What do you think?
Het zwart-witdenken voorbij: Een bijdrage aan de discussie over kolonialisme, slavernij en migratie
Geschiedenis is een permanent proces van verandering; de trotse zekerheden van toen zijn de schaamte en schande van nu. Dat wéét bijna iedereen, maar in de praktijk worden steeds vaker moderne morele maatstaven op het verleden geprojecteerd. De Gouden Eeuw, "foute' standbeelden, het hulpje van Sinterklaas – in feite alle geschiedenis lijkt het dezer dagen te moeten ontgelden. Bezien met de bril van nu ontstaat zo een sterk verwrongen beeld van gevoelige historische onderwerpen als kolonialisme, slavernij en migratie.
Geschiedenis dient daarmee als politieke agenda en als excuus. Hoe het werkelijk toeging, hoe anders dan tegenwoordig, dat blijft buiten beeld. In Het zwart-witdenken voorbij geeft Piet Emmer deze drie gevoelige kwesties de context die ze verdienen: zonder emoties, met weging van de feiten.
Geschiedenis dient daarmee als politieke agenda en als excuus. Hoe het werkelijk toeging, hoe anders dan tegenwoordig, dat blijft buiten beeld. In Het zwart-witdenken voorbij geeft Piet Emmer deze drie gevoelige kwesties de context die ze verdienen: zonder emoties, met weging van de feiten.
- GenresHistory
160 pages, Paperback
First published December 8, 2017
About the author
Piet Emmer
30 books16 followersProf. Dr. Piet Emmer studied history and economics at Leiden University. He worked at the University of Amsterdam (Faculty of Economic Sciences) where he obtained his PhD in 1974 with the thesis 'England, the Netherlands, Africa and the slave trade in the nineteenth century'. He then worked at Leiden University until 2009, as full professor of the history of European expansion and related migration and slavery. In addition, he was an associate professor at the University of Amsterdam, Faculty of Economics and Business Administration, from 1 September 2005 to 1 September 2007. He was also a Visiting Fellow at Churchill College in Cambridge, the Berlin Institute for Advanced Study and the Netherlands Institute for Advanced Study in Wassenaar. As Visiting Professor, he was associated and taught at the University of Texas in Austin, the Universität Hamburg and the Université de Bretagne-Sud. He was a Member of the Editorial Board of the Journal of Imperial and Commonwealth History and Journal of Caribbean History. His best-known book is: "The Dutch Slave Trade 1500-1850." In 2009, he retired
Ratings & Reviews
Friends & Following
Create a free account to discover what your friends think of this book!
Community Reviews
Displaying 1 - 7 of 7 reviews
April 2, 2018
Emmers meest recente boek is een slecht onderbouwde polemiek, die het vooral moet hebben van stropopargumenten en het ridiculiseren van politieke correctheid. Het trucje waar de historicus al decennia naam mee maakt, maar dat toch vooral lui en saai aandoet. De beste samenvatting van zijn boek geeft Piet Emmer zelf, per ongeluk, als hij Ewald Vanvugts Roofstaat recenseert."Er staan nog veel meer onnauwkeurigheden, verouderde verklaringen en aperte leugens in, maar het is onbegonnen werk om dat in dit hoofdstuk allemaal te weerleggen"
Zoals zo vaak pretendeert Emmer vooral economische feiten en objectieve waarheden te verkondigen, terwijl hij die tegelijk aan moralistische, normatieve conclusies verbindt. In Emmers ogen is het geweld gepleegd door historische figuren een feit waar we geen negatieve mening over mogen hebben, want het ligt in het verleden--waarmee hij dat geweld de facto normaliseert, en de vele historische stemmen van verzet doet verdwijnen.
Emmer heeft nooit kennis genomen van decennia aan onderzoek naar het culturele naleven van kolonialisme, en kiest consistent de meest nauw mogelijke interpretatie en een vaak puur economische invalshoek: als het koloniseren Suriname maar een beperkte economische bijdrage aan de Nederlandse staatskas leverde, kan het blijkbaar niet zo zijn dat het ook een culturele invloed op Nederland had. En een beperkte economische opbreng relativeert meteen het geweld dat de gekoloniseerden is aangedaan, alsof meer Nederlandse winst dat lijden erger had gemaakt. Het helpt hierbij niet dat zelfs veel van zijn beweringen over de omvang en het economische belang van slavernij en kolonialisme gebaseerd zijn op al lang achterhaald onderzoek.
