jl.

by Anjet Daanje

De eerste mens op de maan, de treinkaping in Wijster, de moord op John Lennon, de val van de Muur, de Bijlmerramp, 11 september. Elk hoofdstuk van deze roman speelt zich af op een bekende dag uit de wereldgeschiedenis sinds1967.

Finn Pompe vertelt zijn kinderen elke avond voor het slapengaan over zijn verleden dat onontwarbaar met de wereldgeschiedenis is verweven. In eerste instantie lijken zijn verhalen eenduidig, maar langzamerhand blijkt het verleden net zo veranderlijk te zijn als de toekomst. Verschillende malen zetten gebeurtenissen met terugwerkende kracht Finns leven op de kop. De familiegeschiedenis bepaalt de levensloop van Finn en zijn nichtje Juno Linnaarts (JL), met dramatische gevolgen.

Genres: Fiction

365 pages, Paperback

Published January 1, 2016

About the author

Anjet Daanje (1965) is schrijfster van romans en verhalen, en voorheen ook filmscenario's. Haar negende roman "Het lied van ooievaar en dromedaris" stond wekenlang in bestsellerlijsten, en won de Libris Literatuurprijs én de Boekenbonliteratuurprijs (voorheen AKO-literatuuprijs), en is daarmee de enige roman die ooit beide grote prijzen kreeg toegekend. Haar achtste roman "De herinnerde soldaat" won de F. Bordewijkprijs 2020. Voor haar gehele oeuvre won ze de Constantijn Huygensprijs 2023.

Reviews

[Hermine Couvreur]

Ik ben diep onder de indruk van dit subliem opgebouwd, tragisch verhaal.

[GIRL NEEDS TO READ 🪞]

Zó mooi, heel fijn om eens een boek van Daanje te lezen dat zich afspeelt in “onze” tijd. Eén van mijn favorieten van dit jaar!

[Boekdagboek van Annemieke]

Daanje heeft zo’n unieke manier van schrijven en ik hou er toch zo van! Haar woordkeuze, zinsbouw; het is zo fijn, ik wil alles in me opnemen en onthouden en bewaren.

Een terugkerend thema in Daanje haar boeken, over hoe geschiedenis voor iedereen anders is en afhangt van hoe je het beleeft en navertelt, speelt ook in deze roman.
We lezen over Finn die zijn dochters voor het slapengaan verhalen over vroeger vertelt. Per hoofdstuk komt een grote gebeurtenis uit de geschiedenis (sluiting Afsluitdijk, bijlmerramp, moord Pim Fortuyn enz enz) voorbij en wat er die dagen gebeurde met Finn en de mensen om hem heen en dan zijn beste vriendin Juno in het bijzonder.

Teveel mooie citaten om te bewaren.

[Julia Snel]

Mooie roman die een leven langs een aantal belangrijke gebeurtenissen in de twintigste eeuw beschrijft. Alhoewel het concept mij aanstond en ik de schrijfstijl mooi vond, waren er toch veel stukken in het boek die ik met lichte tegenzin door heb moeten lezen. Vooral het begin vond ik af en toe redelijk saai en het einde had ook niet erg veel vaart. Daanje heeft in sommige stukken in dit boek wel parels geschreven, stukken die mij toch enorm ontroerde. Vandaar nog drie sterren.
Ik denk dat het misschien als volwassene nog iets meer nostalgie kan oproepen, als je daar naar op zoek bent zou ik het zeker lezen.

[Daniela]

Ik kwam er wat moeilijk in aan het begin. De personen vond ik wat verwarrend, het gaat om meerdere generaties en het duurde even dat hij soms over zichzelf “hij” schreef en daarna weer “ik” zei, omdat hij het verhaal verteld aan zijn kinderen. Zodra dat duidelijker was, vond ik het een ontroerend verhaal, al had ik het einde niet op deze manier zien aankomen. Mooi hoe Daanje toch weer steeds herinneringen als een thema in haar boeken verwerkt. Bijzondere schrijfster.

