. But in the 1980s El Salvador and its neighbours, Honduras and Guatemala, had an unlooked-for strategic significance. After the success of the Sandinista revolution in Nicaragua in 1979, the United States was determined to stop what it saw as communism creeping through these countries, towards its southern border. Some $4 billion was spent in bolstering the efforts of El Salvador’s army to suppress the revolutionary forces of the FMLN who threatened to follow in Nicaragua’s footsteps.
These four Central American nations have a violent history. Most often it has been the result of political conflict, with intervention by the United States regularly feeding the violence. In El Salvador, the starting point of modern-day brutality is often pinpointed to a horrific massacre of peasant communities that took place in 1932. In a country which then had only two million inhabitants, some 30,000 mainly indigenous people were killed in ‘La Matanza,’ an attempt to suppress what was seen as a communist uprising. On this occasion the US was barely involved, but it saw La Matanza as a necessary response to the rise of the ‘Reds.’ After the Second World War, it was the drive against communism that was held to justify the US’s intervention first in Guatemala and later across the whole of Central America.
The name of one of the martyred leaders of the 1932 uprising, Farabundo Martí, was adopted by El Salvador’s guerrilla army of the 1980s, the FMLN (Frente Farabundo Martí para la Liberación Nacional). An estimated 75,000 people would die over the 12 years of the unsuccessful revolutionary war. Most of these, inevitably, were poor people who joined the guerrilla forces, lived in communities caught up in the conflict, or who joined the Salvadoran army. A memorable novel from the period, 'One Day of Life' by Manlio Argueta, written right at the start of the war, chronicles the troubled lives of ordinary people in El Salvador as the violence grew.
But as well as the thousands of deaths now remembered only by their families, El Salvador’s war had well-known religious martyrs. The most celebrated is, of course, Archbishop Oscar Romero, shot on 24 March 1980 while leading the mass in a hospital chapel in San Salvador. The day before, he had called on soldiers in the army to stop ‘killing your own brothers’. Rutilio Grande, a priest killed by the security forces in 1977 who had been Romero’s friend, was said to have inspired the Archbishop to stand firmly against oppression. Later in the same year that Romero died, four US Maryknoll nuns, working as missionaries in El Salvador, were raped and murdered by the security forces. As a result, the US briefly suspended aid to the Salvadoran government but it was quickly resumed.
'November', the newly translated book by Jorge Galán, is a fictional interpretation of yet another set of religious murders: the army’s shooting of six Jesuit priests at San Salvador’s University of Central America, on 16 November 1989. Soldiers forced the men in their nightclothes into the garden of their residence and executed them, along with their housekeeper and her daughter. Their main target was Ignacio Ellacuría, one of the Spanish-born priests who was acting as an interlocutor between the right-wing government of President Alfredo Cristiani and the leftist guerrillas.
Jorge Galán was a teenager at the time of the murders, and recalls that when he heard the news he initially accepted the government’s explanation, that the priests had been killed by the FMLN during one of their attacks on the centre of San Salvador. His book was not written until much later, and first published in Spanish in 2015. Even then, more than two decades since the peace agreement which ended the war, Galán was subject to death threats and cannot live in El Salvador. His novel begins with the murders, telling the story in a quiet, simple style which nevertheless dramatically conveys the horror of the event. The book then moves away from the murders, to look at the earlier lives of the priests, especially that of Ellacuría, and why they earned the opprobrium of the Salvadoran authorities. Much of this part of the book is based on discussions with José Maria Tojeira, who suddenly became the most senior Jesuit in the country when the others were murdered.
Galán also chronicles the experience of the one witness of the murder, Lucia Cerna, who escaped to the United States with the aid of the Spanish embassy, only to be harshly interrogated and mistreated by the FBI and a Salvadoran military officer after her arrival in Miami. He also recreates the feelings of a man who, at the time, was a young soldier in the army, present in the action on the day although not one of those detailed to carry out the killing of the priests.
Cristiani, then the president, eventually conceded that it was the army, not the guerrillas, who had carried out the murders. Galán interviewed him for the book. His admittance of the authority’s guilt meant the government had to act, so as to avoid the withdrawal of US military aid, at the time worth £1 million per day. Tojeira, who is still in El Salvador, and has pursued justice against the authorities for three decades, describes those initially charged with the crime as scapegoats, as they were not the intellectual authors of the murders.
Why did Galán write a novel, not a history? After all, another novelist, Francisco Goldman, wrote what in many ways is a similar account of the death of a priest at the hands of a government, this time in Guatemala, in 'The Art of Political Murder'. Goldman describes his book as ‘firsthand reporting’. Galán appears to prefer the novel form so that he can invent some of the peripheral characters and also imagine conversations that are unrecorded. Nevertheless, the book rings true, and its simple style seems to add to its authenticity. In an interview at the London Review of Books, Galán also said that he wrote it as a novel because he wanted to bring the story to a present-day readership, to help to tackle the silence about these events that still prevails in El Salvador.
Presumably those who would damn the book as inaccurate include those responsible for the death threats against the author, which forced him into exile. Perhaps they can still convince themselves that the government was not to blame, despite President Cristiani’s acceptance that it was. Or perhaps they believe, as the US government did in 1932 and continues to believe today, that such deaths are justified in the fight against ‘communism’. What was true of El Salvador in 1932, 1980 and 1989 is still true of Honduras, Nicaragua, Bolivia, Venezuela and other parts of Latin America today. The US continues to encourage violence and instability under the pretence of promoting ‘democracy’ and ‘freedom,’ albeit its methods are now slightly less obvious and more readily deniable.