Zelfs eeuwenoud onderzoek naar de invloed van kolonialisme lijkt aan onze historicus voorbij zijn te aan: zo komt bij zijn bespreking van Haiti het eeuwenlange dwarsbomen van de economische ontwikkeling van het land door koloniale mogendheden geen moment ter sprake; bij Emmer is Haiti vooral arm omdat ze de witte mensen te snel uit hun land hebben verwijderd. Dat 'te snel' is niet specifiek voor Haiti, overigens: iedere economische achterstand in de wereld lijkt te zijn veroorzaakt doordat witte Europeanen niet meer aan het roer staan. Feiten lijken sowieso niet besteed aan Emmer, zo leerde ik tot mijn verbazing dat de Verenigde Staten en Duitsland geen koloniaal verleden hebben.
Emmers invalshoeken en argumenten hadden niet verbaasd had een koloniaal ambtenaar in 1887 ze op schrift gesteld. En als je dan toch kan kiezen tussen het origineel en een 150 jaar later geschreven slap aftreksel, kan je net zo goed het oorspronkelijke bronmateriaal ter hand nemen.
Zoals zo vaak pretendeert Emmer vooral economische feiten en objectieve waarheden te verkondigen, terwijl hij die tegelijk aan moralistische, normatieve conclusies verbindt. In Emmers ogen is het geweld gepleegd door historische figuren een feit waar we geen negatieve mening over mogen hebben, want het ligt in het verleden--waarmee hij dat geweld de facto normaliseert, en de vele historische stemmen van verzet doet verdwijnen.
Emmer heeft nooit kennis genomen van decennia aan onderzoek naar het culturele naleven van kolonialisme, en kiest consistent de meest nauw mogelijke interpretatie en een vaak puur economische invalshoek: als het koloniseren Suriname maar een beperkte economische bijdrage aan de Nederlandse staatskas leverde, kan het blijkbaar niet zo zijn dat het ook een culturele invloed op Nederland had. En een beperkte economische opbreng relativeert meteen het geweld dat de gekoloniseerden is aangedaan, alsof meer Nederlandse winst dat lijden erger had gemaakt. Het helpt hierbij niet dat zelfs veel van zijn beweringen over de omvang en het economische belang van slavernij en kolonialisme gebaseerd zijn op al lang achterhaald onderzoek.
Zelfs eeuwenoud onderzoek naar de invloed van kolonialisme lijkt aan onze historicus voorbij zijn te aan: zo komt bij zijn bespreking van Haiti het eeuwenlange dwarsbomen van de economische ontwikkeling van het land door koloniale mogendheden geen moment ter sprake; bij Emmer is Haiti vooral arm omdat ze de witte mensen te snel uit hun land hebben verwijderd. Dat 'te snel' is niet specifiek voor Haiti, overigens: iedere economische achterstand in de wereld lijkt te zijn veroorzaakt doordat witte Europeanen niet meer aan het roer staan. Feiten lijken sowieso niet besteed aan Emmer, zo leerde ik tot mijn verbazing dat de Verenigde Staten en Duitsland geen koloniaal verleden hebben.
Emmers invalshoeken en argumenten hadden niet verbaasd had een koloniaal ambtenaar in 1887 ze op schrift gesteld. En als je dan toch kan kiezen tussen het origineel en een 150 jaar later geschreven slap aftreksel, kan je net zo goed het oorspronkelijke bronmateriaal ter hand nemen.
September 11, 2018
Een prikkelend, tegendraads essay, dat weliswaar zijn titel niet waarmaakt. Het blijft wit tegen zwart, de waarheid van Piet Emmer tegenover die van anderen.
