Het is 2004. Een groep klimaatwetenschappers doet onderzoek op een schip in het Noordpoolgebied. Een van hen is Bas Fretz, een bijna-volwassen vrouw van 21 die nog met Lego speelt. Zij is mee in plaats van haar hoogleraar, Reinier, nadat die onverwacht is overleden. Ze hield net iets te veel van hem en ze zou graag weten of hij ook iets voor haar voelde, maar daar komt ze natuurlijk nooit meer achter, nu hij dood is.
Daar zit ze dan, als junior onderzoeker, op dat schip in het poolijs, tussen wildvreemde wetenschappers die elk zo hun eigen obsessies hebben. En als de expeditie dreigt te mislukken, wordt de kans steeds kleiner dat Bas er nog in slaagt om Reiniers wetenschappelijke ambities te verwezenlijken - laat staan die van zichzelf.
Onder het ijs is een originele roman over liefde en verlies, de wereld van de wetenschap en de macht en onmacht van de mens. Spannend, sprankelend en sfeervol - een romandebuut om van te smullen.
Als je dit boek in je handen hebt, denk je: Ik ga (eindelijk) een boek lezen over klimaatverandering! Je hoopt dat het boek een activistische ondertoon heeft, dat het gaat vertellen hoe het nu allemaal echt in elkaar zit en wat we moeten doen met zijn allen.
Onder het ijs speelt zich inderdaad af op het terrein van klimaatverandering. Eigenlijk net als alle andere verhalen die geplaatst worden in deze tijd. Het is eigenlijk altijd aanwezig op de achtergrond, maar die verhalen gaan allemaal over mensen en no one cares over de achtergrond. Net als in deze roman, alleen heb je - door de voorkant, het achterplat en de titel - de illusie dat het wel over 'belangrijkere' zaken gaat. Maar nee.
Deze roman zit bomvol mensen en karikaturen. Het verlegen meisje. De oude, witte, mannelijke en vooral vrouwonvriendelijke professoren. De Russen die continu wodka drinken. De twee knappe zusjes die vooral op mannenjacht zijn aan boord. De Aziaten die zich het schompes werken om een wit voetje te halen bij hun sensei. Ze hebben allemaal hun eigen verhaal en hun eigen problemen, ze zijn of 'goed' of 'slecht', maar aan het einde komt alles goed. Zo goed, dat het zelfs over de top wordt uitgemolken hoe goed het allemaal wel niet eindigt. Fijn! Mooi. Eind goed, al goed.
Maar nee - natuurlijk is het niet goed! De personages zijn allemaal sprookjesachtig gelukkig (ze hebben een relatie, een baan, een publicatie is een hip wetenschappelijk tijdschrift, de kat is terecht, weet ik het allemaal), maar de aarde is niet geholpen. IJsberen eten elkaar nog steeds op. De olie-industrie betaalt nog steeds de klimaatwetenschap. Maar daar gaat het je niet om als je dit boek uit hebt, want het gaat je om de personages. Als je het boek weglegt, denk je: wat is de wereld toch mooi! Zij blij, jij blij. Zo: zie daar het egocentrisme van de mens. Het humanocentrisme. Dit boek is een spiegel. En dat is naar.
Onder het ijs is een roman, die je erg vaak laat glimlachen. Humor is naast een gevoel van angst steeds aanwezig. Verlatingsangst die Bas helemaal niet wil voelen omdat ze daardoor erkent dat Reinier werkelijk dood is. Ik las in Onder het ijs een kans van de protagonist om haar liefde voor Reinier te kunnen bewaren; net doen alsof er niets anders in de wereld speelt dan alleen maar haar liefde voor hem en heel misschien ook zijn liefde voor haar. Ze is nog niet toe aan rouwen; ze wil haar gevoelens bewaren diep onder het ijs. Daar waren ze samen in gedachte.
Wat een heerlijk boek. Ik had geen idee wat ik moest verwachten, en kreeg een roman over afscheid en verlies en ontwikkeling, in een geweldige nerdy paleosetting. Als ik minder slaap nodig had gehad, was dit boek in één dag uit geweest.
