فیثاغورس و فیثاغوریان

تاریخ فلسفه یونان #3

by W.K.C. Guthrie, مهدی قوام صفری (Translator)

Genres: Philosophy

331 pages, Hardcover

Published January 1, 1996

About the author

William Keith Chambers Guthrie was a Scottish classical scholar, best known for his History of Greek Philosophy, published in six volumes between 1962 and his death.

Reviews

[Elaheh]

این کتاب یکی از منابعی هست که در پادکست دیدن قسمت سوم از امیر لطیفی معرفی شده تا با شنیدن قسمت چهارم پادکست فیثاغورس و فیثاغوریان را بهتر بفهمیم.
اعداد سبب هماهنگی بودند و هماهنگی به نظر فیثاغوریان اصلی الهی بود که کل جهان را هدایت می کرد.فیثاغورس و مکتبش با عقیده به خویشاوندی جهانی و مفهوم اساسی روابط سحرآمیز در تناسخ و تشبه به خدا در پایان زندگی انسانی، کاملا در بستر این ایده های دینی قرار داشتند. ( برگرفته از کتاب)

آنچه در کتاب گفته شده در بخش اول در مورد منابعی است که ارسطو و افلاطون از فیثاغورس و فیثاغوریان در دست داشته اند و در این کتاب نقل قول شده است. در فصل دوم در مورد انسان و جایگاه او در طبیعت از نظر فیثاغورس توضیح داده شده و در فصل بعدی در مورد اعداد و اشیاء، فواصل موسیقیایی و اعداد و کوموس و اندیشه های فیثاغورس، زرتشت و دین پارسی و ارتباط آنها باهم مورد بررسی قرار گرفته. جلوتر که میرویم نظریه ماهیت نفس رو توضیح داده و در آخر در مورد فیثاغوریان منفرد اطلاعاتی به دست ما میده که هر فصل به نوبه خود تفاسیر منحصر به خود را دارند. در کل کتاب خوبی بود.

[امیر لطیفی · Rating 4 out of 5]

منسوب به فیثاغورس در ستایش فلسفه و فیلسوف:

زندگی مانند جمع شدن در جشنواره‌ی المپیک است که مردم برای این کار سه انگیزه دارند: مسابقه برای کسب عنوان قهرمانی، خرید و فروش، تماشاچی بودن. به این ترتیب بعضی در زندگی در خدمت شهرت و پول هستند، اما بهترین گزینش همان گزینش کسانی است که وقت خود را به عنوان فیلسوف (دوستدار حکمت) وقف تامل درباره‌ی طبیعت می‌کنند.

در ستایش فیثاغورس، از زبان برتراند راسل:

من جز فیثاغورس كسی را نمی‌شناسم كه در عالم فكر به این اندازه موثر بوده باشد. این را بدین جهت می‌گویم كه آنچه در بادی امر به عنوان مذهب افلاطونی جلوه می‌كند، پس از تجزیه و تحلیل همان مذهب فیثاغوری از آب در می‌آید. مفهوم جهان ابدی، جهانی كه بر عقل مكشوف می‌شود اما بر حس مكشوف نمی‌شود، تماماً از فیثاغورس گرفته شده است. اگر فیثاغورس نمی‌بود، مسیحیان عیسی را «کلمه» نمی‌پنداشتند، اگر او نمی‌بود حکمای الهی در پی دلایل «منطقی» وجود خدا و جاودانگی نمی‌گشتند. چیزی که هست همه‌ی این مطالب در نظریات فیثاغورس در پس پرده‌ی ابهام است.

