Il libro doppio

by Dimitris Chatzis

Το «Διπλό Βιβλίο» του Δημήτρη Χατζή (1913 – 1981) πραγματεύεται κατά κύριο λόγο το θέμα της ξενιτιάς των Ελλήνων τη μεταπολεμική περίοδο προς αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής. Ο κεντρικός ήρωας, ο Κώστας, οικονομικός μετανάστης στη Γερμανία, εργάζεται στο εργοστάσιο συναρμολόγησης φανών κάθε είδους, το Αουτέλ και κατά κάποιο τρόπο αφηγείται τη ζωή του.

Προβάλλουν ανάγλυφα στιγμιότυπα στη Γερμανία, πώς κατέληξε εκεί, οι φίλοι του, η οικογένειά του, η προσωπική του ιστορία. Ο συγγραφέας αποτελεί και ο ίδιος ένα κεντρικό πρόσωπο του αφηγήματος, που ξεδιπλώνεται παράλληλα με τον κεντρικό ήρωά του, ο οποίος μάλιστα, όταν κάποια εποχή ο συγγραφέας θεωρείται χαμένος, αναλαμβάνει το ρόλο του και συγγράφει και ο ίδιος. Στο τέλος του βιβλίου ο συγγραφέας και ο Κώστας έχουν μια αναπάντεχη συνάντηση μπροστά από το Αουτέλ.
Ο Δημήτρης Χατζής χρησιμοποιεί μη γραμμική αφήγηση, τα κεφάλαια παρουσιάζουν μια σχετική αυτονομία, που θυμίζει «Το τέλος της Μικρής μας Πόλης». Εν γένει, όπως έχει άλλωστε δηλώσει και ο ίδιος ο συγγραφέας, προσεταιρίζεται στοιχεία του κινήματος του μοντερνισμού, τα οποία όμως καθιστούν την αφήγησή του πιο ρεαλιστική – άλλωστε ποτέ η ζωή δεν εμφανίζει γραμμικότητα -, δένοντάς τη με παλιότερους τρόπους γραφής.
Παρά το ρεαλισμό και την απόδοση των πραγμάτων γυμνών, χωρίς στολίδια, η γραφή του καταφέρνει να απλώσει ένα δίχτυ συγκίνησης στον αναγνώστη, ανάλογο με το δίχτυ που έχει τυλίξει τους ήρωές του και τους οδηγεί σε προσωπικά αδιέξοδα.
Σε αντίθεση με «Το τέλος της Μικρής μας Πόλης», «Το Διπλό Βιβλίο» ενσωματώνει προς το τέλος την ελπίδα για ένα καλύτερο αύριο, που θα ακολουθήσει τα νέα κοινωνικά δεδομένα ως αναγκαιότητα. Είναι, λοιπόν, ένα διπλό βιβλίο, της απόγνωσης, των κοινωνικών αδιεξόδων από τη μια και της ελπίδας για ένα καλύτερο αύριο από την άλλη. Μια πραγματικότητα και μια ουτοπία, σύμφυτες με τον ανθρώπινο ψυχισμό.

(του Δημήτρη Παλάζη)

Genres: Literature, Greece, Fiction

178 pages, ebook

First published January 1, 1977

Reviews

[Αγγελική · Rating 5 out of 5]

Αριστούργημα από κείνα τα αληθινά, που ξεπερνούν τα μήκη και πλάτη της γης.

Η βιομηχανοποίηση, η μετανάστευση, η εξιδανίκευση της πατρίδας και η νοσταλγία της, η ματαίωση των προσδοκιών, ο εγκλωβισμός της συνείδησης.
Μεταξύ Ελλάδας και Γερμανίας, ένας κόσμος που τελειώνει, ένας νέος που ανατέλλει. Ο αφηγητής Κώστας και ο συγγραφέας που ακούει, δύο πρόσωπα παρόντα σε όλο το έργο, ώσπου στο τέλος να συναντηθούν.
Πρωτοποριακή πολυπρόσωπη αφήγηση, πολλές ιστορίες με κοινό παρανομαστή την κοινωνία.

Λόγος μεστός που χαράζει. Ματώνει.

¨Όλα τα βλέπω και μια τζαμαρία με χωρίζει απ΄ όλα¨/ ¨Όλα γίνονται έξω από μένα, χωρίς εμένα¨ / ¨Όλα λάθος, όλος είμαι ένα λάθος¨ / ¨Και το λάθος μου δεν είναι πως έχω ιδέες στραβές, είναι πως τις έχω όλες τις ιδέες¨ / ¨Εγώ είμαι εδώ, στη λεωφόρο, στην άσφαλτο, περισσότερο απ΄ όλους. Δε με περιμένει κανένας εμένα, δεν έχω πουθενά που να θέλω να πάω, να γυρίσω κάπου. Σα να ΄ναι το σπίτι μου, εδώ, εδώ κι η πατρίδα μου, το κανένα σπίτι μου, η καμιά πατρίδα μου¨.