Na de vorige, mij erg tegenvallende -dystopische- roman van deze schrijfster, was dit een verademing. Een te intelligente jonge vrouw ontwikkelt een zwak voor haar hoogleraar. Wanneer deze komt te overlijden houdt zij zijn kat en mag ze mee op de expeditie naar de Noordpool. In die mini gemeenschap (betaald door een oliemaatschappij) wordt zij als jongste behandeld en over het hoofd gezien. Te vaak spreekt zij haar observaties en gedachten uit; de gevestigde wetenschappelijke orde voor het hoofd stotend. Gelukkig zijn daar de wetenschappers van haar eigen generatie; de raadselachtige Japanner, de Duitse wetenschapper en de Engelse zusjes. Hilarische situaties. Schitterende plotwendingen. Lekker weglezend
De mensen op het schip worden beeldend beschreven: de zusjes die onderzoek doen naar walvissen, de Texanen die in filmcitaten praten, de Duitser die op zoek is naar ijsberen en de Japanse jongen die met Bas communiceert door tekeningetjes voor elkaar achter te laten in het lab. Door diverse gesprekken blijken Bas' veronderstellingen over Reinier en zijn verhouding met anderen stuk voor stuk niet te kloppen.
Het begin van het boek is dromerig door de bijwerkingen van de pillen die Bas neemt tegen zeeziekte. Het eind is juist glashelder. Een mooi debuut!
Naast een roman over liefde en rouw, en over moeite hebben met de omgang met andere mensen, is dit ook een boek vol interessante weetjes. Ik wist tenminste niet wat dinoflagellanten zijn en wat ze met het klimaat te maken hebben. Mag je dat eigenlijk zeggen, dat je iets geleerd hebt van een roman? Of snap je dan niks van literatuur?
Oh, en een schrijfster die woordgrapjes maakt in haar boek kan het bij mij eigenlijk niet meer verbruien.
3,5e ster. Een vreemd boek. De stijl vind ik niet heel bijzonder, de verhaallijn komt zeer traag op gang, maar de laatste 50 pagina’s overtuigden me om toch die 4e ster te geven. Ondanks een vrij simpel verhaal zitten er veel maatschappelijke thema’s in verweven en dat is knap gedaan.
Voor de dagbladen NRC Handelsblad en nrc.next schrijft Ellen de Bruin vooral over wetenschap, psychologie en menselijk gedrag. Haar verhalen zijn over het algemeen niet al te zwaar, maar de inhoud daarvan is wel gestoeld op verregaande research. In 2007 verscheen haar eerste non-fictie, Dutch women don’t get depressed. Iets meer dan tien jaar later is haar debuutroman Onder het ijs uitgegeven.
Omdat haar professor aan de Randstad University, Reinier van Wichteren, plotseling overlijdt, kan de eenentwintigjarige Bas Fretz in zijn plaats mee met een groep klimaatwetenschappers die onderzoek gaan doen in het Noordpoolgebied. Hoewel Reinier haar mentor was, was ze ook verkikkerd op hem, maar ze zal nu niet meer te weten komen of hij dat ook op haar was. Op het onderzoekschip bevindt ze zich tussen voor haar vreemde wetenschappers met ieder hun eigen eigenaardigheden. Bas wil Reiniers wetenschappelijke ambities uitvoeren, maar die kans wordt klein als de expeditie op een fiasco dreigt uit te draaien.
Na een min of meer filosofisch eerste hoofdstuk begint het verhaal hierna echt. Het wordt verteld vanuit het perspectief van Bas en de lezer merkt al snel dat een groot deel daarvan bestaat uit haar herinneringen aan Reinier. Uit alles blijkt dat ze helemaal idolaat van hem was, maar uit niets valt op te maken dat dit wederzijds was. Waar in ieder geval geen enkele onduidelijkheid over is, is dat Bas haar herinneringen aan het verwerken is, dat ze een rouwperiode doormaakt. Ook heeft het er veel van weg dat ze vooral op zoek is naar zichzelf. Gedurende de plot blijkt dit op zich ook wel, want aanvankelijk is ze nogal naïef en spreekt ze, zonder het zelf te beseffen, haar gedachten hardop uit. Dat is aan het eind van het boek anders. Dan is ze evenwichtiger. Haar personage heeft in de zeven weken dat ze zich aan boord van het onderzoeksschip bevond een positieve ontwikkeling doorgemaakt.