November 9, 2019
Een informatief boekje vol feiten, maar wel met een eenzijdige benadering. Als bijdrage aan de discussie niet zo sterk, ondanks de scherpe toon. Er had wel wat meer structuur in de tekst mogen zitten. Behoorlijk zwart-wit is het dan weer wel.
Volgens Emmer kijken alle anderen slechts naar de ‘zwarte bladzijden’ van de slavernijgeschiedenis en proberen die alleen nog maar zwarter te maken. Daarnaast beschuldigt hij vrijwel iedereen ervan met een ongenuanceerde hedendaagse bril naar het verleden te kijken. Hij benadrukt vooral dat slavernij en kolonialisme voornamelijk positief waren, ook voor de tot slaaf gemaakten zelf en het merendeel van hun nazaten.
Hij wil een aantal mythen de wereld uit schoppen.
Zo was de slavernij niet de bron waaruit onze de Gouden Eeuw gefinancierd werd. Slavenhandel was in economisch opzicht voor Nederland slechts een voetnoot, met een winst voor ons land van slechts 0,005 % van het toenmalig BNP. De afschaffing van de slavernij was een Europese verdienste, als resultaat van het gelobby van de abolitionisten. De overlevingskansen van slaven op een slavenschip waren ongeveer even groot als die van de Europese landverhuizers naar de Nieuwe wereld. Slavernij was verschrikkelijk, maar het gebeurde wel in een wereld waar ook dwangarbeid heel normaal was. Wat Emmer wil zeggen is hoe weinig een mensenleven in een andere tijd dan de onze waard was. Om op grond van de huidige morele waarden het verleden te veroordelen is anachronistisch. Het verleden is nu eenmaal een andere wereld, het verleden is een vreemd land.
Daarmee heeft hij een punt.
Maar de onderbouwing waarbij hij Haïti (het enige land waar een slavenopstand succesvol was) aandraagt als bewijs voor het mislukken van zwart zelfbestuur omdat zij het tegenwoordig laagste inkomen per hoofd van de bevolking hebben? Dat van dat inkomen zal wel kloppen, maar dat hij de ‘herstelbetalingen’ die de Haïtianen aan kolonisator Frankrijk moest betalen (het equivalent van 17 miljard euro) niet noemt geeft te denken. Daar is Haïti 122 jaar mee bezig geweest (tot 1947). Wat voor invloed heeft dat gehad op de economische ontwikkeling van Haïti mijnheer Emmer?
Volgens Emmer kijken alle anderen slechts naar de ‘zwarte bladzijden’ van de slavernijgeschiedenis en proberen die alleen nog maar zwarter te maken. Daarnaast beschuldigt hij vrijwel iedereen ervan met een ongenuanceerde hedendaagse bril naar het verleden te kijken. Hij benadrukt vooral dat slavernij en kolonialisme voornamelijk positief waren, ook voor de tot slaaf gemaakten zelf en het merendeel van hun nazaten.
Hij wil een aantal mythen de wereld uit schoppen.
Zo was de slavernij niet de bron waaruit onze de Gouden Eeuw gefinancierd werd. Slavenhandel was in economisch opzicht voor Nederland slechts een voetnoot, met een winst voor ons land van slechts 0,005 % van het toenmalig BNP. De afschaffing van de slavernij was een Europese verdienste, als resultaat van het gelobby van de abolitionisten. De overlevingskansen van slaven op een slavenschip waren ongeveer even groot als die van de Europese landverhuizers naar de Nieuwe wereld. Slavernij was verschrikkelijk, maar het gebeurde wel in een wereld waar ook dwangarbeid heel normaal was. Wat Emmer wil zeggen is hoe weinig een mensenleven in een andere tijd dan de onze waard was. Om op grond van de huidige morele waarden het verleden te veroordelen is anachronistisch. Het verleden is nu eenmaal een andere wereld, het verleden is een vreemd land.
Daarmee heeft hij een punt.