[νίκη κωνσταντίνου-σγουρού · Rating 5 out of 5]

[ένα βιβλίο για έναν κόσμο που χάνεται και τις νικημένες γενιές της ελλάδας· τις κοτσίδες της αναστασίας, τις αρκούδες της πίνδου, ένα ελληνικό καφενείο στην στουτγκάρδη, το μάζεμα των μανιταριών στο δάσος και τις μηχανές των εργοστασίων· για αυτούς που έχουν για πατρίδα κάτι που μάλλον δεν υπάρχει]

[Anna Iakovidou · Rating 4 out of 5]

Ο Κώστας, ο πρωταγωνιστής του βιβλίου, ζει στην μεταπολεμική Γερμανία των Ελλήνων μεταναστών. Ο Κώστας, ο χαμάλης, εργάζεται στο εργοστάσιο ΑΟΥΤΕΛ. Ο Κώστας βιώνει καταστάσεις χωρίς ακριβώς να τις αντιλαμβάνεται και γι'αυτό είναι τόσο αθώος. Στη ζωή του δεν είχε ποτέ πρωταγωνιστικό ρόλο, στο χωριό του ήταν γιος κι αδερφός, στο Βόλο ήταν βοηθός μαραγκού, στο ΑΟΥΤΕΛ χαμάλης, στο ελληνικό καφενείο ακροατής, στον έρωτα μόνο ήταν fifty-fifty. Ο περίγυρος του Κώστα τον βοηθάει να ερμηνεύσει ψηλαφιστά τον κόσμο. Ο καθένας μέσα από τις δικές του εμπειρίες προσφέρει μία διαφορετική ερμηνεία και ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στο βιβλίο. Ένα βιβλίο που πολύ συγκεκριμένα αναφέρεται σε μία πραγματικότητα προ 40 ετών, ωστόσο λόγω της σύγχρονης πραγματικότητας παραμένει επίκαιρο.

Ο Δημήτρης Χατζής υπήρξε ο ίδιος για πολλά χρόνια μετανάστης, κατορθώνει όμως μέσα από αυτό το βιβλίο να μοιραστεί την "επίγευση" της προσωπικής του εμπειρίας και όχι τα καθεαυτά βιώματά του . Είναι προσεχτικός με τις ιστορικές αναφορές, παρουσιάζοντας αφενός τα πολιτικά γεγονότα που τον οδήγησαν στην δημιουργία των ηρώων του, τοποθετώντας αφετέρου τους πρωταγωνιστές του στον προσωπικό αγώνα του καθένα να ενταχθεί μέσα στην εκάστοτε διαμορφωμένη κοινωνία.

Για όποιον ενδιαφέρεται να δει από που πηγάζει η αγνότητα των πρωταγωνιστών και η καθαρότητα της σκέψης του συγγραφέα, μπορεί να παρακολουθήσει μία μοναδική συνέντευξη του Δημήτρη Χατζή στον Φρέντυ Γερμανό από το αρχείο της ΕΡΤ. http://archive.ert.gr/73973/

[Vassiliki Dass · Rating 5 out of 5]

4,8*
Μπορεί να υπάρχει αισιοδοξία στον κόσμο; Ή μονάχα μια στωική καταγραφή της μοναξιάς, της αλλοτρίωσης, των μάταιων αγώνων, των περιστασιακών νικών; Βλέποντας πώς τελειώνει το βιβλίο και πώς καταλήξαμε 40 χρόνια μετά, μάλλον το δεύτερο. Δεν υπάρχει ελπίδα, υπάρχει μόνο η μαεστρία στην περιγραφή της απελπισίας, στην καταγραφή και ανάλυση της ανθρώπινης κατάστασης, υπάρχει μόνο ο Λόγος που συγκινεί, που διαφωτίζει, που καταπραΰνει. Και ως προς αυτά αλλά και ως προς την διαύγεια του πνεύματος του Δ.Χατζή το βιβλίο είναι πράγματι ένα αριστούργημα

[Leonidas Moumouris · Rating 5 out of 5]

Κάποιοι μιλούν για πειραματική δομή, κάποιοι, ακόμα και ο ίδιος, για ανολοκλήρωτο μυθιστόρημα. Πρόσωπα που δεν έχουν αναπτυχθεί όσο θα έπρεπε στην ιστορία.
Εγω θα μιλήσω για μια από τις πιο δυνατές αναγνωστικές μου στιγμές.
Αν πω οτιδήποτε άλλο θα φλυαρίσω και κάτι τέτοιο δεν αξίζει σ' αυτό το βιβλίο.

"Καὶ δὲν ἀφήνουν βέβαια κανέναν να μην κρατάει τὴ νόρμα του. Μὰ δὲν ἀφήνουμε και μεῖς οἱ ἄλλοι τοὺς ἄλλους. Αὐτὴ ἡ πωλήτρια ἐδῶ πρέπει να στέκεται σούζα μπροστά μου - βάζω τὶς φωνὲς ἀλλιῶς — αύριο τη διώχνουν, ὅπως διώξανε τὴ Σπανιόλα. Ἔτσι γίνεται το σύστημα, ἔτσι γίνεται καὶ τὸ πλέγμα ποὺ τὸ κρατάει, τὸ κρατάμε - κ' εἴμαστε ὅλοι μέσα."