Onder het ijs is gebaseerd op een wetenschappelijke expeditie naar de Noordpool die in 2004 werkelijk heeft plaatsgevonden. Hierdoor is een aanzienlijk deel van het verhaal doorspekt met een terminologie waar een leek geen enkele binding mee heeft en die er ook voor zorgt dat het verhaal een nogal traag en saai verloop heeft. Het lijkt erop dat het verhaal voor de helft gevuld is met informatie die door de auteur uit wetenschappelijke boeken heeft gehaald. De andere helft is er dan door haarzelf bij bedacht. Dat verzonnen deel is tevens het meest interessante, hoewel er ook daarin kanttekeningen te plaatsen zijn. Zo is een aantal dialogen nogal aangedikt en dat een drietal Amerikaanse wetenschappers alleen in citaten uit films kan communiceren, wordt na verloop van tijd ronduit vervelend. Wat op een gegeven moment wel erg duidelijk naar voren komt, is dat men elkaar in de wetenschapswereld het succes niet gunt. Het lijkt vooral een wereld van eerst ik en dan de rest. En waarschijnlijk wijkt dat niet eens zo heel veel af van hoe het er elders aan toegaat.
De meeste personages die De Bruin gecreëerd heeft, zijn redelijk interessant en intrigerend. Ze hebben allemaal hun eigen bijzonderheden waardoor een deel van het boek wel enigszins boeiend is. Desondanks kan Onder het ijs als roman niet overtuigen. Hoewel de auteur soms mooi geformuleerde zinnen heeft gebruikt, is het boek een te wetenschappelijk relaas geworden.
Genoten van dit boek! Mijn nieuwsgierigheid was geprikkeld nadat ik een interview met Ellen de Bruin had gehoord op de boekenpodcast Het Verhaal. Ik hoopte een, voor een leek , goed beeld te krijgen van wat het moet zijn om als microbiologe mee te gaan op expeditie naar de Noordpool. Die verwachting loste de auteur helemaal in. Ik werd snel meegezogen in Bas' onderzoek, nooit verwacht dat ik geboeid zou zijn door dinoflagellatten. Ook de uitdagingen dat boren op de Noordpool met zich meebrengt, werden realistisch beschreven, en stuwde het verhaal ook vooruit omdat het zorgde voor kansen voor het hoofdpersonage om het heft in eigen handen te nemen. Wat mij het meeste greep aan het hoofdpersonage was niet per se de rouw en het liefdesverdriet waar ze mee te kampen heeft, maar vooral hoe ze zich letterlijk en figuurlijk staande probeert te houden in de hiërarchie van het deinende schip. Hoe ze vrienden van vijanden leert te onderscheiden, en het spel der ambitieuze onderzoekers leert meespelen. De stijl is rechtdoorzee, met niet te veel tierlantijntjes en af en toe een rake en vaak ook grappige metafoor: 'Ze eten tussen de middag droge, zoute vis met fabrieksbrood, dat ze tot warme zwarte streepjes pletten in een broodrooster waarvan het plastic aan de bovenkant begint te smelten. Waarom maken mensen iets wat opwarmt en niet tegen zijn eigen hitte kan, vraagt Bas zich elke keer af als ze het ziet. Maar ja, dat geldt natuurlijk voor de hele menselijke beschaving op deze planeet."
Een jonge wetenschapper gaat mee op poolexpeditie om onderzoek te doen naar dinoflagelaten- eencellige algen-
Deze eencelligen gaan tijdens ongunstige omstandigheden vercysten, en gaan in een soort winterslaap, om op een later, gunstiger tijdstip weer tot leven te komen, daarbij hun oorspronkelijke vorm weer aannemend.
Deze eencelligen staan symbool voor het verdriet en de rouw die Bas ondergaat in de surreële ijswereld van de pool. Voor haar is haar gestorven liefde nog altijd fysiek aanwezig, al verdwijnen de herinneringen aan hem langzaam uit haar geheugen. Het tweede sterven van haar geliefde is begonnen. Zij worstelt met de vraag wat hij voor haar betekende, of hij wel van haar hield.
Reizend door het surreëel landschap van de ijszee, waar de midzomernacht zes maanden lang voor permanent licht zorgt, en waar al het andere in koude, mist en nevelen is gehuld, vindt zij uiteindelijk een antwoord op haar vragen.
Een prachtig debuut over basale levensvragen, waarin de lezer tevens een blik in de fascinerende wereld van de wetenschap gegund is.
Dit boek was mijn persoonlijk keuzeboek voor de leeslijst van de Hebban Debuutprijs 2018.
Uiteindelijk lijkt het boek op een soap verpakt in een wetenschappelijke missie. Personages zonder diepgang. Hoe vaak wil je een filmcitaat horen/lezen? Ik weet dat het woketijdperk nog moest beginnen in 2018, maar als vrouw in de wetenschap ben je in dit boek of een pin-up of een bitch of een zeer timide meiske met een onuitgesproken crush op haar mentor.