به زودی، قست چهارم پادکست دیدن درباره‌ی فیثاغورس و فیثاغوریان

[KamRun · Rating 4 out of 5]

بدون شک نام فیثاغورس، یک ریاضی‌دان بزرگ و قضیه‌ی ریاضی‌ای که به نام او در کتب درسی یاد گرفته‌ایم را در ذهن ما تداعی می‌کند. اگر چه کشف ریاضی او یکی از اکتشافات تاثیرگذار تاریخ این علم محسوب می‌شود و اگر چه فیثاغورس اکتشافات دیگری نیز در حوزه موسیقی و ریاضی دارد، اما او بیش از آنکه یک ریاضی‌دان باشد، یک روحانی دینی و فیلسوف بود. تمام آنچه در ریاضی و به طور کل علم از او و به نام او به یادگار مانده در خدمت آراء و نظریه‌های دینی‌اش بوده است. او شاگردانش را به عضویت فرقه‌ی مذهبی و سری خود دراورد و احکام و قوانین دینی خاصی برای آنان وضع نمود که مهم‌ترینِ آنها، رازداری در مورد عقاید و آیین‌های فرقه بود. بعضی از احکام فرقه‌ی او نشان از جنبه‌ی خرافی شخصیت او دارد؛ به عنوان مثال چند نمونه از محرماتی که برای فرقه‌ی خود وضع کرده بود: بر هم نزدن چاقو، برنداشتن چیزی که از روی میز به زمین افتاده، ممنوعیت انگشتر، به آب نینداختن مو و از همه جالب‌تر، پاک کردن آثار بدن از روی رخت‌خواب هنگام صبح. در مورد حکم ناخن، علت این بود که عقیده داشت هرچیزی که زمانی عضوی از بدن بوده با آن پیوندی نامحسوس دارد و در صورتی که دست بدخواهان بیفتد می‌تواند سبب آزار فرد شود یا در مورد رد مانده بر رخت‌خواب بر این باور بود که می‌تواند سبب تنبلی فرد در ادامه‌ی روز شود. با این وجود نقش فیثاغوریان در تکوین فلسفه و فرهنگ یونانی بسیار حائز اهمیت است. فرقه‌ی مذهبیِ او با وجود انشعابات و گستردگی در عقاید، تا مدتی بعد از زمان افلاطون هم به حیات خود ادامه داد و البته، بیشترین تاثیر ممکن را بر نظریه‌های افلاطون گذاشت

چند نمونه از نوآوری‌های فیثاغوریان

تا پیش از این تمام فلاسفه‌ی طبیعی عنصری فیزیکی را به عنوان عنصر اولی و جوهر نخستین مطرح کرده بودند که با وجود اختلاف در نوع، همگی کیفیتی مادی داشتند. فیثاغوریان برای نخستین بار عنصری انتزاعی، یعنی عدد را به عنوان جوهر نخستین اعلام کردند (نقد اصلی ارسطو به آراء فیثاغوریان نیز همین موضوع است، بنا به عقیده‌ی ارسطو، فیثاغوریان از مفاهیم انتزاعی به مفاهیم تجربی و فیزیکی پرش کردند).

فیثاغوریان با مطرح کردن تناسخ و حلول روح پس از مرگ در کالبدهای حیوانی و انسانیِ دیگر، آموزه روح واحد جهانی را مطرح کردند که گرایش جهان‌خویشاوندی را در آن‌ها به وجود آورد. بر این مبنا بهترین ویژگی‌های هر انسان، برگرفته از تمامیت هستی است. اما نفس در کنار بهترین قسمت‌ها،به ناخالصی‌هایی نیز آلوده گشته که این آلودگی، او را اسیر چرخه‌ی تناسخ کرده است. نفس پس از رهایی از این ناخالصی‌ها، با فنا در روح واحد جهانی به رستگاری می‌رسد. نفس مورد نظر فیثاغوریان در این حالت، با مفهوم دایمون در یونان باستان برابری می‌کند: روحی جاودان که از خدایان تبعید شده و پس از طی مسیر و برگرفتن عذاب‌های لازم، دوباره به خدایان بازمی‌گردد

فیثاغوریان باور داشتند که هرچه در عالم است از "عدد" ساخته شده و جهان حاصل طرح‌های ریاضی است. کشف گام‌های موسیقی و نسبت عددی در آن، نقش بسزایی در این باور داشت. از این پس آن‌ها بدنبال مصدایق عینی نظم و هارمونی در عالم بودند و هرگونه بی‌نظمی را آگاهانه و ناآگاهانه منکر می‌شدند. آن‌ها تا اینجا پیش رفتند که به هر مفهوم انتزاعی و فیزیکی، عددی خاص نسبت دادند. مثلا عدد 250 عدد انسان و 4 عدد عدالت و 12 عدد فلک و ...