[Μαρία Γεωργιάδου · Rating 5 out of 5]

Υπέροχο. Τόσο αληθινό, απαισιόδοξο, σπαρακτικό. Ακόμη και η ελπίδα που προσπαθεί να εκφράσει ο συγγραφέας στο τέλος του βιβλίου είναι πικρή γιατί ζώντας στο σήμερα, περίπου 40 χρόνια μετά την έκδοση του βιβλίου, ξέρουμε πόσο και πώς αυτή διαψεύστηκε. Σου αφήνει ένα σφίξιμο στο στομάχι.

[Kostas 78 · Rating 4 out of 5]

Μια δεύτερη πιο προσεκτική ανάγνωση με έπεισε για την αξία αυτού του έργου, που απορώ πως δεν το "έπιασα" με την πρώτη. Νομίζω το είχα κρίνει πολύ αυστηρά και με προκατάληψη λόγω του ότι έχει πιό έντονα πολιτική χροιά σε σχέση με το "Τέλος της Μικρής μας Πόλης".

Το συμπέρασμα που βγάζω μετά από τα δύο αυτά βιβλία είναι ότι είναι από τα καλύτερα σύγχρονα κείμενά μας, και ότι ο Χατζής αποτελεί μια από τις σημαντικότερες μορφές στη μεταπολεμική πεζογραφία... αξίζει να διαβαστούν από όλους!

[Kyriakos Sorokkou]

Το διπλό βιβλίο

Γιατί διπλό;
Είναι δύο ιστορίες που ανήκουν σε μία ενιαία.
Μιλάει για δύο κόσμους, τον παλιό και τον καινούριο.
Την Ελλάδα και την Γερμανία.
Το Αουτέλ στην Στουτγκάρδη και το ξυλάδικο στο Βόλο.

Το βιβλίο αποτελείται από 8 κεφάλαια που από μόνα τους μοιάζουν σαν αυτοτελή διηγήματα.
Τα κεφάλαια με μονό αριθμό (1, 3, 5, 7) διαδραματίζονται στην Γερμανία με πρωταγωνιστή τον Κώστα, οικονομικό μετανάστη στη Γερμανία.
Τα κεφάλαια με ζυγό αριθμό (2, 4, 6, 8) διαδραματίζονται στην Ελλάδα.
Ένα 9 κεφάλαιο θα έρθει να τα ενώσει σε μια ενιαία ιστορία, θα συναντηθούν οι δύο κόσμοι.

Η ιστορία του διπλού βιβλίου δεν εξιστορείται χρονολογικά. Υπάρχει αυτό το σπάσιμο της μορφής όπως είπε και ο ίδιος ο Χατζής. Είναι μια ιστορία για δύο κόσμους: τον κόσμο [βιβλίο] της μοναξιάς και τον κόσμο [βιβλίο] της ελπίδας.
Στο βιβλίο υπάρχει κάτι το μεταμοντέρνο. Η συζήτηση του πρωταγωνιστή με τον συγγραφέα, η συζήτηση του συγγραφέα με εσένα τον αναγνώστη, το σπάσιμο μορφής, συνοχής, και χρονολογικής σειράς, αυτό το κράμα μοναξιάς και ελπίδας. Όχι όση θα θέλαμε, αλλά περισσότερη από ότι στο Το τέλος της μικρής μας πόλης

3.5 αστέρια

[Αλέξης Γυφτοδήμος · Rating 5 out of 5]

Μεγαλειώδες. Δεν ξέρω πώς αλλιώς να χαρακτηρίσω αυτό το βιβλίο. Μόλις 163 σελίδες (στην πρώτη έκδοση του Εξάντα), διαπερνά Κατοχή, Αντίσταση, Εμφύλιο, μετεμφυλιακή τρομοκρατία, τη μίζερη δεκαετία του -50, τους Gastarbeiter στη Γερμανία, τη Δικτατορία. Δεν αναφέρεται ποτέ στη "μεγάλη" Ιστορία, δεν αναφέρει καν τα γεγονότα μόνο τις επιπτώσεις που έχουν αυτά στις τύχες των μικρών ανθρώπων βλέπουμε. Τα πρόσωπα του βιβλίου είναι ελάχιστα, αρκετά όμως για να μας "πει" ο συγγραφέας όσα τον απασχολούν ώστε τελειώνοντας την ανάγνωση να έχουμε την εντύπωση ότι διαβάσαμε ένα μεγάλο μυθιστόρημα. Κορυφαίο το κεφάλαιο "Ρέκβιεμ για ένα μικρό ράφτη". Διαμάντι. Δίκαια θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα έργα της μεταπολεμικής λογοτε��νίας.

[George Spirakis · Rating 5 out of 5]

Τους βλέπω πολύ καλά τους σπασμένους αρμούς του βιβλίου μου.

[Sevi Salagianni · Rating 5 out of 5]

Και μόνο που υπάρχει αυτό το κεφάλαιο, το Φίφτι -Φίφτι, δεν θα μπορούσα να του βάλω λιγότερα αστεράκια.

Το βιβλίο είναι ένα διαμάντι, υπέροχο στην απλότητά του. Εκφράζεις με τόση ειλικρίνια τα συναισθήματα, τους αγώνες ζωής και τις αγωνίες των ηρώων του, που πραγματικά σε κερδίζει με τον ρεαλισμό του.

