The Germans

Poznańska Biblioteka Niemiecka #1

by Norbert Elias, Eric Dunning (Translator), Stephen Mennell (Translator)

The last major work by one of our century's most influential social theorists, "The Germans" is a penetrating account of German social development, from the seventeenth century to the present. Enhanced by his deep understanding of other Western European nations, Norbert Elias's incisive analyses of nationalism, violence, and the breakdown of civilization will be an indispensable resource for those interested in modern European history and sociology and in European studies.

Genres: History, Sociology, Germany, Social Science, Nonfiction

516 pages, Paperback

First published January 1, 1989

About the author

Norbert Elias was a German-Jewish sociologist who later became a British citizen, though he is often referred to as a Dutch thinker, and made his home in Amsterdam in his latter years.

Elias's theory focused on the relationship between power, behavior, emotion, and knowledge over time. He significantly shaped what is called process or figurational sociology. Due to historical circumstances, Elias had long remained a marginal author, until being rediscovered by a new generation of scholars in the 1970s, when he eventually became one of the most influential sociologists in the history of the field.

(Some text from Wikipedia licenced under the Creative Commons Attribution-ShareAlike License)

Reviews

[Xander · Rating 2 out of 5]

Niet uitgelezen. Na Elias' eerdere publicatie De hofsamenleving (1969) ben ik na 160 bladzijden (een introductie en het eerste essay) in Studies over de Duitsers (1989) afgehaakt. Het sociologenproza begint me inmiddels de keel uit te hangen, net als de vele (eindeloze?) herhalingen van zetten.

Een goede redacteur had dit soort boeken kunnen halveren, zonder de inhoud geweld aan te doen. Elias' theorievorming en toetsing aan de praktijk zijn uiterst leerzaam en interessant, maar het kost me teveel moeite en energie om me door dit werk heen te worstelen om er nog iets van op te steken.

Wellicht pak ik dit boek in de toekomst nog eens op.


-------------------------------------
13-1-2025

Gisteren, op een zonnige januarizondag, toch nog twee essays gelezen uit het boek (drie essays uit de periode 1978-1980, de overige twee dateren uit de jaren 1960 en bevatten veel overlap met Elias' eerdere werk). Nu ik drie van de vijf essays heb gelezen, is een recensie op zijn plaats.

In essay 1 gaat Elias in op de informalisering binnen de Europese, specifiek de Duitse, civilisatie. Het centrale idee is dat veranderingen in codes die het gedrags- en gevoelsleven van mensen reguleren vervlochten zijn met maatschappelijke structuurveranderingen. Hierbij is informalisering een cruciaal begrip: Hoe formeel c.q. informeel is de code binnen specifieke figuraties en de samenleving in het algemeen?

Om deze vraag te kunnen beantwoorden is het noodzakelijk om te constateren dat mensen binnen de figuraties waarin ze verkeren onderworpen zijn aan sociale dwang. Deze dwang kent vier soorten: animale dwangen (honger, seks, etc.), natuurlijke dwangen (beschutting tegen weersomstandigheden, etc.), maatschappelijke dwangen (externe pressie, vaak gepaard met geweldsdreiging) en zelfdwang (rationaliteit, geïnternaliseerde externe dwang).

Elias' these is dat civilisatie een ontwikkelingsproces inhoudt waar mensen steeds meer van externe naar interne dwang overgaan. Met andere woorden: de alomtegenwoordige geweldsdreiging van machtige groepen, die het gedrag van mensen reguleert, wordt geïnternaliseerd (denk aan begrippen als verstandig, fatsoenlijk, vriendelijk, etc.). Een samenleving die voor het overgrote deel reilt en zeilt op basis van zelfdwang is dan een geciviliseerde samenleving - in contrast met een meer primitieve samenleving waar een klein clubje mensen met geweld de scepter zwaait over alles en iedereen. (Een goede verstaander ziet dat de machtsrelaties niet fundamenteel veranderen in dit civilisatieproces: het volk gedraagt zich nog steeds volgens de wensen van de elites, alleen doen ze dat nu dus vrijwillig.)