Maar de onderbouwing waarbij hij Haïti (het enige land waar een slavenopstand succesvol was) aandraagt als bewijs voor het mislukken van zwart zelfbestuur omdat zij het tegenwoordig laagste inkomen per hoofd van de bevolking hebben? Dat van dat inkomen zal wel kloppen, maar dat hij de ‘herstelbetalingen’ die de Haïtianen aan kolonisator Frankrijk moest betalen (het equivalent van 17 miljard euro) niet noemt geeft te denken. Daar is Haïti 122 jaar mee bezig geweest (tot 1947). Wat voor invloed heeft dat gehad op de economische ontwikkeling van Haïti mijnheer Emmer?
September 17, 2018
Emmer's mening voelt aan als een Donald Trump met een grotere woordenschat. Gefocussed op hoe slecht 'politieke correctheid' is, geeft Emmer vele argumenten die makkelijk te ontkrachten zijn als men er langer dan drie seconden overna denkt. Als de tropische ziektes echt de reden zijn voor zo veel sterfgevallen van slaven als Emmer doet geloven, dan zouden alle tropische gebieden momenteel uitgestorven zijn. Ook kan men slavernij niet goedpraten door te argumenteren dat 'dwangarbeid' ook met witte mensen IN Europa gebeurde. Het punt is namelijk niet dat slavernij alleen slecht is als het om zwarte mensen (of people of colour) gaat, het punt is dat slavernij in het algemeen slecht is. Dat de conversatie vaak gaat over POC omdat zij het vaakst slaaf zijn geweest. Een ander argument is dat blanken niet zo veel verdienden met slavernij als men vaak denkt. Hoewel dit interessante informatie is, praat dit alsnog slavernij - wat hoe dan ook een grote economie was - niet goed. Voor de rest denk ik dat de review van Sander mijn mening zeer goed samenvat.
January 30, 2021
Hoewel er zeker interessante zaken vermeld worden maakt het boek zijn titel alles behalve waar. Dit is juist een boek waarbij de 'politiek-niet-correcte mens' (om maar even Emmers' eindeloos aangehaalde 'politiek correcte mens' te counteren) blij mee zal zijn omdat ze kunnen wijzen naar een hoogopgeleide schrijver die iets opschrijft waar ze het mee eens kunnen zijn.
De schrijver kan het niet laten om historische punten die duidelijk passen bij zijn mening meermaals te herhalen (''kolonialisme bracht toch ook telefoonlijnen, wegen, medische zorg'') wat erg opvalt. Ook is zijn toon vaak vermoeiend wat betreft de 'politiek correcte mens' en wat zij allemaal wel niet verkeerd denken en wat allemaal wel niet incompleet is aan hun gedachten.
Tot slot zal de lezer niets vinden in dit boek over hedendaags racisme (op grote of kleine schaal) en wat de gevolgen zijn van de geschiedenis van slavernij, migratie en kolonialisme op 'ons' denken.
De schrijver kan het niet laten om historische punten die duidelijk passen bij zijn mening meermaals te herhalen (''kolonialisme bracht toch ook telefoonlijnen, wegen, medische zorg'') wat erg opvalt. Ook is zijn toon vaak vermoeiend wat betreft de 'politiek correcte mens' en wat zij allemaal wel niet verkeerd denken en wat allemaal wel niet incompleet is aan hun gedachten.
Tot slot zal de lezer niets vinden in dit boek over hedendaags racisme (op grote of kleine schaal) en wat de gevolgen zijn van de geschiedenis van slavernij, migratie en kolonialisme op 'ons' denken.
October 21, 2020
In 'Het zwart-wit denken voorbij' probeert de historicus P.C. Emmer een bijdrage te leveren aan de discussie over kolonialisme, slavernij en migratie. Zijn belangrijkste boodschap is dat je historische gebeurtenissen niet kunt beoordelen naar hedendaagse normen en waarden: geschiedenis is een 'vreemd land'. Ook ziet hij vele voorbeelden waarin de historie wordt geïnterpreteerd om maatschappelijke of politieke standpunten te bevestigen, en geeft dan zelf aan hoe het 'werkelijk' in elkaar stak. Wat is waar en wat niet? Dat blijft lastig in de hele discussie. Toch: weer meer voer tot overdenken.
January 15, 2018
Van dit boek vind ik het deel over de slavernij het belangrijkste, daarom beperk ik mijn commentaar tot dit onderwerp.