Απόλαυση ανάγνωσης από την αρχή μέχρι το τέλος.

[Margarita · Rating 4 out of 5]

Εξαιρετική γραφή,εικόνες, μυρωδιές και συναισθήματα γεννηθηκαν.

[Vicent Flor Moreno · Rating 4 out of 5]

M'ha commogut aquest "El llibre doble", de Dimitris Hatzís. És una novel·la breu (140 pàgines) que narra, d'una manera molt efectiva, la nostàlgia dels migrants, aquest ser i no ser alhora, i, en concret, dels grecs. No debades un personatge afirma que "Tota la grecitat és nostàlgia i sofriment". Ai, la nostàlgia, amigues i amics!

El personatge principal, Kostas, emigra a Alemanya i treballarà durant anys en una empresa d'automoció. I narra, amb apunts punyents, els emigrants grecs, la història contemporània de Grècia, inclosa la misèria, la guerra civil i les dictadures i, també, la vida quotidiana a Alemanya, també el sexe i l'amor.

A l'edició de Tigre de Paper Edicions (Llegir en català), als qui, conjuntament amb la traductora, Montserrat Gallart, hem d'agrair que ens hagen acostat aquesta peça literària, es diu de la novel·la que "és una de les obres més importants de la literatura grega de postguerra i un dels clàssics contemporanis del país" (per si teniu més curiositat: https://www.tigredepaper.cat/home/140...). Jo, que dissortadament per a mi, no sé un borrall de literatura grega, només puc dir que m'ha arribat a dins la història de Kostas.

#elsmeusllibres #llibresenvalencià #llibresencatalà

[ιφιγένεια παπούλη · Rating 5 out of 5]

δεν ξέρω τι να γράψω:
είναι κάπως αριστούργημα στ' αλήθεια αυτό το βιβλίο, κάπως γροθιά στο στομάχι, κάπως μια υπενθύμιση. ένα ρέκβιεμ για τους ράφτες και τους χαμάληδες όλου του κόσμου, για τον κόσμο που γίνεται ολόκληρος μια μηχανή χωρίς επιείκεια, χωρίς αισθήματα και χωρίς αγάπη.

μα δεν θα ξεχάσω καθόλου την ιστορία του τελευταίου ανθρώπου του ντομπρίνοβου που κάποτε συναντήθηκε και αγάπησε την τελευταία αρκούδα της πίνδου, μια ιστορία που τρυπώνει σε κάποιο από τα κεφάλαια για να μας θυμίσει πως αν ψάξουμε καλά θα βρίσκουμε πάντα ένα μέρος να επιστρέψουμε και να πέσουμε σε χειμερία νάρκη.

[Μιχάλης Παπαχατζάκης · Rating 4 out of 5]

«Παιδιά νικημένα του δικού τους καιρού, στο δικό τους τον τόπο, με την πρόληψη ή με την τύψη τους, την υπερβολή τους, την εμμονή τους ή τη φυγή τους»

Αυτοί ήταν οι άνθρωποι που φύγανε, -εκατοντάδες χιλιάδες- από τη χώρα, από το 1950 ως το 1974 και ξεζουμίστηκαν στις Δυτικές Γερμανίες. Την ιστορία ενός, του «Κώστα από την Σούρπη» , και άλλων που γνώρισε αφηγείται τούτο το βιβλίο. Κίνητρα, συνθήκες και καταστάσεις με έμμεσες, αλλά σαφείς κοινωνικές και ιστορικές αναφορές. Πολύ καλό.

[Efthimia Chris · Rating 5 out of 5]

Μια γλυκόπικρη αναδρομή στην κατοχή,στον εμφύλιο,στη δικτατορία,μέσα από την ιστορία του Κώστα,εργάτη στη Γερμανία. Μια ρεαλιστική μάτια του ρομέικου αλλά και ένας ύμνος στην ελπίδα,στην αλληλεγγύη και στους δρόμους που κάποτε θα μας φέρουν κοντά.Υμνος χωρίς φανφάρες στο προλεταριάτο, καταπέλτης για τους συμφεροντολογους όλων των κοινωνιών,χωρίς απαραίτητα εθνική ταυτότητα.

[Βιβλιομανής · Rating 4 out of 5]

Μου άρεσε πολύ η εναλλαγή ύφους συγγραφέα και ήρωα. Ειδικά η αφήγηση του ήρωα ήταν απολύτως πειστική, σαν από έναν απλό άνθρωπο, καθόλου όμως απλοϊκή. Αντίθετα είχε όλους αυτούς τους εσωτερικούς συλλογισμούς και σκληρές ποιητικές σκέψεις που συναντάμε στους τελευταίους ανθρώπους της υπαίθρου. Μου άρεσε και η αποκάλυψη του ιστορικού της υπόλοιπης οικογένειας του Κώστα που εν τέλει φανερώνει τα πάθη και τις ευαισθησίες του "ρωμαίικου". Χάρηκα πολύ που το κείμενο υπερέβαινε νατουραλισμούς και ηθογραφίες, δεν είχε μύρλα είχε μια στενοχώρια πολύ βαθύτερη. Πολύ ενδιαφέρουσα βρήκα την περιγραφή της ζωής των εργατών στη Γερμανία.