Blijft over een aardige relaas over een onderzoek op de Noordpool…
Wetenschap is wachten, heb ik begrepen, maar het is ook wachten op een betere klifi.
Mooi boek. Goed verhaal. En heel actueel, de klimaatverandering wordt aangestipt. Oke, er zitten wetenschappelijke termen en namen in, maar die zijn zeker ook de moeite waard om op te zoeken. Bas, de hoofdpersoon, zit nog in mijn hoofd. Ben eigenlijk zelfs benieuwd hoe het verder gaat met haar.
Mooi boek, best spannend en ook emotioneel, in een aparte setting. Ik wilde echt door blijven lezen, omdat ik me telkens afvroeg wat er verder zou gebeuren en hoe het zou aflopen... dat is altijd een goede eigenschap van een boek.
Prachtig boek! Wetenschappelijke wereldje wordt mooi beschreven. Daarnaast is de surrealistische sfeer rond de Noordpool een prachtig decor voor dit verhaal
Mooie, grappige en filosofische roman over de dood, de liefde en het ijs. Het boekt zakt in het midden iets in, maar dat wordt ruimschoots goed gemaakt door het mooie einde. Aanrader.
Soms een beetje een wannabe-boek, maar wel aardig. Het motief met de cassettebandjes vind ik wat overtrokken (Bas F). Over zeeboringen, over microbiologie en over onmogelijke liefde.
This entire review has been hidden because of spoilers.
Intrigerend verhaal over hoe mensen mensen zijn, zelfs tijdens een noordpoolexpeditie tbv het klimaat. Grappig, mooie stijl, liefdevol, over authentieke gevoelens. Én, vond ik, een fijn einde.
Fijn boek goed geschreven. Geeft een mooi inkijkje in de absurde wetenschappelijke wereld. Mooi omschreven emoties over afscheid, nieuwe liefde, verwarring en ontdekking.
Ik las Onder het ijs, door Ellen de Bruin, over een jonge wetenschapster Bas, die tijdens een wetenschappelijke expeditie op een onderzoeksschip worstelt met rouw om haar dode mentor. Ze was verliefd op hem, maar weet niet wat hij voor haar voelde. Nu neemt ze zijn plaats in op het schip, omdat hij eigenlijk zou gaan, maar plotseling overleed. Ik moest er even in komen, het kostte we mat moeite om me in te leven in de ietwat wereldvreemde, introverte hoofdpersoon (een ex-wonderkind dat op haar 21e al aan een PhD begint), maar gaandeweg kreeg ik toch steeds meer sympathie voor haar.
In de ietwat benauwde mini-samenleving op het schip blijkt Bas laag in de hiërarchie te staan, en krijgt ze te maken met diverse machtsspelletjes tussen de andere opvarenden. Onder invloed van medicatie tegen zeeziekte en depressie brengt ze de eerste dagen van haar verblijf op het schip licht hallucinerend door, waardoor je als lezer ook niet altijd weet of dingen nu echt zijn of alleen in haar hoofd zitten.
Het is vlot geschreven, het leest lekker weg. Het leven op het schip lijkt af en toe een tikje puberaal (er is een foute gast die het met meerdere vrouwen doet, achterovergedrukte drank , flauwe grappen), maar als ik zo de oude blogs van een vriendin die een aantal keer op vergelijkbare wetenschapscruises is mee geweest (zij zit in de foraminiferen, waar in dit boek ook een paar keer lucht aan gerefereerd wordt) lees, is dat niet eens zo ongeloofwaardig. Het zijn ten slotte voor een deel jonge mensen, aan het begin van hun wetenschappelijke carrière, die een paar weken op een schip bij elkaar worden gepropt. Het zorgt tussen de psychologische ontwikkeling en de intriges door voor de nodige comic relief.
Geweldig boek, boeiend van kaft tot kaft. Met moeite heb ik het gisyeten weggelegd om het vandaag uit te lezen (uitgestelde vreugde). Door het perspectief zuiver bij Bas te houden en de lezer echt in haar hoofd te laten, wordt het een heel intens verhaal. Ik was zó verontwaardigd na blz. 230 dat ik even een leespauze in moest lassen; wat was ik kwaad!!! Fantastisch dat een boek dat voor elkaar krijgt. Absolute aanrader.