Vervolgens zoomt Elias in op de elite als figuratie: om zich te handhaven in de maatschappelijke rangorde en de eigen machtspositie te consolideren, vormt men zogenoemde society's, ook wel gute Gesellschaften of bonne sociétés genoemd. In zo'n society leert men de gemeenschappelijke gedrags- en gevoelscode en lidmaatschap van deze figuraties wordt symbolisch uitgedrukt in zaken als kleding, leefstijl, erecodes, etc.

Het is belangrijk op te merken dat lidmaatschap van deze society gekenmerkt werd door het recht op genoegdoening (te eisen en te verschaffen). Elias spreekt dan ook van een satisfaktionsfähige Gesellschaft: een gemeenschap waarvan het recht op genoegdoening het leidende criterium was. Men duelleerde wat af en littekens in het gezicht waren een bewijs van lidmaatschap tot de aristocratische elite. Deze cultuur werd gecultiveerd in officiersclub en studentencorpora, waar jonge mannen werden ingewijd in deze militaristische eliteclubs. Lidmaatschap van deze machtsformatie impliceerde het recht om het geweldsmonopolie van de staat te omzeilen en de rechtspraak te omzeilen. Waar een arbeider keihard werd gestraft voor geweldpleging, knepen staat en rechter een oogje toe in het geval van duels tussen aristocraten.

Duitsland kent met betrekking tot het bovenstaande een unieke ontwikkeling. Sinds de Middeleeuwen waren de Duitse landen een tussengebied tussen grote, machtige rijken (Frankrijk, Rusland, etc.) en werd men bedreigd, verslagen in oorlogen, en stelde men geopolitiek weinig voor. Waar landen als Frankrijk en Engeland uitgroeiden tot machtige keizerrijken, bleef Duitsland het kwetsbare, zwakke broertje. Dit veranderde laat in de Europese geschiedenis: in 1870-1 verslaan de Duitse legers de Fransen en is Duitsland als entiteit een feit. In een relatief korte fase groeit Duitsland vervolgens uit tot de machtigste Europese speler.

Van Europese outcast naar Europese hegemoon in slechts enkele decennia, resoneert deze politieke transformatie enorm met de bevolking. Men kan voor het eerst trots zijn om Duitser te zijn en men ruikt nu wraak - een politieke inhaalslag om de eigen machtspositie in te zetten om zich naast de andere grote mogendheden op het wereldtoneel in te vechten.

Elias benadrukt dat in deze historische ontwikkelingen de militaire elites verworden tot een symbool van succes. Waar in andere staten burgerlijke waarden een belangrijke rol spelen binnen eliteformaties (denk aan Frankrijk en Engeland), ziet men in Duitsland de burgerlijke waarden als zwakheden, die het land veel te lang klein hebben gehouden. Tot Schiller, Goethe en co het humanisme omarmden als het hoogste Duitse ideaal, werd het land overlopen door de legers van Napoleon. Om iets voor te stellen, moesten Duitsers zich richten op de krijgersmoraal van de elites die het land krachtig en winnend naar de Europese top hadden gebracht.

Kortom: de zwaardadel werd het model dat nagestreefd moest worden, hun erecodes, moraal en gebruiken waren de symbolen die men moest kopiëren. Dit leidde ertoe dat leden van de hoge burgerij zich de krijgersmoraal eigen maakte. Een gevolg hiervan was dat de strictheid van deze krijgerscode verwaterde, en het gebruik van geweld steeds meer normaliseerde.