[Evangelina · Rating 5 out of 5]

Δεν μπορώ να πιστέψω πόσο υπέροχο ήταν αυτό το βιβλίο. Μια αιχμηρή αλλά και ευαίσθητη ανάκριση της σύγχρονης Ελλάδας και όλων εκείνων των ιστοριών που γεννήθηκαν πάνω στο χτίσιμο της, σπαρακτικές μοίρες ανθρώπων, σπασμένες ελπίδες, κόσμοι απατηλοί, ερειπωμένα τοπία...
Υπέροχος τρόπος αφήγησης, υπέροχες μεμονωμένες ιστορίες, χαρακτήρες που ακροπατούν μεταξύ του ρεαλισμού και μιας αχνής μαγείας... όλα ξεκινούν στο τραχύ ελληνικό έδαφος με τα ηπειρώτικα δάση και την αλμυρή Βολιώτικη θάλασσα και ταξιδεύουν μέχρι τα σκληρά γερμανικά εργοστάσια και τις θαμπωμένες λεωφόρους να χωρίζουν το βόρειο αστικό τοπίο.
ΤΟ ΛΑΤΡΕΨΑ ... από την αρχή μέχρι το τέλος. Κανένα βιβλίο δεν είναι σαν και αυτό.

[rena · Rating 4 out of 5]

Αυτό το βιβλίο με κάθε κεφάλαιο με πονούσε περισσότερο. Ήξερα ότι ξεκινούσα ένα βιβλίο που θα έθιγε σίγουρα θέματα σχετικά με την ξενιτιά,τον πόνο και την αγάπη που τρέφει κανείς για τον τόπο του όταν ζει μέσα σε αυτόν και όταν βρίσκεται μακριά από αυτόν. Ωστόσο,δεν ήμουν έτοιμη για τα απλα αλλά επώδυνα θέματα που θίχτηκαν αργότερα για πολλούς από τους χαρακτήρες του βιβλίου. Ο καθένας από αυτούς κουβαλούσε τον δικό του σταυρο,το δικό του επώδυνο παρελθόν και το δικό του ανέλπιστο μέλλον. Για κάθε χαρακτήρα μάθαμε κάποια βασικά πράγματα για την μέχρι τώρα ζωή τους αλλά ταυτόχρονα μάθαμε τα πιο ενδόμυχα στοιχεία τους,αυτά που τους βασανίζουν και αυτά που τους έπλασαν στα άτομα που γνωριζουμε μέσα από τις σελίδες του βιβλίου. Απελπισία,πονος,άκαρπα όνειρα,ζωές που κανείς τους δεν επέλεξε,αγώνες για το έθνος,αγώνες για τον εαυτό τους,ξενιτεμός,αποδοχή και συμβιβασμός. Παρότι η ιστορία μας τίθεται σε συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο,αυτά που διαβάζεις πάντα ισχύουν,πάντα υπάρχουν γύρω μας. Αν είμαστε τυχεροί ίσως να μην τα βιώσουμε στον ίδιο βαθμό που τα βίωσαν οι χαρακτήρες μας,αλλά θα τα νιώσουμε γιατί όλα είναι ανθρώπινα και όλα είναι ρεαλιστικά•κανείς δεν ξεφεύγει από δαύτα.

Είχα καιρό να συναντήσω τόσο υπέροχη γραφη που να με συνεπαίρνει και να με κάνει να θέλω να τα σημειώσω όλα γιατί όλα μιλουσαν μέσα μου,με κάναν κάτι να νιώσω. Η ιστορία μας δεν ήταν ωραιοποιημενη,ήταν ρεαλιστική,και παρόλα αυτά έκρυβε μέσα της μια ομορφιά,στα μικρά και στα αθώα πράγματα που συναντούσαμε σε αυτήν.
Παρότι σε ένα δυο σημεία ο λυρισμός ήταν αρκετά έντονος για να καταλάβω αν μιλούσε μεταφορικά ή κυριολεκτικά ο συγγραφέας με αποτέλεσμα να χάσω λίγο τον ειρμό της ιστορίας,όλα τα αλλά ήταν εξαιρετικά 👏

[Vaggelis · Rating 5 out of 5]

Αυτό το βιβλίο μπορεί εύκολα να παρεξηγηθεί και να θεωρηθεί πως γράφτηκε κάπως επιπόλαια. Λίγο η χαλαρή συνοχή του — ναι, οκ, μπορούν τα διηγήματα που απαρτίζουν τουλάχιστον τα πρώτα περίπου δύο τρίτα του να διαβαστούν και σαν αυτοτελή, αλλά γιατί; — λίγο η ακαθόριστη θέση του συγγραφέα και η ρευστή σχέση του με τα πρωταγωνιστικά πρόσωπα αλλά και την αναγνώστρια — και εδώ είναι που πιο πολύ υπεισέρχεται το στοιχείο του πειραματισμού — λίγο η χαλάρωση και σαν, θα μπορούσαμε να πούμε, η διύλιση της δομής της ήδη θρυμματισμένης αφήγησης — αρκούν για να νομίζουμε ότι ο κος Χατζής απλώς βαριόταν να γράψει ένα "κανονικό" βιβλίο και περιφερόταν άσκοπα μες στο κρανίο του αποτυπώνοντας άτακτα στο χαρτί τα μπερδεμένα χνάρια του.