These four Central American nations have a violent history. Most often it has been the result of political conflict, with intervention by the United States regularly feeding the violence. In El Salvador, the starting point of modern-day brutality is often pinpointed to a horrific massacre of peasant communities that took place in 1932. In a country which then had only two million inhabitants, some 30,000 mainly indigenous people were killed in ‘La Matanza,’ an attempt to suppress what was seen as a communist uprising. On this occasion the US was barely involved, but it saw La Matanza as a necessary response to the rise of the ‘Reds.’ After the Second World War, it was the drive against communism that was held to justify the US’s intervention first in Guatemala and later across the whole of Central America.
The name of one of the martyred leaders of the 1932 uprising, Farabundo Martí, was adopted by El Salvador’s guerrilla army of the 1980s, the FMLN (Frente Farabundo Martí para la Liberación Nacional). An estimated 75,000 people would die over the 12 years of the unsuccessful revolutionary war. Most of these, inevitably, were poor people who joined the guerrilla forces, lived in communities caught up in the conflict, or who joined the Salvadoran army. A memorable novel from the period, 'One Day of Life' by Manlio Argueta, written right at the start of the war, chronicles the troubled lives of ordinary people in El Salvador as the violence grew.
But as well as the thousands of deaths now remembered only by their families, El Salvador’s war had well-known religious martyrs. The most celebrated is, of course, Archbishop Oscar Romero, shot on 24 March 1980 while leading the mass in a hospital chapel in San Salvador. The day before, he had called on soldiers in the army to stop ‘killing your own brothers’. Rutilio Grande, a priest killed by the security forces in 1977 who had been Romero’s friend, was said to have inspired the Archbishop to stand firmly against oppression. Later in the same year that Romero died, four US Maryknoll nuns, working as missionaries in El Salvador, were raped and murdered by the security forces. As a result, the US briefly suspended aid to the Salvadoran government but it was quickly resumed.
'November', the newly translated book by Jorge Galán, is a fictional interpretation of yet another set of religious murders: the army’s shooting of six Jesuit priests at San Salvador’s University of Central America, on 16 November 1989. Soldiers forced the men in their nightclothes into the garden of their residence and executed them, along with their housekeeper and her daughter. Their main target was Ignacio Ellacuría, one of the Spanish-born priests who was acting as an interlocutor between the right-wing government of President Alfredo Cristiani and the leftist guerrillas.
Jorge Galán was a teenager at the time of the murders, and recalls that when he heard the news he initially accepted the government’s explanation, that the priests had been killed by the FMLN during one of their attacks on the centre of San Salvador. His book was not written until much later, and first published in Spanish in 2015. Even then, more than two decades since the peace agreement which ended the war, Galán was subject to death threats and cannot live in El Salvador. His novel begins with the murders, telling the story in a quiet, simple style which nevertheless dramatically conveys the horror of the event. The book then moves away from the murders, to look at the earlier lives of the priests, especially that of Ellacuría, and why they earned the opprobrium of the Salvadoran authorities. Much of this part of the book is based on discussions with José Maria Tojeira, who suddenly became the most senior Jesuit in the country when the others were murdered.
Galán also chronicles the experience of the one witness of the murder, Lucia Cerna, who escaped to the United States with the aid of the Spanish embassy, only to be harshly interrogated and mistreated by the FBI and a Salvadoran military officer after her arrival in Miami. He also recreates the feelings of a man who, at the time, was a young soldier in the army, present in the action on the day although not one of those detailed to carry out the killing of the priests.
Cristiani, then the president, eventually conceded that it was the army, not the guerrillas, who had carried out the murders. Galán interviewed him for the book. His admittance of the authority’s guilt meant the government had to act, so as to avoid the withdrawal of US military aid, at the time worth £1 million per day. Tojeira, who is still in El Salvador, and has pursued justice against the authorities for three decades, describes those initially charged with the crime as scapegoats, as they were not the intellectual authors of the murders.
Why did Galán write a novel, not a history? After all, another novelist, Francisco Goldman, wrote what in many ways is a similar account of the death of a priest at the hands of a government, this time in Guatemala, in 'The Art of Political Murder'. Goldman describes his book as ‘firsthand reporting’. Galán appears to prefer the novel form so that he can invent some of the peripheral characters and also imagine conversations that are unrecorded. Nevertheless, the book rings true, and its simple style seems to add to its authenticity. In an interview at the London Review of Books, Galán also said that he wrote it as a novel because he wanted to bring the story to a present-day readership, to help to tackle the silence about these events that still prevails in El Salvador.
Presumably those who would damn the book as inaccurate include those responsible for the death threats against the author, which forced him into exile. Perhaps they can still convince themselves that the government was not to blame, despite President Cristiani’s acceptance that it was. Or perhaps they believe, as the US government did in 1932 and continues to believe today, that such deaths are justified in the fight against ‘communism’. What was true of El Salvador in 1932, 1980 and 1989 is still true of Honduras, Nicaragua, Bolivia, Venezuela and other parts of Latin America today. The US continues to encourage violence and instability under the pretence of promoting ‘democracy’ and ‘freedom,’ albeit its methods are now slightly less obvious and more readily deniable.
Read
May 21, 2018«Ο Τοχέιρα μιλάει γι’ αυτό το πρωινό λες και πρόκειται για κάτι που έγινε πριν από μια εβδομάδα, πριν από έναν μήνα ή μια μέρα, γιατί οι εικόνες απ’ αυτήν την ολέθρια στιγμή, όσα είδα τότε με ένα βλέμμα που είχε σκληρύνει λόγων των περιστάσεων, δεν είναι κάτι που μπορεί να ξεχάσει κανείς ακόμη κι όταν έχουν περάσει πολλά χρόνια, ακόμη κι αν έχουν περάσει όλα τα χρόνια της ζωής του, γιατί όταν έρθει η τελευταία του μέρα, αυτή η ανάμνηση θα διαγράφεται ανάγλυφα πάνω από τις άλλες. Και καθώς μου μιλάει για τα πτώματα των συντρόφων του, δε μου ξαναλέει πια πόσο φωτεινό ήταν το πρωινό, ούτε πως κελαηδούσαν τα πουλιά ή για το πώς είχε γυρίσει ο άνεμος και το χορτάρι γύρω απ’ τα πτώματα λικνιζόταν λες και τίποτα δεν είχε συμβεί, λες και ο θάνατος κι ο φόβος δεν ήταν παρά μια παράξενη επινόηση στον τρομερό κόσμο των ανθρώπων.»
