Η πίπα του Στάλιν και άλλα (αντι)σοβιετικά ανέκδοτα

by Γιώργος Τσακνιάς (Editor / Translator)

Τα αντικαθεστωτικά ανέκδοτα στην ΕΣΣΔ και στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης υπήρξαν ένα φαινόμενο με τεράστια έκταση, διάρκεια και ποικιλία, παρά τις συνέπειες που υφίσταντο όσοι τα αναπαρήγαν. Στο ανά χείρας βιβλίο ανθολογοῦνται περί τα 160 αντιπροσωπευτικά (αντι)σοβιετικά ανέκδοτα, που προέρχονται από ρωσικές ή μεταφρασμένες στα αγγλικά πηγές και καλύπτουν την περίοδο από τα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια μέχρι την κατάρρευση των σοσιαλιστικών καθεστώτων.
Το εισαγωγικό κείμενο επιχειρεί να ερμηνεύσει τα ανέκδοτα ως ιστορικό φαινόμενο αλλά και ως δημιούργημα του προφορικού πολιτισμού. Στόχος της ανθολογίας είναι να δώσει στον αναγνώστη μια μικρή γεύση της ιστορίας του λεγόμενου «υπαρκτού σοσιαλισμού» από τη σκοπιά των ανθρώπων που έζησαν την ιστορία αυτή στο πετσί τους. Το πικρό γέλιο τους δεν είναι παρά άλλη μια ψηφίδα της ανθρώπινης κατάστασης· όπως λέει ο Επιθεωρητής του Γκόγκολ: «Με ποιον γελάτε; Με τους εαυτούς σας γελάτε!»

Genres: Humor, Anthologies

216 pages, Paperback

First published December 1, 2017

About the author

Ο Γιώργος Τσακνιάς γεννήθηκε στην Αθήνα το 1968. Σπούδασε στην Ιταλική Σχολή Αθηνών και στο τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με ειδίκευση στην ιστορία. Έκανε μεταπτυχιακές σπουδές στην έδρα Ιστορίας και Πολιτισμού των Σλαβικών Λαών, στο ίδιο Πανεπιστήμιο, με καθηγητή τον Φαίδωνα Μαλιγκούδη (τίτλος διατριβής: "Ο σλαβικός παγανισμός στις βυζαντινές και λατινικές μεσαιωνικές πηγές", 1997). Εργάζεται ως ερευνητής στο Ελληνικό Λογοτεχνικό και Ιστορικό Αρχείο του ΜΙΕΤ. Έχει ασχοληθεί με τη μετάφραση λογοτεχνίας, την επιμέλεια και το ιστορικό προλόγισμα βιβλίων, καθώς και με τη φωτογραφία (υπήρξε μέλος του Φωτογραφικού Ομίλου του ΑΠΘ, μεταξύ 1990-1994, δίδαξε ιστορία και αισθητική της φωτογραφίας στα ετήσια σεμινάρια του ομίλου, έχει δημοσιεύσει φωτογραφίες του σε βιβλία, έχει κάνει μία ατομική έκθεση στον εκθεσιακό χώρο του ΕΛΙΑ, τον Μάρτιο του 2006, και έχει λάβει μέρος σε πολλές ομαδικές, όπως η Photosynkyria 2005 στη Θεσσαλονίκη).

Reviews

[Erasmia Kritikou · Rating 5 out of 5]

"Ένας δικαστής βγαίνει από την αίθουσα σκασμένος στα γέλια. Τον βλέπει ένας συνάδελφος:
- Τι έγινε;
-'Ακουσα ένα ξεκαρδιστικό ανέκδοτο! Απίστευτο!
- Ε, πες το ντε!
- Είσαι καλά; Μόλις καταδίκασα αυτόν που το είπε σε δέκα χρόνια εξορία."

________

Ευφυής ανθολόγηση, (κάτι περισσότερο από) ενδιαφέρον θέμα και σπαρταριστή απόδοση,
ιδιαίτερα εκτίμησα το ότι δεν χάθηκε -καθόλου- στην μετάφραση το ξενόγλωσσο αστείο.

Τα (αντι)σοβιετικά ανέκδοτα είναι τόσο πολύ αστεία, επειδή είναι τόσο πολύ πικρά.
Επειδή ακριβώς πηγάζουν από την αβάσταχτη σοβαρότητα της δυστυχίας.

Είναι το χιούμορ τους σκοτεινό σαν το υπόγειο της Κα Γκε Μπε, είναι τσουχτερό σαν τον παγετό της Σιβηρίας, είναι ειρωνικό σαν τον "σοσιαλιστικό ρεαλισμό". Όσο πιο δύσκολη η ζωή, τόσο μεγαλύτερη η ανάγκη να ξεσπάσεις σε παροξυσμό γέλιου, σε μια απέλπιδη προσπάθεια ν' αντισταθμίσεις, κάπως, το βάρος (;)

Συγχαρητήρια πρωτοβουλία για την όμορφη ιδέα και την πολύ καλή υλο-ποίηση από τον Γιώργο Τσακνιά.