Ωστόσο, κάποιες φορές — και ευτυχώς αυτή είναι μία από αυτές — επιπόλαια γραμμένα είναι τα βιβλία που διαβάζονται επιπόλαια, καθώς, πλησιάζοντας πιο προσεκτικά το φυσικό περιβάλλον αυτού του βιβλίο, το αντικρύζουμε ακριβώς στο κέντρο του, κορωνίδα της γύρω του δημιουργίας, κατ' εικόνα και καθ' ομοίωση ακριβώς της οποίας έχει σχεδόν πλαστεί. Με το Τέλος της Μικρής μας Πόλης να θεωρείται το magnum opus του, το οποίο δεν έχω ακόμα διαβάσει — δεν μπορώ να φανταστώ πόσα ακόμα ρέστα έδωσε εκεί ο Δημήτρης Χατζής.

Ξεκινώντας από την ίδια τη ζωή του συγγραφέα (της οποίας η παρουσίαση δεν είναι ο στόχος εδώ∙ ευτυχώς υπάρχουν αρκετά βιογραφικά στοιχεία στο διαδίκτυο, και ακόμα ευτυχέστερα υπάρχουν και συνεντεύξεις του συγγραφέα — δεν υπάρχει λόγος να δημιουργείται περιττή ρύπανση), γίνεται αντιληπτό ότι ο κόσμος που περιγράφει είναι ένας κόσμος που τον έχει φάει με το κουτάλι: η Κατοχή, η Αντίσταση, ο Εμφύλιος, η ξενιτιά, η Χούντα, η πικρή επιστροφή — η προσωπική εμπειρία του συνυφαίνεται πάρα πολύ πυκνά, και μέσα από τη συγγραφή δίνει ένα κάποιο ιδιαίτερο φως, όχι τόσο στα γεγονότα, αλλά κυρίως στις διαδικασίες που σημάδεψαν τον 20ο αιώνα στην Ελλάδα. Γιατί τούτο είναι που ξεχωρίζει βιβλία όπως αυτό (όπως π.χ. και την υπέροχη τριλογία του Γιώργου Μιχαηλίδη, Της Επανάστασης, της Μοναξιάς και της Λαγνείας): ναι, σίγουρα μπορεί κανείς να διαβάσει τα γεγονότα από πολλές οπτικές γωνίες σε βιβλία σύγχρονης ιστορίας (και η αλήθεια είναι πως προτείνεται κάτι τέτοιο σε μεγάλο βαθμό αν θέλουμε να νιώσουμε σε βάθος τους χαρακτήρες του Διπλού Βιβλίου και όχι μόνο), αλλά αυτά δεν θα καταφέρουν ποτέ να μας φέρουν κοντά στους πραγματικούς ανθρώπους που τα έζησαν — το οποίο θα έλεγα ότι είναι και το ζητούμενο ίσως — αν θέλουμε να το πάμε ένα βήμα παρακάτω — αφού όσο η ιστορία επαναλαμβάνεται, σε αυτών τα παπούτσια αργά ή γρήγορα θα βρεθούμε να βαδίζουμε και εμείς και οι γύρω μας, κι αν δεν το αντιλαμβανόμαστε αυτό θα βρεθούμε να πέφτουμε στις ίδιες παγίδες, με μεγαλύτερη από αυτές την έλλειψη ανθρωπιάς. Μην πάμε μακριά: είναι τραγικό που καμιά φορά ακούμε συζητήσεις να φτάνουν στους ανθρώπους που πνίγονται σε λέμβους ή σ' αυτούς που καταπλακώνονται ή διαμελίζονται στις εμπόλεμες ζώνες, σαν αριθμούς και φυσικά επακόλουθα των ιστορικών γεγονότων. Γίναμε όλοι γεωπολιτικοί αναλυτές ξαφνικά και ξεχάσαμε να είμαστε άνθρωποι — όταν μιλάμε για ανθρώπους τουλάχιστον. "Κανάγιες". Τέλος πάντων...