Emmer verdient zeker steun voor zijn standpunt dat de koloniale instituties en slavenhandel vanuit hun toenmalige context moeten worden begrepen. In het kader van zijn polemiek kan daar aan worden toegevoegd dat ook de context van de huidige discussie van belang is. In deze context is niet alleen de vraag aan de orde of er sprake is van morele vooruitgang. Er is ook sprake van actuele belangen: nakomelingen van slachtoffers van de slavernij voelen zich nog altijd slachtoffer, maken verwijten aan de erfgenamen van de oude koloniale macht en eisen genoegdoening.
De meeste argumenten die Emmer in deze discussie te berde brengt zijn van economische aard. En al zijn ze niet allemaal nieuw, veel van zijn cijfermatige argumenten is relevant. Maar, zoals Emmer terecht stelt, de cruciale vraag is welk moreel oordeel we nu, anno 2018 mogen geven over slavenhandel en slavenarbeid tussen 1500 en halverwege de 19de eeuw. De discussie daarover gaat om meer dan economische feiten, het is een morele en politieke discussie.
Om de morele aspecten van de polemiek goed te begrijpen is een analyse op drie gebieden noodzakelijk. In de eerste plaats moet worden onderzocht welke morele overwegingen destijds beschikbaar waren. Het gaat dan niet om wat destijds de meerderheid van de betrokkenen dacht - wat ‘normaal’ was - maar om welke morele noties beschikbaar waren en door die meerderheid omarmd of genegeerd zijn. Op dit punt stelt Emmer zwaar teleur. De opmerkingen dat destijds de levens van gewone mensen nauwelijks telden en er feitelijk van gelijkheid geen sprake was, zijn in dit verband wel erg mager zo niet nogal cynisch. Meer to the point is de vaststelling dat binnen Europa slavernij werd afgewezen en Europese mogendheden niettemin buiten Europa slavenhandel steunden. Deze twee moreel geladen feiten schuren en de discrepantie vraagt om opheldering. Het enige dat Emmer daarover naar voren brengt, is dat men er blijkbaar diep van doordrongen was dat je je buiten Europa moest aanpassen. En dat is alles. Onderzocht zou moeten worden op welke gronden de slavernij binnen Europa werd afgewezen. Door wie, vanuit welke maatschappelijke achtergrond? Welke noties bestonden er over menselijke vrijheid en waardigheid? Waren over het in bezit nemen en verhandelen van andere menselijke schepselen de meningen verdeeld? Juist in die verdeeldheid worden morele en immorele keuzes gemaakt.
De tweede terrein van onderzoek is de vraag of verdienste en schuld die voortvloeien uit destijds gemaakte keuzes nog van toepassing zijn op mensen in de 21ste eeuw? Emmer sluit dit terecht niet helemaal uit, onder meer onder verwijzing naar slachtoffers van WOII. Dat moet worden uitgereikt en helaas doet Emmer daar weinig moeite voor. Het zou ook vreemd zijn om zich wel met de VOC-mentaliteit te willen identificeren en tegelijk te beweren dat wat destijds verkeerd was ons niet meer aangaat.
De vraag wat veel nakomelingen van slaven nu nog dwars zit, is de derde kwestie waarover opheldering nodig is. Waar draait hun verwijt om? Komt de achterstelling die zij voelen werkelijke voort uit een slavernijverleden? Speelt hedendaags racisme en andersgezinde uitsluiting een rol? Vanuit wetenschappelijk en politiek oogpunt is het van belang daar helderheid in te krijgen. Binnen het vooral economische betoog ontstaat die helderheid niet. Tekenend is de opmerking over Marten Luther King, die niet aan de ‘wetenschappelijke’ eis van Emmer blijkt te hebben voldaan toen hij sprak van een ‘zwarte Holocaust’. Onnodig, want het lijkt me onbetwistbaar dat King met deze metafoor de verbreiding en de intensiteit van het racisme in de VS in de jaren ’60 wilde duidelijk maken. En die metafoor is in dat licht volkomen op zijn plaats.