Fast forward naar de jaren twintig: inmiddels is geweld onder brede lage van de bevolking een legitiem en normaal middel om de eigen groep te verdedigen, terreur is aan de orde van de dag en politieke moorden en straatgevechten zijn onderdeel van het dagelijks leven. Deze 'decivilisatiegolf' wordt voltooid door de nationaalsocialisten, die de krijgerscode voor het gewone volk breed toegankelijk en officieel gelegitimeerd maken.

Dit brengt me bij essays #3 en #5. Hierin trekt Elias deze ontwikkeling door tot de Bondsrepubliek van de jaren zeventig. Volgens hem verloren adel en hoge burgerij hun machtspositie na de Eerste Wereldoorlog. Men moest lijdzaam toezien hoe de minderwaardige massa en hun politieke vertegenwoordigers (SPD) nu mede de lakens uitdeelden in Duitsland. Het ressentiment hierover leidde vele jonge mannen, vaak officieren, tot het oprichten van vrijkorpsen en iets later tot terreurorganisaties die linkse politici en arbeidersleiders tot doel hadden. Met de machtsgreep van de nationaalsocialisten werd deze volkse opstand voltooid: men verafschuwde Hitler en zijn bloedhonden om hun lage afkomst en hun volkse gebruiken.

Na de Tweede Wereldoorlog werd onder druk van de geallieerden een democratie gesticht en kregen adel en hoge burgerij de definitieve nekslag. Het ressentiment onder deze generaties is nooit helemaal verdwenen. Tegelijkertijd groeit een naoorlogse generatie op die hun ouders als oorzaak zagen van hun eigen zinloze bestaan. Het waren hun ouders en grootouders geweest die Duitsland de totalitaire afgrond in hadden gestort. De naoorlogse Bondsrepubliek was vooral een consolidatie van gevestigde belangen, die weinig ruimte bood aan jonge mensen met idealen en die krampachtig reageerde op iedere weerstand tegen zichzelf.

Jonge Duitsers, met name degenen uit de gegoede burgerij en de sociale klimmers uit de arbeidersklasse, zagen het marxisme als oplossing voor hun eigen problemen. De gevestigde orde reageert met repressie en geweld, wat een radicaliseringsbeweging inzet. Uiteindelijk leidt dit tot het terrorisme van de jaren zestig, waar de jongere generatie het geweldsmonopolie van de staat uitdaagt door zelf geweld in te gaan zetten.

Elias analyseert deze hele beweging niet als een klassenstrijd - de taal van de beweging zelf - maar als een generatiestrijd. Als een gevecht om de identiteit van het nieuwe Duitsland. Hierbij legt hij de verantwoordelijkheid voor de wantoestanden voor een belangrijk deel bij de oudere generaties: men verspert de weg voor jongere generaties die een zinvol bestaan willen opbouwen. Door deze houding, in combinatie met hun houding over het eigen oorlogsverleden, radicaliseert men grote groepen jongeren.

Een van de meest interessante stukken uit het boek is Elias' analyse van wat jongeren beweegt om terrorist te worden. Deze analyse, hoewel in 1978 opgeschreven, lijkt vandaag de dag nog even doeltreffend - wat een prestatie van formaat is en aantoont hoe dicht hij bij de waarheid zit met zijn duiding. Volgens Elias ontstaat buitenparlementaire oppositie, met bijbehorend vijandsbeeld en dubbelbinding (de beroemde geweldsspiraal), vanuit de situatie dat grote groepen mensen de bestaande maatschappelijke omstandigheden en de dwangen waaraan zij zijn onderworpen als onverdraaglijk gaan ervaren. Hierbij speelt een combinatie van drie factoren een rol: men heeft inkomen nodig, heeft behoefte aan groepslidmaatschap en wenst een zinvol bestaan.

Wanneer groepen (vaak jonge) mensen onvoldoende toegang hebben tot bovenstaande condities, vaak een combinatie van twee of meer hiervan, ontstaat vervreemding en vijandsdenken. Juist de buitensluiting van individuen zorgt voor een gemeenschapsgevoel, waarbij een gedeelde vijand (de gevestigde orde) dienst doet als bindmiddel. Zin vindt men vervolgens in de existentiële strijd om die verderfelijke orde te vernietigen; inkomen vergaart men vanuit het eigen netwerk.