Όλα τα αρχέτυπα της σύγχρονης ελληνικής (και όχι μόνο κατά μία έννοια) κοινωνίας έως και τη Μεταπολίτευση είναι εδώ: η πρώτη χαμένη γενιά: τα "σπουδαία παιδιά" της Αντίστασης∙ η δεύτερη χαμένη γενιά: τα παιδιά των ηττημένων που βρέθηκαν σκορπισμένα σε ένα συνεχώς διαστελλόμενο σύμπαν, σε ένα συνεχώς συρρικνούμενο πλανήτη∙ αυτοί που συνθλίφτηκαν∙ αυτοί που βρήκαν τον τρόπο και σαν ερπετά σύρθηκαν για να επιβιώσουν∙ αυτοί που σαν κατσαρίδες πάντα επιβιώνουν∙ οι χαφιέδες και οι ασφαλίτες∙ αυτοί που έφυγαν, αλλά η Πόλις πάντα τους ακολουθεί∙ οι θεωρητικοί του καφενείου∙ οι σιωπηλοί επαναστάτες∙ αυτοί που δεν θέλησαν να φθαρεί το όνειρό τους (πόσο συγκινητική η Τελευταία Αρκούδα του Πίνδου)∙ οι γυναίκες που σε έναν κόσμο αντρών το μόνο που φαίνεται να επιτρέπεται να κάνουν είναι να μετρούν απώλειες, με πρώτη αυτή της δικής τους της ζωής μέσα τους∙ και τέλος αυτοί που ο Δημήτρης Χατζής δίνει τον πρωταγωνιστικό ρόλο μέσα από το πρόσωπο του Κώστα: "τα μιλιούνια των ξένων, των ορφανών και των μπάστραδων" που μας τους δείχνει "πώς τρέχουνε το πρωί στα λεωφορεία, πώς κατεβαίνουνε στα μετρό, πώς αραδιάζονται — ανύπαρκτοι, τα νούμερα μόνο — μπροστά στα πράσινα μηχανάκια με τις καρτέλες, πώς το ζητάνε το βράδυ και κείνοι το κάτι αυτό το ανεκπλήρωτο, το δικό τους". Τις γυναίκες και τους άντρες που στο πρώτο βιβλίο, "το βιβλίο της μοναξιάς", τους δείχνει στοιβαγμένους στα περιθώρια της Ιστορίας, μπερδεμένους από τις σβούρες που έχει πάρει ο πλανήτης, αποκομμένους από όλους κι από όλα, κλεισμένους σε γραφεία, σε εργοστάσια και σε "νόρμες" να προσπαθούν να δώσουν μάταια μια αίσθηση ακεραιότητας σε αυτό που προ πολλού έχει σπάσει∙ και τέλος, πού και πού μόνο να παίρνουν λιγοστές ανάσες, εκεί όπου φαίνεται να τους δονεί ανεπαίσθητα το ξύπνημα μας αγνής πολιτικής συνείδησης:

"Με αποχαιρέτησε και ξαφνικά μ' αγκάλιασε και με φίλησε. Συγκινήθηκα πολύ που να πάρει ο διάβολος. Έχει γούστο, λέω, ν' αποκτήσω τώρα και πολιτική συνείδηση μ' αυτόν τον Βασιλειάδη."

που φαίνεται όχι μόνο να εκπορεύεται από, αλλά και αναπόφευκτα να οδηγεί ξανά και να ανατροφοδοτεί αυτό που πολύ διστακτικά ο συγγραφέας στο δεύτερο βιβλίο "το βιβλίο της ελπίδας" αφήνει να εννοηθεί πως θα δώσει τη λύση στο γρίφο του κόσμου που φαίνεται να ανατέλλει: την Αλληλεγγύη

"Αυτής της ελπίδας πως έτσι πηγαίνοντας, μέσ' απ' την έρημη λεωφόρο, περνώντας ακόμα μέσ' απ' αυτήν δεν ξέρω πότε, θα βρούμε στο τέλος τους άλλους."

[Nikitas · Rating 5 out of 5]

Είχε κομμάτια που με συγκίνησαν και με άγγιξαν βαθιά.
Γιατί και εγώ αγαπώ κομμάτια γης και ανθρώπους που δεν υπάρχουν πια.
Το χάρισμα του Χατζη να σε κάνει να βλέπεις τους χαρακτήρες του μπροστά σου ολοζώντανους είναι μοναδικό.

Τεχνικά δε μου άρεσε. Αλλα δεν πειράζει.

[〰️ Alba 〰️ · Rating 3 out of 5]

Aquest clàssic de la literatura grega no m’ha enganxat. Tot i així, cal destacar que l’estil narratiu de Hatzís és indubtablement bo, amb frases que perduren en el temps: “Em fa l’efecte que el món ha quedat buit. Que les persones han estat xuclades, que tot ha quedat mort i immòbil, una ciutat morta.”

Poques esperances, incerteses, solituds i tristeses són les paraules que utilitzaria per descriure aquesta història d’en Kostas. És un exemple de com van viure moltes persones que van haver d’emigrar en aquella època.

[Stratos · Rating 3 out of 5]

Μήπως είναι υπερτιμημένο τούτο δω το βιβλίο;

[Fotini Streltsof · Rating 5 out of 5]

<<Μπορώ και ξαναγεννιέμαι ξαναμπορώντας.>>

[Giorgos Kafetzis · Rating 3 out of 5]

Ένα μυθιστόρημα σχετικά με την ξενιτιά στην μεταπολεμική περίοδο. Ενδιαφέρον αλλά τίποτα το εξαιρετικό.