Ο Χόρχε Γκαλάν «σκαλίζει» το αιματοβαμμένο παρελθόν του Ελ Σαλβαδόρ κατά τη διάρκεια του εμφύλιου πολέμου και γράφει ένα ιστορικό μυθιστόρημα εμπνευσμένο στην αληθινή ιστορία της σφαγής των Ιησουιτών μοναχών του πανεπιστημίου UCA (Πανεπιστήμιο της Κεντρικής Αμερικής) από το τάγμα του Ατλακάλτ, μιας ελίτ ομάδας του στρατού, επειδή τόλμησαν να υψώσουν τη φωνή τους απέναντι στην καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τους στρατιωτικούς. Για αυτό ακριβώς το βιβλίο ο ίδιος ζει πλέον αυτοεξόριστος στην Ισπανία καθώς φοβάται για την ίδια του τη ζωή.
Τα χαράματα της 16ης Νοεμβρίου του 1989 ο Ιγνάσιο Εγιακουρία, ο Μαρτίν-Μπαρό και άλλοι τέσσερις ιερείς βρίσκονται ξαπλωμένοι στο υγρό χορτάρι κάτω από ένα ολόγιομο φεγγάρι ψάλλοντας όλοι μαζί το «Πάτερ ημών» που στα αυτιά των κατοίκων των διπλανών σπιτιών έμοιαζε σαν ένας ρυθμικός θρήνος. Οι ένοπλοι άνδρες που έχουν εισβάλλει στο χώρο της οικίας τους, τους έχουν υποχρεώσει να στέκονται εκεί. Οι Ιησουίτες ιερείς είχαν έρθει στο Ελ Σαλβαδόρ πριν από πολλά χρόνια και ήθελαν να φύγουν με τον μόνο τρόπο που ήξεραν. Μερικά λεπτά αργότερα, ένας από τους στρατιώτες πλησιάζει και ρίχνει την πρώτη σφαίρα… Σύντομα ο ρυθμικός θρήνος σταματάει. Όλα σταματάνε…
Ο πάτερ Τοχέιρα λαμβάνει γνώση των γεγονότων στην πανεπιστημιούπολη από τον σύζυγο της γυναίκας που βοηθούσε τους ιερείς καθώς είναι ανάμεσα στους δολοφονηθέντες μαζί με την κόρη της. Για τον Χοσέ Μαρία Τοχέιρα θα ξεκινήσει ένας αγώνας δρόμου προκειμένου να αποκαλύψει ότι πίσω από τις δολοφονίες κρύβεται ο στρατός του Ελ Σαλβαδόρ και όχι οι αντάρτες όπως υποστηρίζουν όλοι. Οι αποδείξεις είναι αδιάσειστες αλλά τα στόματα παραμένουν σφραγισμένα. Και ο μοναδικός μάρτυρας σιωπά. Ο πάτερ Τοχέιρα θα διαπιστώσει ότι πρόκειται για έναν αγώνα ενάντια στο σκοτάδι. Ενάντια σε ό,τι κρύβεται στο σκοτάδι. Ενάντια στο κακό…
«Διέσχισε στα σκοτεινά τον διάδρομο, κατέβηκε τα σκαλιά, έφτασε στην πόρτα και γύρισε το κλειδί στην κλειδαριά. Το κρύο της αυγής τής πάγωσε τα μπράτσα και σταμάτησε. Πρόσεξε πως υπήρχαν πυγολαμπίδες στους θάμνους που βρίσκονταν στο παρτέρι του δρόμου. Το έντονο άρωμα των γιασεμιών μπερδευόταν μ’ εκείνο του καπνού που ανέδιδαν τα αναμμένα φανάρια και ένιωσε ευγνωμοσύνη γι’ αυτή τη μυρωδιά που σκέπαζε την άλλη, εκείνη που κυριαρχούσε στο πανεπιστήμιο όλη τη μέρα… Και τότε κατάλαβε, με απόλυτη διαύγεια, ότι αυτή η μυρωδιά που μύριζε από το πρωί, απ’ την ώρα του πρωινού, ήταν αίμα… Η μυρωδιά του αίματος ήταν στον αέρα σαν ένας λεκές στον τοίχο, ενώ συγχρόνως υπήρχε κι η οσμή από το μπαρούτι, και τότε συνειδητοποίησε ότι τα δέντρα μύριζαν διαφορετικά, δεν έδειχναν πια φρέσκα, είχαν μια μυρωδιά χωμάτινη, μεταλλική, απλωνόταν παντού και είχε μείνει κολλημένη στα κλαριά που λειτουργούσαν σαν δίκτυο μεταφοράς. Αίμα και μπαρούτι…»
Ο Χόρχε Γκαλάν δίνει φωνή στους Ιησουίτες ιερείς 25 χρόνια μετά από εκείνη την τραγική νύχτα και δημιουργεί ένα εξαιρετικό ιστορικό μυθιστόρημα που μπλέκει τη μυθοπλασία με την πραγματικότητα. Αν και καθώς το διαβάζουμε θα διαπιστώσουμε ότι ο όρος μυθοπλασία ίσως να μην του ταιριάζει επειδή πρόκειται καθαρά για καταγραφή γεγονότων. Το βιβλίο χωρίζεται σε επτά μέρη ξεκινώντας από την ημέρα της δολοφονίας των ιερέων και περνάει και μέσα από το πρίσμα αρκετών άλλων προσώπων εκτός του πάτερ Τοχέιρα. Προσώπων που παρουσιάζονται ξεχωριστά μέσα στα κεφάλαια του βιβλίου αλλά που τελικά εξυπηρετούν τον σκοπό τους και όλοι συνδέονται λίγο ή πολύ με τα γεγονότα της πανεπιστημιούπολης. Πίσω από τα λόγια τους κρύβονται τεράστια πολιτικά συμφέροντα που οδηγούν στην συγκάλυψη της αλήθειας για τις δολοφονίες των ιερέων. Όλοι γνωρίζουν τους πραγματικούς ενόχους για αυτή την τόσο άδικη σφαγή αλλά τα στόματα τους παραμένουν ερμητικά κλειστά. Δύσκολο να αφεθείς και να μιλήσεις ανοιχτά όταν αισθάνεσαι την κάννη ενός όπλου στον κρόταφο σου.