Zo is in te zien hoe een moderne samenleving haar eigen terroristen baart. Deze analyse gaat m.i. nog steeds op en is de belangrijkste verklaring voor de moderne vormen hiervan. Het grijpen naar geweld is een bewuste daad die symboliseert dat de persoon in kwestie het gezag van de staat, met het geweldsmonopolie als belangrijkste kenmerk, niet erkent en zelfs als verwerpelijk ervaart.

Elias plaatst deze maatschappelijke ontwikkeling in een sociologische context en wijst op de sluimerende generatieconflicten die hieraan ten grondslag liggen. Vaak zijn het de oudere generaties en hun gevestigde orde die star, exclusief en doof zijn en die daarmee jongere generaties radicaliseren. Wanneer extreemlinks en extreemrechts de populairste politieke stromingen zijn onder jongeren (volgens allerlei recent onderzoek), duidt dit op een typisch Eliasiaanse situatie: anti-establishmentpartijen en -bewegingen raken populair om dat het midden niets meer te bieden heeft aan hen die buitengesloten worden (denk aan woningmarkt, levenskosten, zinvolle banen, etc.).

In het laatste essay (#5) concludeert Elias dat iedere samenleving sociale conflicten kent, maar dat het zaak is om geweldloze oplossingen te vinden om deze conflicten te beslechten of op zijn minst te pacificeren. Landen als Denemarken, Nederland en Engeland kennen een lange traditie van saamhorigheid en solidariteit (denk aan het Nederlandse poldermodel), terwijl een land als Duitsland deze traditie ontbeert. Elias schreef dit in 1978: zijn analyses bevatten een lichte toon van doemdenken over de nabije toekomst en angst voor een terugval in barbarij - niet wetende dat binnen elf jaar de muur zou vallen en enkele jaren later Duitsland weer herenigd zou worden.

Toch blijft de vraag in hoeverre oude pacificatiemodellen nog werken in de huidige tijd. Ieder Europees mens is inmiddels degelijk opgeleid, heeft 24/7 toegang tot nieuws en informatie van over de hele wereld, en is grootgebracht met humanistische gelijkheidsidealen. Dit leidt tot de paradox dat ervaren ongelijkheden - hoe minimaal deze ook zijn wanneer vergeleken met alternatieve modellen in ruimte en tijd - steeds onverdraaglijker worden. Inmiddels keert in ieder Westers land eenderde tot de helft van de samenleving zich af van de naoorlogse progressief-liberale orde. Conflicten worden niet alleen aangewakkerd en gemobiliseerd, maar ook/zelfs gecreëerd, waarbij elites en de gevestigde orde de vijand zijn die inmiddels openlijk worden bestreden. Drain te swamp (Trump), Take back control (Brexit), Nederland voor de Nederlanders (PVV) - het zijn allemaal uitingen van openlijke vijandschap en politieke strijd tegen de heersende eliteformatie. Hebben we hier niet te maken met een nieuwe Eliasiaanse deciviliseringsgolf? En de cruciale vraag: Gaat deze decivilisatiegolf leiden tot barbarij, tot politiek geweld? In hoeverre hangen decivilisatie en barbarij samen? Is decivilisatie een voldoende en noodzakelijke voorwaarde voor barbarij?

En met deze laatste bespiegeling (die geheel voor mijn rekening komt en niets met Elias van doen heeft) sluit ik deze recensie af.

