Το φαινόμενο της γραφειοκρατίας στην Ε.Σ.Σ.Δ.

by Περικλής Παυλίδης, Ευτύχης Μπιτσάκης (Foreword), Άγγελος Σιδεράτος (Editor)

Η ιστορία της Σοβιετικής Ένωσης, ένδοξη και τραγική συνάμα, συνιστά ένα από τα σπουδαιότερα εγχειρήματα κοινωνικής χειραφέτησης στην κατεύθυνση της οικοδόμησης μιας εναλλακτικής της κεφαλαιοκρατίας κοινωνίας.
Ως εκ τούτου, οι αντιθέσεις του σοβιετικού καθεστώτος, πηγή της εξέλιξης αλλά και της ανατροπής του, δε μπορούν να αγνοηθούν από καμία θεωρητική αναζήτηση του εφικτού μιας μη καπιταλιστικής ιστορικής προοπτικής.
Ο συγγραφέας του βιβλίου, προσπαθώντας να ανιχνεύσει αυτές τις αντιθέσεις, πραγματεύεται το χαρακτηριστικό για τη σοβιετική κοινωνία φαινόμενο της γραφειοκρατίας, το οποίο συχνά δαιμονοποιείται και ανάγεται σε απόλυτο αίτιο εκφυλισμού και κατάρρευσης της εργατικής εξουσίας.

Πρόλογος: Ευτύχης Μπιτσάκης
Προλεγόμενα
Εισαγωγή

Πρώτο Μέρος: Θεωρίες για την κοινωνική φύση του σοβιετικού καθεστώτος
- Οι απόψεις του Λ. Τρότσκι για τη σοβιετική γραφειοκρατία και την κοινωνική φύση της ΕΣΣΔ
Τα αίτια του γραφειοκρατικού φαινομένου
Οι υλικές προϋποθέσεις του σοσιαλισμού
Η αντίληψη του Λ. Τρότσκι για το σοσιαλισμό και το χαρακτήρα του σοβιετικού καθεστώτος
Η θεώρηση της σοβιετικής γραφειοκρατίας ως άρχουσας τάξης και η κριτική εκ μέρους του Λ. Τρότσκι
- Η θεωρία του κρατικού καπιταλισμού
- Η ερμηνεία του σοβιετικού καθεστώτος ως νέου γραφειοκρατικού κοινωνικού συστήματος
Η θεωρία του Κ. Καστοριάδη
Η Νέα Τάξη του Μ. Τζίλας
Η θεωρία της Νομενκλατούρας του Μ. Βοσλένσκυ

Δεύτερο Μέρος: Το φαινόμενο της γραφειοκρατίας και οι αντιφάσεις της σοσιαλιστικής κοινωνίας στην ΕΣΣΔ
- Το φαινόμενο της γραφειοκρατίας στη σοβιετική κοινωνία
Οι σχέσεις παραγωγής στην ΕΣΣΔ. Η θεμελιώδης αντίφαση του σοσιαλισμού
Ο χαρακτήρας της εργασίας στην ΕΣΣΔ. Τα αίτια της γραφειοκρατίας
Η διττή φύση του σοσιαλιστικού κράτους. Γραφειοκρατία και αντεπανάσταση
Οι προοπτικές εξάλειψης της γραφειοκρατίας
- Ο ρόλος της γραφειοκρατίας στην κατάρρευση - ανατροπή του σοβιετικού καθεστώτος
- Ορισμένες επισημάνσεις αναφορικά με την κοινωνική φύση της ΕΣΣΔ και τη δυνατότητα χειραφέτησης της εργασίας

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

155 pages, Paperback

First published November 1, 2001

About the author

Ο Περικλής Παυλίδης γεννήθηκε το 1967 στη Θεσσαλονίκη. Είναι διδάκτωρ Φιλοσοφίας του Κρατικού Πανεπιστημίου Λομονόσοφ της Μόσχας. Εργάζεται ως συμβασιούχος καθηγητής στην ΣΕΛΕΤΕ/ΠΑΤΕΣ Αθηνών και στο Γενικό Τμήμα του Πολυτεχνείου Κρήτης. Τα τελευταία χρόνια υπηρετεί ως μέλος ΔΕΠ στο Παιδαγωγικό Τμήμα Δημοτικής Εκπαίδευσης του ΑΠΘ· από το 2010 στη βαθμίδα του Επίκουρου καθηγητή.