Ο συγγραφέας μοιράζεται με τους αναγνώστες τις συνέπειες ενός εμφύλιου πολέμου που έλαβε χώρα σε μια από τις πιο επικίνδυνες χώρες του κόσμου, το Ελ Σαλβαδόρ. Ο ίδιος αναφέρει, σε μια συνέντευξη του, ότι είναι μια κοινωνία που νοσεί, μια κοινωνία όπου η βία κάνει κύκλους στην ιστορία της καθώς τον τελευταίο αιώνα είναι πάντα παρούσα. Είναι μια κατεστραμμένη κοινωνία και είναι δύσκολο να βρεθεί μια διέξοδος όταν όλες αυτές οι συνθήκες, το εμπόριο ναρκωτικών και το αντάρτικο, που οδήγησαν στον πόλεμο εξακολουθούν να ισχύουν. Κλείνοντας θα συμφωνήσουμε μαζί του πως αν ένας λαός δεν έχει ιστορική μνήμη, δεν μπορεί να ξεπεράσει τα σφάλματα του παρελθόντος. Ας γίνει λοιπόν η λογοτεχνία η διατήρηση της ζωντανής μνήμης για τις επόμενες γενιές. Για να ξαναθυμηθούν στο Ελ Σαλβαδόρ ότι κάποτε ήταν μια υπέροχη χώρα για να ζει κανείς (Χόρχε Γκαλάν).
Ένα συγκλονιστικό χρονικό βίας, τρόμου, ψυχολογικών βασανιστηρίων, βολιδοσκοπήσεων, πολιτικών συμφερόντων, φίμωσης και παραποίησης της αλήθειας αλλά και μια εξαιρετική σπουδή πάνω στον φόβο, το μίσος και την ατιμωρησία ενός βιβλίου που ρίχνει φως για πρώτη φορά στα περιστατικά που έλαβαν χώρα το 1989 με σκοπό να ακουστεί η φωνή των φτωχών και των καταπιεσμένων. Ένα ασύλληπτο μυθιστόρημα από έναν πολυβραβευμένο συγγραφέα άξιο συνεχιστή της παράδοσης του μαγικού ρεαλισμού. Ένα βιβλίο που περιγράφει τις συνέπειες ενός εμφύλιου πολέμου στα σώματα, στις ψυχές και στο μυαλό των ανθρώπων που βρέθηκαν στη δίνη του και βίωσαν τη σκληρότητα του χωρίς να μπορούν να ξεφύγουν από καταστάσεις που τους επιβλήθηκαν χωρίς τη θέληση τους.
«Ήταν πολύ σκληρό. Κι όλα είναι πολύ μπερδεμένα, γιατί έτσι ήταν τα πράγματα τότε. Ο ένας αδελφός ήταν αντάρτης και ο άλλος στρατιώτης. Όλοι το ξέρουν αυτό. Μπορούσαν να σκοτωθούν μεταξύ τους και δεν ξεχώριζες ποιος ήταν ποιος… Έτσι ήταν ο πόλεμος».
Ο Χόρχε Γκαλάν «σκαλίζει» το αιματοβαμμένο παρελθόν του Ελ Σαλβαδόρ κατά τη διάρκεια του εμφύλιου πολέμου και γράφει ένα ιστορικό μυθιστόρημα εμπνευσμένο στην αληθινή ιστορία της σφαγής των Ιησουιτών μοναχών του πανεπιστημίου UCA (Πανεπιστήμιο της Κεντρικής Αμερικής) από το τάγμα του Ατλακάλτ, μιας ελίτ ομάδας του στρατού, επειδή τόλμησαν να υψώσουν τη φωνή τους απέναντι στην καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από τους στρατιωτικούς. Για αυτό ακριβώς το βιβλίο ο ίδιος ζει πλέον αυτοεξόριστος στην Ισπανία καθώς φοβάται για την ίδια του τη ζωή.