[Reyer]

Anjet Daanje (1965) maakt van het ogenschijnlijk eenvoudige leven van haar hoofdpersoon Finn Pompe een odyssee door zijn bestaan te laten samenvallen met grote of minder grote gebeurtenissen in de geschiedenis, zoals de maanlanding, de treinkaping bij Wijster, de val van de muur, de vliegtuigramp in de Bijlmer, de Elfstedentocht van 1997 en de financiële crisis. Daanje betrekt sommige gebeurtenissen rechtstreeks op het leven van Finn, andere zijn slechts indirect relevant, bv. omdat ze op een cruciaal moment voorbijkomen op radio of televisie. Natuurlijk gaat de fantasie van de schrijver hierdoor zo nu en dan voorbij aan het geloofwaardige, maar och... Daanje schetst vooral een prachtig tijdbeeld van iemand die in de late jaren zestig geboren is, zoals zijzelf.

Het was niet dat Finns vader ongelukkig was. Terwijl ze samen op een zaterdagmiddag de auto wasten, Finn was dertien of veertien, had hij zijn vader gevraagd of hij een ander leven had willen leiden en dat had zijn vader toen stellig ontkend. Finn geloofde niet dat het een leugen was. Misschien was de echte vraag of Finn niet liever een vader had gehad die zijn dromen najaagde. Het pijnlijke was dat Finns moeder er in stilte hetzelfde over dacht.

Omdat jl. een groot deel van het leven van Finn en zijn nichtje/buurmeisje/beste vriendin Juno beslaat, verandert het boek een paar keer van sfeer. De jeugd in Groningen sprak me minder aan, terwijl de studententijd me soms deed denken aan het eveneens geweldige Niemand in de stad van Philip Huff. De meeste aandacht gaat naar de volwassen periode. Voor het verhaal is dat terecht – jl. is tot het einde toe interessant – maar voor de historische lijn is het jammer.

Een minpunt vond ik de afwisseling van stijl. Het grootste deel van het verhaal is in de derde persoon geschreven, maar soms richt de hoofdpersoon zich tot zijn kinderen, aan wie hij over vroeger vertelt. Die kinderlijke toon stoorde me en had achterwege kunnen blijven. Al met al was ik echter onder de indruk van de inventiviteit van Daanje, die me eerder verraste met De herinnerde soldaat . Ik ben nieuwsgierig naar haar verdere werk.

[Rocelle]

’Wat gebeurd is, is gebeurd en komt nooit meer terug.’

Een veelgebruikte quote van wijlen mijn vader én de slotzin van dit prachtige boek. Zo ontroerend dat ik er even van moet bij komen.

[Tjanne van der Sanden]

Onwijs de moeite waard om na het lezen ook een kijkje te nemen in het uitgebreid uitgewerkte achtergrondinformatie document te vinden op de site van Anjet! Daar lees je onder andere dat zelfs de datum van het wiskunde-examen in 1986 is gefactcheckt (!!!!)

[Joke]

Sterk onder de indruk van dit boek, waarin een persoonlijke geschiedenis wordt verhaald, met de wereldgeschiedenis op de achtergrond. De familieverhalen, liefdesverhalen, zijn ongelooflijk meeslepend, tragisch soms, maar vooral heel menselijk en mooi.
Heel knap geschreven.

[Alexander]

Na ‘De herinnerde soldaat’ en ‘Het lied van ooievaar en dromedaris’ te hebben gelezen, besloot ik mij te storten op de eerdere werken van Anjet Daanje, te beginnen met ‘Jl.’

Het boek draait om de relatie tussen Finn en Juno en de geschiedenis van hun beider families. Het verhaal komt wat moeizaam op gang door de soms lastig te volgen rol en voorgeschiedenis van de personages uit beide families. Op een kwart van het boek komt er echter meer vaart in het verhaal en begon ik met meer plezier en voldoening te lezen.

Ieder hoofdstuk is op een originele manier opgebouwd rondom een belangrijke dag uit de wereld- en Nederlandse geschiedenis, zoals de val van de Berlijnse muur, de Bijlmerramp en de val van Lehman Brothers. Soms beïnvloeden deze gebeurtenissen het gedrag van de personages en soms spelen ze een bijrol.