[Parisi Georgia · Rating 5 out of 5]

Πόσο λίγα ξέρει η γενιά μας για πράγματα που συνέβησαν τόσο πρόσφατα... Πόσο πολλά αγνοούμε από ιδεολογίες, μάχες, ελπίδες του τότε... Χαιρόμαστε με την υλιστική αφθονία που προσφέρει ο καπιταλισμός, ξεχνάμε, ωστόσο, πως πίσω από αυτή κρύβεται σκληρή και κακοπληρωμένη δουλειά ανθρώπων που μένουν στην αφάνεια... Το διπλό βιβλίο είναι ένα αριστούργημα που μπορεί να προσφέρει στη δικιά μας γενιά μια γεύση του τι σημαίνει να γεννιέσαι στην κατοχή και να μεγαλώνεις στα δύσκολα χρόνια του εμφυλίου, της δικτατορίας, της πίκρας, της μετανάστευσης. Είναι ένα βιβλίο που σκιαγραφεί την ψυχολογία, τα συναισθήματα και τους πολιτικούς προβληματισμούς των Ελλήνων του τότε, μιας γενιάς που έζησε την κόλαση, τη φτώχεια, τον αγώνα, τις ελπίδες, μιας γενιάς που υποχρεώθηκε να αποδεχτεί το καινούριο. Κατά τη γνώμη μου ο Χατζής καταφέρνει να αναστήσει, έστω και στο μυαλό των αναγνωστών, εκείνον τον κόσμο που χάθηκε, αλλά σχετίζεται άμεσα και με το τώρα.

"... Και δω, στις σάλες αυτές, δε μπήκα ποτές, απ’
έξω τα βλέπω όσα βλέπω, πίσω απ’ τη μεγάλη
τζαμαρία που μας χωρίζει. Σκέφτομαι,
λοιπόν, πως είμαι μέσα σ’ αυτό το ΑΟΥΤΕΛ –
και δεν είμαι. Όλα τα βλέπω – και μια
τζαμαρία με χωρίζει απ’ όλα. "

[Evian_ToKo98 · Rating 5 out of 5]

Είναι ένα από τα καλύτερα βιβλία που έχω διαβάσει ποτέ. Βρίσκεται στο μεταίχμιο της παλιάς και μιας καινούριας εποχής, ένα βιβλίο της μεταπολεμικής πεζογραφίας όπου οι ήρωες κάθε άλλο παρά ήρωες δεν είναι. Σπασμένοι, χαμένοι, ξένοι, ψάχνουν τον δικό τους δρόμο. Θες της παραίτησης; Θες μιας νέας αρχής; Όπως το πάρει κανείς... Το βιβλίο είναι χωρισμένο σε 9 κεφάλαια. Πρωταγωνιστής ο Συγγραφέας και ο Κώστας, ένας νέος άντρας που έχει μεταναστεύσει στην Γερμανία για να δουλέψει σε ένα εργοστάσιο, το ΑΟΥΤΕΛ. Στο παρασκήνιο και παράλληλα στο προσκήνιο η περίοδος μέχρι και την κατάλυση της δικτάτορας στην Ελλάδα. Είναι ένα βιβλίο που δεν το διαβάζεις τόσο για την πλοκή όσο για αυτά που λέει, τις σκέψεις, τον προβληματισμό που σου δημιουργεί. Είναι αληθινό, τουλάχιστον στ�� δικά μου μάτια. Το προτείνω χωρίς δεύτερη σκέψη.

[Yiannis · Rating 5 out of 5]

Ένα (διπλό) βιβλίο για τη μοναξιά και την ελπίδα - αλλά και για τον έρωτα, την αδυναμία επιστροφής σε αυτό που αισθανόμαστε ως πατρίδα, την απογύμνωση των ονείρων (και του έρωτα) όταν αυτά πραγματώνονται μέσα από πράξεις συμβιβασμού, τις τσιμεντένιες λεωφόρους της κατανάλωσης και τους "σοφούς" των ελληνικών καφενείων. Προπάντων, ένα (διπλό) βιβλίο ηρώων που αναζητούν το δικό τους "Εντστατσιόν" και καθώς διαβαίνουν το θέατρο της κοινωνίας - ενίοτε (αυτο-)αναιρούμενοι από τις ίδιες τους τις σκηνοθετικές επιλογές - παραμένουν μόνοι (;). Ή τουλάχιστον μόνοι μέχρι τη στιγμή που κάποιος αποφασίζει να γράψει ένα άλλο, δεύτερο βιβλίο για τον κόσμο εκείνο που βρίσκεται σε ένα "μετα-" καμωμένο με ελπίδα και συνειδητή αυτονομία.

[Christina · Rating 5 out of 5]

"και το βιβλίο δεν έχει μέσα τις συμβουλές και τις οδηγίες που σού δίνουν από παντού, τις παρηγοριές που ξεγελάνε για λίγο, δεν την έχει την πυξίδα που σού λείπει, την πανοπλία που σού χρειάζεται να ντυθείς -- να φυλαχτείς, να χτυπηθείς, να νικήσεις. Δεν το έχει αυτό το βιβλίο το λυχναράκι το μαγικό του αλαδινού να δεις πιο πέρα από τις τζαμαρίες που είναι μπροστά σου."

[Petronius · Rating 5 out of 5]

Ein Fremder wird in einem fremden Land geboren und trägt das Schicksal der Auswanderung, das Schicksal des Fremdseins. Man kehrt dennoch zurück, man trifft sich mit alles, was ihm bekannt war und man kann nur an Zeichen der Vergangenheit erkennen. Der Fremde bleibt also ein Fremder, nichts mehr nichts weniger.