Τα χαράματα της 16ης Νοεμβρίου του 1989 ο Ιγνάσιο Εγιακουρία, ο Μαρτίν-Μπαρό και άλλοι τέσσερις ιερείς βρίσκονται ξαπλωμένοι στο υγρό χορτάρι κάτω από ένα ολόγιομο φεγγάρι ψάλλοντας όλοι μαζί το «Πάτερ ημών» που στα αυτιά των κατοίκων των διπλανών σπιτιών έμοιαζε σαν ένας ρυθμικός θρήνος. Οι ένοπλοι άνδρες που έχουν εισβάλλει στο χώρο της οικίας τους, τους έχουν υποχρεώσει να στέκονται εκεί. Οι Ιησουίτες ιερείς είχαν έρθει στο Ελ Σαλβαδόρ πριν από πολλά χρόνια και ήθελαν να φύγουν με τον μόνο τρόπο που ήξεραν. Μερικά λεπτά αργότερα, ένας από τους στρατιώτες πλησιάζει και ρίχνει την πρώτη σφαίρα… Σύντομα ο ρυθμικός θρήνος σταματάει. Όλα σταματάνε…
Ο πάτερ Τοχέιρα λαμβάνει γνώση των γεγονότων στην πανεπιστημιούπολη από τον σύζυγο της γυναίκας που βοηθούσε τους ιερείς καθώς είναι ανάμεσα στους δολοφονηθέντες μαζί με την κόρη της. Για τον Χοσέ Μαρία Τοχέιρα θα ξεκινήσει ένας αγώνας δρόμου προκειμένου να αποκαλύψει ότι πίσω από τις δολοφονίες κρύβεται ο στρατός του Ελ Σαλβαδόρ και όχι οι αντάρτες όπως υποστηρίζουν όλοι. Οι αποδείξεις είναι αδιάσειστες αλλά τα στόματα παραμένουν σφραγισμένα. Και ο μοναδικός μάρτυρας σιωπά. Ο πάτερ Τοχέιρα θα διαπιστώσει ότι πρόκειται για έναν αγώνα ενάντια στο σκοτάδι. Ενάντια σε ό,τι κρύβεται στο σκοτάδι. Ενάντια στο κακό…
«Διέσχισε στα σκοτεινά τον διάδρομο, κατέβηκε τα σκαλιά, έφτασε στην πόρτα και γύρισε το κλειδί στην κλειδαριά. Το κρύο της αυγής τής πάγωσε τα μπράτσα και σταμάτησε. Πρόσεξε πως υπήρχαν πυγολαμπίδες στους θάμνους που βρίσκονταν στο παρτέρι του δρόμου. Το έντονο άρωμα των γιασεμιών μπερδευόταν μ’ εκείνο του καπνού που ανέδιδαν τα αναμμένα φανάρια και ένιωσε ευγνωμοσύνη γι’ αυτή τη μυρωδιά που σκέπαζε την άλλη, εκείνη που κυριαρχούσε στο πανεπιστήμιο όλη τη μέρα… Και τότε κατάλαβε, με απόλυτη διαύγεια, ότι αυτή η μυρωδιά που μύριζε από το πρωί, απ’ την ώρα του πρωινού, ήταν αίμα… Η μυρωδιά του αίματος ήταν στον αέρα σαν ένας λεκές στον τοίχο, ενώ συγχρόνως υπήρχε κι η οσμή από το μπαρούτι, και τότε συνειδητοποίησε ότι τα δέντρα μύριζαν διαφορετικά, δεν έδειχναν πια φρέσκα, είχαν μια μυρωδιά χωμάτινη, μεταλλική, απλωνόταν παντού και είχε μείνει κολλημένη στα κλαριά που λειτουργούσαν σαν δίκτυο μεταφοράς. Αίμα και μπαρούτι…»
Ο Χόρχε Γκαλάν δίνει φωνή στους Ιησουίτες ιερείς 25 χρόνια μετά από εκείνη την τραγική νύχτα και δημιουργεί ένα εξαιρετικό ιστορικό μυθιστόρημα που μπλέκει τη μυθοπλασία με την πραγματικότητα. Αν και καθώς το διαβάζουμε θα διαπιστώσουμε ότι ο όρος μυθοπλασία ίσως να μην του ταιριάζει επειδή πρόκειται καθαρά για καταγραφή γεγονότων. Το βιβλίο χωρίζεται σε επτά μέρη ξεκινώντας από την ημέρα της δολοφονίας των ιερέων και περνάει και μέσα από το πρίσμα αρκετών άλλων προσώπων εκτός του πάτερ Τοχέιρα. Προσώπων που παρουσιάζονται ξεχωριστά μέσα στα κεφάλαια του βιβλίου αλλά που τελικά εξυπηρετούν τον σκοπό τους και όλοι συνδέονται λίγο ή πολύ με τα γεγονότα της πανεπιστημιούπολης. Πίσω από τα λόγια τους κρύβονται τεράστια πολιτικά συμφέροντα που οδηγούν στην συγκάλυψη της αλήθειας για τις δολοφονίες των ιερέων. Όλοι γνωρίζουν τους πραγματικούς ενόχους για αυτή την τόσο άδικη σφαγή αλλά τα στόματα τους παραμένουν ερμητικά κλειστά. Δύσκολο να αφεθείς και να μιλήσεις ανοιχτά όταν αισθάνεσαι την κάννη ενός όπλου στον κρόταφο σου.
Ο συγγραφέας μοιράζεται με τους αναγνώστες τις συνέπειες ενός εμφύλιου πολέμου που έλαβε χώρα σε μια από τις πιο επικίνδυνες χώρες του κόσμου, το Ελ Σαλβαδόρ. Ο ίδιος αναφέρει, σε μια συνέντευξη του, ότι είναι μια κοινωνία που νοσεί, μια κοινωνία όπου η βία κάνει κύκλους στην ιστορία της καθώς τον τελευταίο αιώνα είναι πάντα παρούσα. Είναι μια κατεστραμμένη κοινωνία και είναι δύσκολο να βρεθεί μια διέξοδος όταν όλες αυτές οι συνθήκες, το εμπόριο ναρκωτικών και το αντάρτικο, που οδήγησαν στον πόλεμο εξακολουθούν να ισχύουν. Κλείνοντας θα συμφωνήσουμε μαζί του πως αν ένας λαός δεν έχει ιστορική μνήμη, δεν μπορεί να ξεπεράσει τα σφάλματα του παρελθόντος. Ας γίνει λοιπόν η λογοτεχνία η διατήρηση της ζωντανής μνήμης για τις επόμενες γενιές. Για να ξαναθυμηθούν στο Ελ Σαλβαδόρ ότι κάποτε ήταν μια υπέροχη χώρα για να ζει κανείς (Χόρχε Γκαλάν).