De bijzondere relatie tussen Finn en Juno wordt kunstig uit de doeken gedaan. Ze trekken elkaar aan en stoten elkaar af. Een belangrijk thema in dit boek is dat onwenselijke onderdelen van de familiegeschiedenis van Finn en Juno zich in hun eigen leven op een bepaalde manier herhalen. De lessen uit de geschiedenis zijn in theorie makkelijker te trekken dan in de praktijk van het dagelijkse leven. Of zoals Daanje schrijft:

‘... hoe vaak je ook met terugwerkende kracht de voortekenen herkent en je voorneemt om van nu af aan beter op te letten zodat je nooit meer zult worden verrast. De toekomst is vernuftig en voltrekt zich telkens in een nieuwe vorm. Nemen jullie maar van papa aan, het verleden herhaalt zich nooit, ja onderdelen ervan, maar daardoor wordt het alleen verraderlijker.’

Voortekenen die met terugwerkende kracht worden herkend spelen ook een belangrijke rol in het laatste, emotionele hoofdstuk. Dit hoofdstuk raakte mij om persoonlijke redenen.

Als enigszins storend ervoer ik dat de schrijfster het vertelperspectief van de derde persoon binnen hoofdstukken afwisselde met een schrijfstijl waarin Finn zich tot zijn kinderen en later zijn moeder richtte.

Al met al heb ik het boek met veel plezier gelezen. Een meesterwerk zoals ‘Het lied van ooievaar en dromedaris’ is het niet, maar ach. 4*.

[Lalagè]

Het duurt even voor ik begrijp wie wie is in de familie en het kost me misschien wel honderd bladzijden om goed in het verhaal te komen.

Op een gegeven moment denkt Finn met zijn studenten na over welke gebeurtenissen in de geschiedenisboeken terechtkomen en welke niet, en kan je dat al voorspellen op de dag dat ze gebeuren? Wat vertelden je opa en oma en wat geef je later door aan de volgende generatie?

Ik vind de laatste honderd bladzijden van het boek het interessantste. Inmiddels zijn de hoofdpersonen echt voor me gaan leven. Weet dus dat je even moet doorzetten als je dit gaat lezen, want deze schrijver weet wat ze doet.

Lees mijn hele bespreking op https://lalageleest.nl/2025/12/14/jl-...

[Betty Van]

Alles is prachtig van Anjet Daanje.

[Amber]

wat houd ik van de schrijfstijl van Anjet Daanje & wat was dit weer een prachtig verhaal. zo ontroerend en mooi <3

[Dilma]

Wat een ontroerend goed boek😭 Op naar het volgende boek van Daanje!

[Marithé Van Goethem]

Fantastisch …. Ik zou 6 sterren willen geven . Ik vond dit boek beter dan haar libis prijs winnende boek “het lied van ooievaar en dromedaris.”

[Hannah De]

Ik vond dit echt een mega goed boek. Je volgt het verhaal van Finn Pompe die tegenover zijn nichtje woont en uiteindelijk beste vrienden met haar wordt. Aan de hand van dingen uit de geschiedenis vertelt hij over hun leven en de gebeurtenissen die rond die tijd plaatsvonden. Wat ik wel raar vond was dat het dus familie is en dat ze zoenen en ook seks hebben? Beetje vreemd. Ze zijn volgensmij niet helemaal volledig familie maar toch gek. Ik vond het aspect dat Juno bipolair blijkt te zijn een mooie wending van het verhaal. Ergens weet je wel al hoe het eindigt maar je weet alleen niet wat er toe leid. Het is soms moeilijk te lezen omdat Finn aan zijn kinderen vertelt maar soms het perspectief ook veranderd en verteld hij niet in de ik vorm maar praat hij over zichzelf als ‘hij’. Verder echt een aanrader!

[Lieke Beltman]

Een wat het lijkt onschuldig opgroeien van twee beste vrienden waarbij je vanuit hun oogpunt steeds meer te weten komt over de familiegeschiedenis en de echte waarheid. Heel makkelijk te lezen omdat het wordt de hoofspersoon aan zijn eigen kinderen doorverteld. Ben helemaal geen liefhebber van geschiedenis maar vond het heel interessant hoe grote geschiedenis gebeurtenissen tijdens hun leven plaatsvonden en werden beleefd. Je voelt de spanning opbouwen halverwege het boek omdat je merkt dat er nog veel meer aan de hand is dan wat je tot
Nu toe te lezen krijgt. Prachtig boek maar komt wel onder ooievaar en dromedaris te staan.