نظریه‌های جهان‌شناختی آنان در مجموع تبیین عددی جهان است و در نوع خود بسیار جالب و بدیع. آنها چون بر این باور بودند که عدد کمال 10 است، پس تعداد سیارات موجود در آسمان را 10 اعلام کردند. آن‌ها نسبت به مرکزیت عالم و نوع حرکت زمین نظریه‌های مختلفی داشتند که محوریت آن‌ها گردش زمین و سیارات به دور آتش مرکزی بود. حالا هر کدام از آن‌ها برداشت مختلفی راجع به آتش مرکزی داشت. فیثاغورس جایگاه این آتش را در قلب زمین می‌دانست و بنابراین به مرکزیت زمین باور داشت. فیلولائوس این آتش را چیزی غیر از زمین و خورشید می‌دانست و در مقابل، آریستورخوس باور داشت که آتش مرکزی همان خورشید است. بعدها اکفانتوس فیثاغوری اعلام کرد که زمین سیاره‌ای کروی بوده که به دور مرکز خودش حرکت می‌کند و جابجایی ستارگان و خورشید در آسمان تنها به سبب حرکت زمین به دور محور خودش است

درباره‌ی کتاب

به علت سری بودن بسیاری از آیین‌ها و عقاید آن‌ها، اطلاعات پراکنده و گاها متناقضی از آن‌ها در دست است که مطالعه در این باب را دشوار می‌کند؛ نقطه ضعفی که نویسنده با تلاش خود و دست اندازه به منابع گوناگون تبدیل به نقطه‌ی قوت کتاب خود نموده است. نویسنده در ابتدا با ذکر مقدمه‌ای از زندگی فیثاغورس، از شخصیت او اسطوره‌زدایی می‎کند و سپس به طرح فلسفه‌ی فیثاغوری در کلیت آن می‌پردازد، یعنی با تفکیک موضوعی ، در هر قسمت نه تنها به عقاید فیثاغورس، بلکه به نظریات دیگر اندیشمند این فرقه، حتی بدعت گذاران و خوارج! فیثاغوری نیز می‌پردازد
یکی دیگر از نقاط قوت کتاب، ارزیابی قابلیت اطمینان نقل‌قول‌ها و منابع تاریخی است. نویسنده با بررسی منابع گوناگون، به کشف الگوی عقاید فیثاغوری در باب هر موضوع می‌رسد و در صورتی که نقل قول در این الگو نگنجد، نسبت به آن دچار شک شده و با وسواس بیشتری از آن استفاده می‌کند. به عنوان مثال در محاوره‌ی فایدون که عمدتا در باب نفس است روشن می‌سازد که به احتمال زیاد افلاطون در برداشت خود از مفهوم فیثاغوری نفس دچار اشتباه گردیده است یا مثلا نقد ارسطو از عقاید آن‌ها در کدام قسمت مقرضانه بوده یا او در کدام برداشت خود از آراء آن‌ها دچار اشتباه تاریخی گریده است

[Bahman Bahman · Rating 2 out of 5]

فیثاغورس بنیانگذار نحله دینی ـ علمی دوره پیش از سقراطی در یونان است . ریاضیات (منشائ‌جهان دانستن عدد) و آرای عرفانی و رمزی, و آموزه‌های موسیقایی, مولفه‌های اصلی عقاید فیثاغوریان را تشکیل می‌دهند. اصل هماهنگی در تعالیم فیثاغورس و پیروانش, سبب پیدایش نظریه صورت در میان دیگر فلاسفه شد ;همچنین جهان‌شناسی مبتنی بر معانی رمزی اعداد فیثاغورس, به نظریه سیاره‌ای زمین در فیلولائوس منتهی گردید .فیثاغورس یکی از بزرگترین متفکران یونان است که تاثیر او و پیروانش در افلاطون چشمگیر بوده است .