Ένα συγκλονιστικό χρονικό βίας, τρόμου, ψυχολογικών βασανιστηρίων, βολιδοσκοπήσεων, πολιτικών συμφερόντων, φίμωσης και παραποίησης της αλήθειας αλλά και μια εξαιρετική σπουδή πάνω στον φόβο, το μίσος και την ατιμωρησία ενός βιβλίου που ρίχνει φως για πρώτη φορά στα περιστατικά που έλαβαν χώρα το 1989 με σκοπό να ακουστεί η φωνή των φτωχών και των καταπιεσμένων. Ένα ασύλληπτο μυθιστόρημα από έναν πολυβραβευμένο συγγραφέα άξιο συνεχιστή της παράδοσης του μαγικού ρεαλισμού. Ένα βιβλίο που περιγράφει τις συνέπειες ενός εμφύλιου πολέμου στα σώματα, στις ψυχές και στο μυαλό των ανθρώπων που βρέθηκαν στη δίνη του και βίωσαν τη σκληρότητα του χωρίς να μπορούν να ξεφύγουν από καταστάσεις που τους επιβλήθηκαν χωρίς τη θέληση τους.
«Ήταν πολύ σκληρό. Κι όλα είναι πολύ μπερδεμένα, γιατί έτσι ήταν τα πράγματα τότε. Ο ένας αδελφός ήταν αντάρτης και ο άλλος στρατιώτης. Όλοι το ξέρουν αυτό. Μπορούσαν να σκοτωθούν μεταξύ τους και δεν ξεχώριζες ποιος ήταν ποιος… Έτσι ήταν ο πόλεμος».
November 27, 2020
I spotted this book at the Library as I was looking for some November reads and needless to say I was drawn to the book cover and title! After reading the blurb I just knew I had to loan it.
November a novel is a moving and unsettling fictional retelling of the murder of six Jesuit priests by the Salvadorian army in 1989 by writer and poet Jorge Galán. It's about cold blooded murder, injustice and faith.
Inspired by true events this book raises the voice of the unheard. Reading it you get a real sense of the injustice served to the Jesuits and people of El Salvador during a civil war. It is painful for an emotive relator like me as I got a real sense of the fear the people lived with day after day. It is heart breaking and reminds me of how very privileged I am to live my life as free and safe as one would imagine in stark comparison.
There is no doubt the book is beautifully written Jorge is a talent. I also must acknowledge and pay respect to Jason Wilson who translated the book for I would not have access to read it without this blessing.
I would recommend this book to anyone who would like a break from their usual go to genres. It's an important read, compelling history, faith filled and will evoke emotions and reflective thoughts.
I get the sense its an underrated book that deserves more praise that it has already gotten.
November a novel is a moving and unsettling fictional retelling of the murder of six Jesuit priests by the Salvadorian army in 1989 by writer and poet Jorge Galán. It's about cold blooded murder, injustice and faith.
Inspired by true events this book raises the voice of the unheard. Reading it you get a real sense of the injustice served to the Jesuits and people of El Salvador during a civil war. It is painful for an emotive relator like me as I got a real sense of the fear the people lived with day after day. It is heart breaking and reminds me of how very privileged I am to live my life as free and safe as one would imagine in stark comparison.
There is no doubt the book is beautifully written Jorge is a talent. I also must acknowledge and pay respect to Jason Wilson who translated the book for I would not have access to read it without this blessing.
I would recommend this book to anyone who would like a break from their usual go to genres. It's an important read, compelling history, faith filled and will evoke emotions and reflective thoughts.
I get the sense its an underrated book that deserves more praise that it has already gotten.
August 3, 2019
The novel itself meandered a lot. Sometimes it was one story, sometimes another, sometimes it was an interview transcript, sometimes a magazine article; none really finished or fleshed out, though they were all contemporarily related. It didn’t matter though, because at the center of all the stories/approaches were the horrifying real story of the murder of Jesuit priests by the government in November 1989. While I was disappointed in how the novel was set up, I still couldn’t put it down. I should also mention that I read it in translation as my Spanish is not advanced enough to allow me the confidence to read a book; I can tell that some of the conversation, at least, flows much better in Spanish, so that should be taken into account.
November 8, 2020
Wow! This must have taken hours of interviews and heartwrenching stories to put this story together with the incredible detail. Definately a book I didn't think I'd be overly enthralled by but I couldn't put it down. Sometimes I just had to sit there to catch my breath though
March 13, 2023
I have to admit, I knew absolutely nothing about the history of El Salvador before I picked up this particular novel, and that ignorance largely remains. That's not the fault of this very interesting book, however, which is inspired by one particular event in the Salvadoran Civil War: the 1989 assassination of six Jesuit priests and a mother and daughter who work for them by the Salvadoran army. There's the usual attempt at cover-up that you would expect from something like this, and very little justice, which is depressing. Most of the official wrap-up is in the last section of the book which, though well-researched, is honestly less interesting than the rest of it.
Part of that interest lies in the structure. Divided into parts, each section of November focuses on a single individual and how they respond to the killings. Sometimes the individual is quite closely related, and other times it's a more distant interaction, but the whole combine to give a really effective narrative. It's a clumsy analogy, but if each part is a snapshot, then the stack of those snapshots, joined together, give an almost 360 degree panorama of response. I found it an appealing way to tell a story, despite the grim and frustrating subject matter.