______________

"Ένας νεαρός, στέλεχος της Κομσομόλ, παρακολουθεί έναν γέρο αγρότη που οργώνει το χωράφι του με το ψωραλέο άλογό του και με το χειροποίητο αλέτρι του. "Το βλέπω ότι στην πράξη δουλεύει", σχολιάζει, "αλλά στην θεωρία;"

[Sophia · Rating 3 out of 5]

B.R.A.CE. 2018 4 βιβλία από 4 διαφορετικούς εκδοτικούς οίκους (2/4)

Ενδιαφέρον βιβλίο ( διαφορετικό από αυτά που διαβάζω συνήθως ) το οποίο σου παρουσιάζει την Ιστορία από μια οπτική γωνία που δεν είχα σκεφτεί ποτέ να εξετάσω, τα ανέκδοτα που φανερώνουν την καθημερινότητα μιας κατάστασης.

Μία σημείωση από την πλευρά μου: πρέπει να ξέρεις Ιστορία, να έχεις διαβάσει σχετικά για να μπορείς να κάνεις την σύνδεση. Παρόλο που υπάρχουν σημειώσεις, για μένα υπήρξαν κάνα 2 σημεία στην εισαγωγή που θα ήθελα μια ανάλυση παραπάνω. Αν και τα ανέκδοτα αυτά άνετα "κολλάνε" με όλες τις κυβερνήσεις (ανησυχητικό ; ) και μπορείς να καταλάβεις το κλίμα και την εποχή.

[Liana Chronea · Rating 5 out of 5]

Ο τίτλος είναι παραπλανητικός. Όσοι συνδέουν τα ανέκδοτα με ευφορία και γέλιο, προσγειώνονται απότομα.
Ένα χρονικό της σοβιετικής ιστορίας μέσα από (πολύ) πικρές αλήθειες, ντυμένες με το μανδύα του ανέκδοτου. Η φόρτιση που μου προκάλεσε, δεν ήταν καθόλου αναμενόμενη. Έμεινα μ’ έναν κόμπο στο στομάχι.
Μια ωδή στην ελευθερία του λόγου, που τη θεωρούμε τόσο αυτονόητη...

[Λευτέρης Πετρής · Rating 4 out of 5]

"Δύο κρατούμενοι συζητούν στη φυλακή:
-Εσένα γιατί σε πιάσανε; Πολιτικό ή ποινικό;
-Πολιτικό, πολιτικό. Βασικά εγώ υδραυλικός είμαι. Με φώναξαν στα γραφεία της τοπικής οργάνωσης του κόμματος γιατί είχε βουλώσει ο νεροχύτης. Ρίχνω μία ματιά, οι σωλήνες ήταν χάλια. Τους λέω "εδώ θέλει αλλαγή ολόκληρο το σύστημα".
Ε, και μου ρίξανε 7 χρόνια."

[Konstantinos M. · Rating 5 out of 5]

Έπος (τσέπης)

[Μιχάλης Παπαχατζάκης · Rating 2 out of 5]

Το βιβλίο "Η πίπα του Στάλιν και άλλα (αντι)σοβιετικά ανέκδοτα", εκδ Κίχλη 2017 είναι μια ανθολογία από 162 ανέκδοτα, τα οποία, σύμφωνα με τον Γιώργο Τσακνιά που έκανε την ανθολόγηση, αποτελούν ένα μέρος όσων κατέγραψαν σοβιετικοί σε αρχεία αναφορών αστυνομίας και αμερικάνοι σε αρχεία συνεντεύξεων του FBI ή πανεπιστημίων από φυγάδες της Ανατολικής Ευρώπης. Μάλιστα, προμήθευαν τον Ρήγκαν με ορισμένα, για τις ομιλίες του.

Ο επιμελητής κάνει μια μεγάλη ιστορική αναδρομή στην εισαγωγή του βιβλίου, και προσπαθεί να δώσει ένα πλαίσιο (όχι πολύ ακριβές, μάλλον πρόχειρο) εντός του οποίου δημιουργήθηκαν αυτά τα ανέκδοτα. Στη συνέχεια παρουσιάζει κάποια από αυτά. Τα περισσότερα αφορούν την περίοδο μετά το θάνατο του Στάλιν και κυρίως τις ανατολικοευρωπαϊκές χώρες (πλην Γιουγκοσλαβίας και Αλβανίας). Σε αυτά τα ανέκδοτα βλέπουμε ξεκάθαρα πως έβλεπε (προφανώς) αρκετός κόσμος τις μεταπολεμικές κυβερνήσεις του (γραφειοκρατία, αναποτελεσματικότητα, ελλείψεις στην παραγωγή, στενή εποπτεία από την αστυνομία, υποταγή στις ντιρεκτίβες των σοβιετικών συμμάχων), στοιχεία που αναμφίβολα οδήγησαν στην κατάρρευση των καθεστώτων του λεγόμενου "υπαρκτού σοσιαλισμού". Φυσικά, δεν αποτελούν μια συνολική θεώρηση των πραγμάτων, διότι δεν έχουν (και πως θα μπορούσαν ως ανέκδοτα) στη θεματολογία τους και τα επιτεύγματα. Ή έχουν μέσα και την υπερβολή. Ο Τσακνιάς αναπτύσσει μια σωστή επιχειρηματολογία ως προς το πως πρέπει να τα δούμε: σχετικά πάντα. Όμως δείχνουν μια κάποια εικόνα. Κάποια είναι αντιπολιτευτικά ανοικτά και άλλα σαρκάζουν με μεγάλο πνεύμα. Ένα από αυτά το είδαμε στην (πολύ καλή κατ' εμέ) ταινία "Οι ζωές των άλλων", με τον ήλιο που συνομιλεί με τον Χόνεκερ.