به سوی زبان شناسی شعر

by مهران مهاجر, محمد نبوی

216 pages

First published January 1, 1997

Reviews

[Bahman Bahman · Rating 2 out of 5]

"رابطه‌ي ميان زبان و شعر از جمله مسائلي است كه نظريه‌پردازان سده‌ي بيستم زياد به آن پرداخته‌اند و مكتب‌هاي گوناگون پاسخ‌هاي متفاوتي به آن داده‌اند. از آن‌جا كه شعر پديده‌اي زباني است، زبان‌شناسي كمك زيادي به فهم مسائل موجود در عرصه مي‌كند. مؤلفان اين كتاب كوشيده‌اند تا با بهره‌گيري از يك نظريه‌ي زبان‌شناختي بسيار نيرومند، كه در سال‌هاي اخير در ايران نيز جاي خود را باز كرده، به شعر بينديشند و دست كم دو پرسش را از ديد خود پاسخ دهند. يكي اين كه چه عنصر يا عاملي متن را نزد خواننده به "شعر" بدل مي‌كند. پرسش ديگر اين است كه آيا مي‌توان با ابزار زبان‌شناسي تفسير يا خوانشي از اين يا آن شعر به دست داد. كتاب چهار فصل دارد. در فصل نخست مؤلفان براي آشنايي خوانندگان با نظريه‌ي زبان‌شناسي سيستمي، كه تحليل‌هاي خود را بر آن بنا كرده‌اند، فصلي را به توضيح مباني اين نظريه‌ي زبان‌شناختي اختصاص داده‌اند؛ در فصل دوم، براي آشنايي بيش‌ترِ خوانندگان با فضاي تحليلي و نظريه‌هاي موجود ادبي، ترجمه‌ي چهار مقاله را آورده‌اند كه در آن‌ها زبان، ادبيات، نظريه‌ي ادبي و سبك‌شناسي شعر موضوع بحث است. اين دو فصل درواقع زمينه‌ساز دو فصل اصلي كتاب هستند كه براي پاسخ‌گويي به دو پرسش فوق نوشته شده‌اند. در فصل سوم، مؤلف پس از تحليل عناصر و عوامل گوناگون، به اين نتيجه مي‌رسد كه شعر فرايندي زباني است كه، درواقع، در ذهن خواننده به شعر فرامي‌رويد. و فصل چهارم به تحليل و خوانش چند شعر از نيما يوشيج اختصاص يافته تا خوانندگان با قدرت زبان‌شناسي در تفسير و خوانش شعر آشنا شوند."

[Mehran Qandi · Rating 4 out of 5]

تلاشی تحسین‌برانگیز است؛ کم‌شمار است نمونه‌های تحلیل‌هایی که با درک دقیق از چارچوب نظری مطلوبشان به تحلیل متن، از درون سنت ادبی‌اش بپردازند. تحلیلشان «ترجمه»ی بی‌ذوق و بی‌خود و بیهوده‌ای نباشد و واقعاً وجهی از وجوه متن ادبی را نشان بدهد. اما این کتاب قطعا این هست. فارغ از آن که با دستاوردهایش موافق باشید یا نه، روش‌مندی و نظریه‌مندی‌اش مثال‌زدنی‌ست. چارچوب نظری هالیدی در بررسی سبک متن را برگزیدند و دست به ارائه‌ی تحلیلی از برخی اشعار نیما زدند. قطعا پیش از آنچه هست باید به آن توجه شود.
اما یک اعتراف؛ مدت درازی‌ست که از خوندن این کتاب می‌گذرد و از آن پس، جز یکی دو بار برای بررسی کردن معادل‌های برخی اصطلاحات زبان‌شناختی و سبک‌شناختی (این دو مترجم از مترجمان بسیار خوبی‌اند و من هم خیلی خوش می‌دارمشان)، سراغش نیامده‌ام. بنا دارم متن را چندی بعد دوباره بخونم، خصوصاً بعد از خواندن یکی دو اثر هالیدی و یکی دو اثر در اعمال نظریه‌اش بر متن. شاید با آن پشتوانه از فروغ اثر در نظرم کاسته شود. عجالتا به نظرم روی‌کردش پشتوانه، چارچوب و غنا دارد و به صورت منسجمی گزارش شده؛ برای هر علاقه‌مند سبک‌شناسی و تحلیل متن ادبی فارسی یک کتاب ضروری‌ست.