It is, however, necessarily limited. Because the focus is so strongly on these murders, I finished the book with no real context for the Civil War itself... frankly I learned more about that from Wikipedia than I did November. I don't say that as a criticism, though. It's more a neutral observation. It's clear that Galán has not set out to write a sprawling history; his purpose is more precise than that. No doubt if I were more familiar with the history of El Salvador I would see links and references that have just passed me by, but even so: cultural histories, whether fictional or not, benefit from a variety of approaches, and the microscopic has as much value as the macroscopic, I think.
Part of that interest lies in the structure. Divided into parts, each section of November focuses on a single individual and how they respond to the killings. Sometimes the individual is quite closely related, and other times it's a more distant interaction, but the whole combine to give a really effective narrative. It's a clumsy analogy, but if each part is a snapshot, then the stack of those snapshots, joined together, give an almost 360 degree panorama of response. I found it an appealing way to tell a story, despite the grim and frustrating subject matter.
It is, however, necessarily limited. Because the focus is so strongly on these murders, I finished the book with no real context for the Civil War itself... frankly I learned more about that from Wikipedia than I did November. I don't say that as a criticism, though. It's more a neutral observation. It's clear that Galán has not set out to write a sprawling history; his purpose is more precise than that. No doubt if I were more familiar with the history of El Salvador I would see links and references that have just passed me by, but even so: cultural histories, whether fictional or not, benefit from a variety of approaches, and the microscopic has as much value as the macroscopic, I think.
August 25, 2022
I’d give it 5*, but the interview interjections annoyed me to no end. I understand having an interviewer being present in novels where the interviewer/ narrator himself has some kind of role or takes any sort of action, but in this one it just broke up the flow of the different viewpoints and took me out of the story every single time. I actually got mad about it by the end because the actual story was so good.
Otherwise I can’t say anything bad about this book. It’s incredibly well written, no fancy words or structure, very quiet and restrained in the way it portrays how different people deal with living in the middle of a civil war full of human rights abuses. We have a lot of different POVs, but even the ones that only appear in one short chapter, such as Father Rutilio, come across as real three dimensional people who I really felt for.
It went a bit easy on the soldiers who actually pulled the trigger on the priests if you ask me - we had one POV of a solider, Juan, who was part of the battalion but stayed outside keeping watch and who is implied to be grappling with what happened after the fact. Apart from that we just get characters placing the blame on the higher ups who gave the order (rightfully of course) and who forgive the actual killers, which I find a bit too simple.
Every time I read about the 20th century dictatorships in South America I’m shocked at 1) how recent all of this really is, and 2) the incredible bleakness and brutality of these regimes, as well as the Cold War cynicism of the great powers involved. It serves as a reminder that though we might not believe it, we’re never far removed from sliding back into a situation just like the one in El Salvador shown in this novel.
Otherwise I can’t say anything bad about this book. It’s incredibly well written, no fancy words or structure, very quiet and restrained in the way it portrays how different people deal with living in the middle of a civil war full of human rights abuses. We have a lot of different POVs, but even the ones that only appear in one short chapter, such as Father Rutilio, come across as real three dimensional people who I really felt for.
It went a bit easy on the soldiers who actually pulled the trigger on the priests if you ask me - we had one POV of a solider, Juan, who was part of the battalion but stayed outside keeping watch and who is implied to be grappling with what happened after the fact. Apart from that we just get characters placing the blame on the higher ups who gave the order (rightfully of course) and who forgive the actual killers, which I find a bit too simple.
Every time I read about the 20th century dictatorships in South America I’m shocked at 1) how recent all of this really is, and 2) the incredible bleakness and brutality of these regimes, as well as the Cold War cynicism of the great powers involved. It serves as a reminder that though we might not believe it, we’re never far removed from sliding back into a situation just like the one in El Salvador shown in this novel.
October 27, 2021
Written by a poet and author in El Salvador, this short read brought to let fe historic events during the civil war in El Salvador between the military and government of President Cristiani (with US support) on the one side and the FMLA guerillas on the other which began in the 1970s and resulted in some horrible violence against civilians and Catholic laity who got caught in the war, including four nuns and an American lay nun in 1980 and the event here which was the murder of six Jesuit priests and two of the women who worked in their home at the University in San Salvador. The book follows the efforts of an investigating father and threads in the lives of ordinary citizens and the history of the conflict. Read this for a Read the World project. It is challenging reading and hard to witness at times, but a good exposure to the way conflicts can victimize any and all, and a good review of why citizens flee their home countries to start anew, and also why American involvement in Central America in this time period is connected to some of the waves of migrants moving through Mexico. Recommend to anyone interested in recent history of Central America or in how truth and justice may sometimes be submerged by the powers that be.
March 25, 2020
This non-fiction novel recounts the murdering of six Jesuit priests in El Salvador during the Civil War there in 1989.
I have to say, I knew nothing about this story and felt a such a sadness for the people who suffered during this war. The priests were murdered because it seems they were trying to bring together peace between the army who ruled the country and the guerrillas who opposed them. What followed was a coverup that took years to unfurl and to which those that gave the orders to murder the priests, were never brought to justice.
The novel retells a time of injustice and reminds me of how lucky I am to live in a country and at a time where I am free to live without fear on a daily basis. The author writes beautifully and I really enjoyed his style of writing whilst feeling that I came out of this novel having learned something important. Since finishing the book, I read further on the topic and discovered that the author had to flee El Salvador as he received death threats having written this book.
I would definitely recommend this book.
I have to say, I knew nothing about this story and felt a such a sadness for the people who suffered during this war. The priests were murdered because it seems they were trying to bring together peace between the army who ruled the country and the guerrillas who opposed them. What followed was a coverup that took years to unfurl and to which those that gave the orders to murder the priests, were never brought to justice.
The novel retells a time of injustice and reminds me of how lucky I am to live in a country and at a time where I am free to live without fear on a daily basis. The author writes beautifully and I really enjoyed his style of writing whilst feeling that I came out of this novel having learned something important. Since finishing the book, I read further on the topic and discovered that the author had to flee El Salvador as he received death threats having written this book.