Emmer verdient zeker steun voor zijn standpunt dat de koloniale instituties en slavenhandel vanuit hun toenmalige context moeten worden begrepen. In het kader van zijn polemiek kan daar aan worden toegevoegd dat ook de context van de huidige discussie van belang is. In deze context is niet alleen de vraag aan de orde of er sprake is van morele vooruitgang. Er is ook sprake van actuele belangen: nakomelingen van slachtoffers van de slavernij voelen zich nog altijd slachtoffer, maken verwijten aan de erfgenamen van de oude koloniale macht en eisen genoegdoening.
De meeste argumenten die Emmer in deze discussie te berde brengt zijn van economische aard. En al zijn ze niet allemaal nieuw, veel van zijn cijfermatige argumenten is relevant. Maar, zoals Emmer terecht stelt, de cruciale vraag is welk moreel oordeel we nu, anno 2018 mogen geven over slavenhandel en slavenarbeid tussen 1500 en halverwege de 19de eeuw. De discussie daarover gaat om meer dan economische feiten, het is een morele en politieke discussie.
Om de morele aspecten van de polemiek goed te begrijpen is een analyse op drie gebieden noodzakelijk. In de eerste plaats moet worden onderzocht welke morele overwegingen destijds beschikbaar waren. Het gaat dan niet om wat destijds de meerderheid van de betrokkenen dacht - wat ‘normaal’ was - maar om welke morele noties beschikbaar waren en door die meerderheid omarmd of genegeerd zijn. Op dit punt stelt Emmer zwaar teleur. De opmerkingen dat destijds de levens van gewone mensen nauwelijks telden en er feitelijk van gelijkheid geen sprake was, zijn in dit verband wel erg mager zo niet nogal cynisch. Meer to the point is de vaststelling dat binnen Europa slavernij werd afgewezen en Europese mogendheden niettemin buiten Europa slavenhandel steunden. Deze twee moreel geladen feiten schuren en de discrepantie vraagt om opheldering. Het enige dat Emmer daarover naar voren brengt, is dat men er blijkbaar diep van doordrongen was dat je je buiten Europa moest aanpassen. En dat is alles. Onderzocht zou moeten worden op welke gronden de slavernij binnen Europa werd afgewezen. Door wie, vanuit welke maatschappelijke achtergrond? Welke noties bestonden er over menselijke vrijheid en waardigheid? Waren over het in bezit nemen en verhandelen van andere menselijke schepselen de meningen verdeeld? Juist in die verdeeldheid worden morele en immorele keuzes gemaakt.
De tweede terrein van onderzoek is de vraag of verdienste en schuld die voortvloeien uit destijds gemaakte keuzes nog van toepassing zijn op mensen in de 21ste eeuw? Emmer sluit dit terecht niet helemaal uit, onder meer onder verwijzing naar slachtoffers van WOII. Dat moet worden uitgereikt en helaas doet Emmer daar weinig moeite voor. Het zou ook vreemd zijn om zich wel met de VOC-mentaliteit te willen identificeren en tegelijk te beweren dat wat destijds verkeerd was ons niet meer aangaat.
De vraag wat veel nakomelingen van slaven nu nog dwars zit, is de derde kwestie waarover opheldering nodig is. Waar draait hun verwijt om? Komt de achterstelling die zij voelen werkelijke voort uit een slavernijverleden? Speelt hedendaags racisme en andersgezinde uitsluiting een rol? Vanuit wetenschappelijk en politiek oogpunt is het van belang daar helderheid in te krijgen. Binnen het vooral economische betoog ontstaat die helderheid niet. Tekenend is de opmerking over Marten Luther King, die niet aan de ‘wetenschappelijke’ eis van Emmer blijkt te hebben voldaan toen hij sprak van een ‘zwarte Holocaust’. Onnodig, want het lijkt me onbetwistbaar dat King met deze metafoor de verbreiding en de intensiteit van het racisme in de VS in de jaren ’60 wilde duidelijk maken. En die metafoor is in dat licht volkomen op zijn plaats.
Displaying 1 - 7 of 7 reviews