Επιστημονικές εργασίες του έχουν δημοσιευθεί σε ελληνικά και ρωσικά περιοδικά.

Reviews

[thekar · Rating 5 out of 5]

Η Γραφειοκρατία δεν ήταν μονοπώλιο της ΕΣΣΔ: γεννήθηκε, υπάρχει και μεγεθύνεται καθημερινά στο καπιταλιστικό σύστημα. Είναι οι θέσεις των managers όλων των βαθμίδων πού έχουν ως βασικό στόχο να συντονίζουν την παραγωγική διαδικασία.

Σκοπός αυτού του βιβλίου είναι να ανιχνεύσει ποιά ηταν η αιτία ύπαρξης και γιγάντωσης της γραφειοκρατίας στην ΕΣΣΔ, και κατα συνέπεια, ποιά ηταν η κοινωνική φύση του σοβιετικού κράτους και ποιός ηταν ο ρόλος της γραφειοκρατίας στην πτώση του υπαρκτού σοσιαλισμού στο τέλος του 20ου αιώνα. Αρχικά ο συγγραφέας αφού αναλύει όλες τις αντι-σοβιετικές, "αριστερές" αποψεις για την σοβιετική γραφειοκρατία, υπερασπίζεται την θέση οτι η Σοβιετική Ένωση ηταν "πρώιμη σοσιαλιστική κοινωνία" και οτι η παρουσία της γραφειοκρατίας δεν άλλαζε το γεγονός αυτό. Στη συνέχεια, διερευνά τα αίτια της υπαρξης της γραφειοκρατίας τα οποία βρίσκει στην υπάρχουσα παραγωγική δομή στα ελλειπή επιστημονικοτεχνικά μέσα της εποχης εκείνης. Η γραφειοκρατία επομένως ήταν ενα απαραίτητο βήμα όπως η υπαρξη του κράτους, ώστε να χτιστεί περαιτέρω η σοσιαλιστική κοινωνία αλλα και για των συντονισμό των διεσπαρμένων παραγωγικών μονάδων. Η αντίστροφη μέτρηση για την ΕΣΣΔ ξεκίνησε όταν ο κεντρικός σχεδιασμός της οικονομίας μαζί με μια εκφυλισμένη σε δυνατότητες γραφειοκρατία απέτυχαν να ενοποιήσουν παραπέρα κοινωνικά τις παραγωγικές δυνάμεις της χώρας -αλλα και του "ανατολικού μπλοκ". Παρόλα αυτά, η γραφειοκρατία, ακομη και τα διεφθαρμένα τμηματά της, και παλι δεν ήταν η βασική δυναμη που μπήκε μπροστα στην παλινόρθωση του καπιταλισμού στην Ανατολική Ευρώπη: αυτή ηταν η παραοικονομία η οποια είχε δημιουργήσει ενα εμπορικό δικτυο μέσα στην ΕΣΣΔ λόγω των προβλημάτων του κεντρικού σχεδιασμού απο το 1960 και μετα.

Ο συγγραφέας πιστεύει οτι ο σοσιαλισμός δεν θα επανέλθει και ουτε θα οικοδομηθεί χωρίς να γινει κατανοητό γιατι υπήρχαν εμποροχρηματικές σχεσεις και γραφειοκρατία στην ΕΣΣΔ και χωρίς ανιχνευση των προβλημάτων του κεντρικού σχεδιασμού πριν το 1960. Το βασικότερο όλων ομως, είναι η θέση οτι ο σοσιαλισμος - και στο απώτατο μέλλον ο κομμουνισμος- δεν θα μπορέσει να προχωρήσει χωρίς ολοπλευρη αναπτυξη του επιστημονικού επιπέδου (κυρίως ρομποτική και επικοινωνιες) η οποία οχι μονο στοχευει να μεταβάλλει τις παραγωγικές σχεσεις αλλα και τα ίδια τα μέσα παραγωγης.


Παρόλο που μπορεί καποιος να προβληματίστει, να συμφωνήσει ή να διαφωνήσει, ενα πολύ ωραίο βιβλιο για όποιον θέλει να κατανοήσει την κοινωνία της ΕΣΣΔ με επίκεντρο την γραφειοκρατία της, και να επίσης να αντιληφθεί τα αιτια της πτώσης.