I would definitely recommend this book.
July 28, 2023
Sin palabras... Definitivamente, Jorge Galán hace magia con su pluma. Logra suscitar la inquietud de contribuir a la preservación y difusión de la memoria histórica, del drama sanguinario en que nuestra nación se ha visto envuelta en toda su existencia. Los atentados contra civiles y religiosos ya no solo son, para mí al menos, meros datos historiográficos. Se han convertido en historias de valentía, fortaleza y tenacidad en tiempos difíciles. Sin duda alguna, cuando sea profesor, invitaré a mis estudiantes a acercarse a este tipo de lecturas para reflexionar sobre la estructura del sistema y su naturaleza violenta, y lo urgente que se vuelve proteger a nuestra sociedad de retroceder a esas atroces épocas.
January 4, 2020
Me gustó muchísimo este libro. Una buena selección para comenzar el año. Es la primera vez que leo respecto a este suceso y me causó mucho impacto la información que comparte el autor. La descripción de los personajes me hizo sentir cercana a ellos; vivir sus emociones, como la angustia de Edith al no saber de su hermana. De igual manera me enfureció leer sobre la intervención de Estados Unidos con la única testigo. No que no sabía que lo hubieran hecho antes en otros países latinoamericanos, sino más bien otra prueba irrefutable de esto.
August 27, 2021
Excelente libro sobre la guerra civil de El Salvador y de los crimenes cometidos por el ejercito Salvadoreno especialmente el asesinato de Monsenor Romero en la catedral de San Salvador y el de un grupo de religiosos Jesuitas entre los que estaba Ignacion Ellacuria, Rector de la Universidad Centroamericana y uno de los promotores de las conversaciones de paz entre el ejercito y la guerrila del FMLN.
Un complemento excelente a este libro es la pelicula de Oliver Stone "Salvador" que trata este mismo tema.
Un complemento excelente a este libro es la pelicula de Oliver Stone "Salvador" que trata este mismo tema.
June 6, 2021
Tengo tan presentes ver con incredulidad y enorme tristeza las imágenes en televisión de los padres jesuitas asesinados. Yo tenía 13 años entonces y vivía en San Salvador, cerca del Colegio Médico. Este libro, que narra uno de los capítulos más tristes de la historia de El Salvador, me ha traído tantos recuerdos de esa época; y me ha hecho comprender mejor cómo se dieron los hechos.
Aprendamos de la historia para que no se repitan estas injusticias.
Aprendamos de la historia para que no se repitan estas injusticias.
October 8, 2022
Ο εμφύλιος στο Σαλβαδόρ, η (πραγματική) σφαγή Ιησουιτών μοναχών και οι προσπάθειες συγκάλυψης. Η στρατιωτική βία, το μίσος, ο αποκρουστικός ρόλος των μεγάλων δυνάμεων, ακόμα ένα μαύρο κομμάτι της σύγχρονης ιστορίας.
May 28, 2025
A ver qué escribo...
Es un libro que se deja leer, a medio camino entre la no-ficción (con un respetable trabajo de investigación y con entrevistas a personas que vivieron los hechos narrados) y la ficción/imaginación (como cuando Jorge Galán fantasea con los últimos pensamientos que se pasaron por la cabeza del padre Ellacuría antes de ser ametrallado), pero con una estructura narrativa confusa, que alterna sin ton ni son reconstrucciones de escenas con diálogos con varios de los entrevistados. Es un libro que se deja leer, reitero, sobre todo si por ser salvadoreño o cualquier otro motivo tienes interés en la masacre de la UCA, pero siento que le faltó un trabajo de edición más severo, tanto por la referida estructura narrativa como por varios yerros que seguramente sólo reconoceremos las personas a las que nos ha tocado investigar sobre aquellos años siniestros de la historia reciente de El Salvador: el discurso de Romero del 23 de marzo no fue en catedral, El Paisnal no es un cantón, la masacre de los funerales de Romero ocurrió seis días después del magnicidio, la misa única por Rutilio no fue en todo el país, sino en toda la diócesis, etcétera, etcétera, etcétera.
Me siento generoso, de ahí las cuatro estrellas.
Es un libro que se deja leer, a medio camino entre la no-ficción (con un respetable trabajo de investigación y con entrevistas a personas que vivieron los hechos narrados) y la ficción/imaginación (como cuando Jorge Galán fantasea con los últimos pensamientos que se pasaron por la cabeza del padre Ellacuría antes de ser ametrallado), pero con una estructura narrativa confusa, que alterna sin ton ni son reconstrucciones de escenas con diálogos con varios de los entrevistados. Es un libro que se deja leer, reitero, sobre todo si por ser salvadoreño o cualquier otro motivo tienes interés en la masacre de la UCA, pero siento que le faltó un trabajo de edición más severo, tanto por la referida estructura narrativa como por varios yerros que seguramente sólo reconoceremos las personas a las que nos ha tocado investigar sobre aquellos años siniestros de la historia reciente de El Salvador: el discurso de Romero del 23 de marzo no fue en catedral, El Paisnal no es un cantón, la masacre de los funerales de Romero ocurrió seis días después del magnicidio, la misa única por Rutilio no fue en todo el país, sino en toda la diócesis, etcétera, etcétera, etcétera.
Me siento generoso, de ahí las cuatro estrellas.
November 24, 2020
Una obra muy cruda y aterradora, pero fantástica desde el punto de vista histórico. Quien desconoce la historia de El Salvador, esto le servirá para conocer a ese bello país de manera profunda.
November 23, 2022
Sometimes slightly confusing to follow who is narrating/the shifts in time period, but otherwise an engrossing read and interesting historical fiction
Displaying 1 - 30 of 43 reviews