[Sophie Maes]

Jup, I cried.. Een prachtig, meeslepend en tragisch verhaal over ongrijpbare liefde, schuld, schaamte, spijt, maar ook geluk, familie en keuzes. Dit verhaal over zielsverwanten wordt verteld aan de hand van ingrijpende wereldgebeurtenissen, waardoor ook de geschiedenis volgens een ander perspectief wordt verteld. Deze 'eigentijdse geschiedenis' was in eerste instantie wat me aansprak in het boek, de rest heeft me verrast! Het heeft me aan het denken gezet welke ingrijpende geschiedenismomenten of wereldgebeurtenissen ik heb meegemaakt in mijn leven en hoe ik dit beleefd heb.

[Geert Jan]

Kan ik ook 6 sterren geven?
Wat een prachtig boek. Vergelijkbaar met het Ooievaar boek. Mooi voor leeftijdgenoten al die memorabele dagen. Maar vooral het verhaal met een ontroerend einde. Een absolute aanrader!

[Eva]

Het duurde lang voor ik in dit boek zat, maar toen ik goed in het verhaal zat, werd ik helemaal fan. Schrijfstijl van Anjet Daanje is fantastisch. Wel een continue dreiging van somberheid en heftige gebeurtenissen als een rode draad in dit boek.

[Gijs]

Fijne roman. Het verhaal wordt wel steeds somberder, maar speelt zich dan wel weer in Groningen af.

[Nathalie Maebe]

4,5 sterren
Fantastisch auteur, een ontdekking voor mij

[Gea Hagenauw]

Geweldig mooi

[Marjon Brugman]

Poeh, heftig boek.

[Noor]

jl. walked so ooievaar en dromedaris could run

[Myrthe]

Hmm, vond het idee wel aardig maar het had ook wel een beetje How I met your mother-vibes en die stonden me niet echt aan omdat het ook enigszins verwarrend (en niet nodig?) was om de perspectiefwisseling in te zetten. Daarnaast voelde het alsof de gebeurtenissen uit de geschiedenis er soms een beetje ingepropt werden omdat dat nu eenmaal het idee was. Vond het wel aardig, maar duurde me stiekem ook iets te lang allemaal.

[Heleen]

Zo’n boek dat je het gevoel geeft dat je tijdens je leven een extra leven mag meemaken. Ik heb het nu een paar dagen uit en het laat me nog niet los.

[Mathilde]

Heel erg knap geschreven. Behalve de zeer boeiende familiegeschiedenis en de raakvlakken met belangrijke gebeurtenissen uit de wereldgeschiedenis, die (soms wat gekunsteld) aan de personages gelinkt werden, vond ik de filosofische benadering van de geschiedenis, die door het heden steeds opnieuw kan veranderen, helemaal geweldig. 4,5 ster!

[Esme Wind]

Pfft….heftig eind! Je moet even in het boek inkomen maar dan pakt het je. En het eind….. het blijft in mijn hoofd spoken.

[Marjolein Schut]

Geweldig. Elk hoofdstuk start met een historisch belangrijk moment in het leven van Finn, onze hoofdpersoon. Van de familie die kijkt naar de eerste stap op de maan (voor Finn het moment om met 15 maanden zijn eerste stap te zetten) tot de aanval op de twin towers. Het verhaal vertellen staat centraal. De familiegeschiedenis doorgeven. De overlevering. Het eerste verhaal vertelt zijn moeder aan Finn. Daarna vertelt Finn het aan zijn kinderen. En dan gebeurt er iets waardoor Finn het verhalen vertellen niet verder kan vertellen aan zijn kinderen, dan kan hij alleen nog de familiegeschiedenis vertellen aan zijn dementerende moeder
Prachtig qua taal, ingenieus geconstrueerd en boeiend om te lezen