[Ferda Nihat Koksoy · Rating 4 out of 5]

"Sadece Hollanda'da, belki İsviçre'nin bir bölümünde, tacir grupları sosyal hiyerarşinin en üst basamağını temsil ediyordu. Sadece şehirlerini değil, cumhuriyetin tümünü yönetiyorlar ve böylece özyönetimin ortaçağdaki teamüllerini sürdürüyorlardı. Bu sınıftan erkeklerin resmedildikleri tablolarda, kapıldığı gurur ve özgüven açıkça gösterilmiştir; bu tabloların en ünlüsüyse Rembrandt'ın Gece Devriyesi'dir.
Hollandalı şehir tacirleri, sivillerin kendi askeri yardımcıları tarafından yönlendirilmeden dış saldırılara karşı kendilerini nasıl koruyacaklarıyla ilgili sorunun çözümü mevzuuna ibretlik bir katkı sunar. Gemi kaptanlarından amirallerine dek tüm denizcileri, öncelikle teknik açıdan özel bilgi gerektiren deniz harp yönetimi uyarınca kısmen orta ve alt tabakadan geliyordu. Hollandalılar Protestan bir cumhuriyet yapısı içinde, genellikle Protestan bir soylu hanedanı olan Oranj Sarayının temsilcilerinin emri altındaki paralı askerlerin yardımıyla karada bağımsızlıkları için savaştı. Bu soylu 'valiler'le States-General'ın idari işleriyle ilgilenen tacir asilzadeler arasında zamanla güvene dayalı bir ilişki oluştu. Bu ilişki büyük kavgalardan hiçbir şekilde münezzeh değildi, ama bu tür çatışma ları atlatacak kadar sağlamdı."

"Model belirleyici sınıf olan şehirli tacir asilzadeler, kendi içinde oluşturduğu orta sınıf gruplarla birlikte hükmeden bir ordu aristokrasisinden farklı olarak, tutum ve değerler mevzuunda bambaşka bir gelenek oturtmuştu. Nitekim States-General üyeleri birbirine silah doğrultmaz, sözlerle etki bırakmaya gayret ederlerdi. Böylece Amsterdam ya da Utrecht gibi şehirlerin sakinleri aldıkları mirası Hollanda devletinin gelişimi kadar habitusuna da dahil ettiler. Müzakere ve uzlaşma yardımıyla yönetme becerisi şehirlerden devlet yönetimine geçti. Buna karşın Almanya'da, çeşitli alanlarda, emir-i taate yönelik askeri modeller müzakere ve iknaya yönelik şehir modellerini geride bıraktı."

"Aslında soylular tarafından temsil edilen Alman savaşçı geleneğinin kimi yanları barış dönemlerinde, davranış modelleri olarak, birçok kesimi etkilemiştir. Burjuvalaşmış soylu geleneğinin alametlerinden biri de, Alman soylularınını kendilerini alt tabakalardan açıkça soyutlamasıyla ilgiliydi. Dört ya da beş kuşak önce olsa bile, atalardan birinin alt tabakadan geliyor oluşu ya da tüccar ailelerden gelen bir kadının soyağacına dahil edilişi, tüm soyağacının kirlenmesine ve kimi hak ve ayrıcalıkların yitirilmesine sebep oluyordu. Alman soylu geleneğinin bu garabeti, İngilizlerinkiyle kıyaslandığında daha belirgin olarak ortaya çıkar. Yeni doğanlar duygu ve davranışlarında aristokrat adetlerin gereklerini yerine getirdiği sürece, soyağacına tüccar ailelerden gelen bir kadınını -hatta bir Yahudi kadının- dahil oluşu İngiliz soylularının itibar ve statülerine gölge düşürmüyordu. Önemli olan, bu ilkelere bağlı olarak biçimlenmiş bir kişilikti. Ayrıca yüksek aristokrat ailelerden gelenler zamanla orta sınıfa doğru geri yuvarlanmaya başlamıştı en büyük oğullar hariç. Bu da soylu ailelerin talihinin yaver gitmesini sağladı. Buna karşın Almanya'da oğullarla kızlar soylu atalarının farklı unvan ve payelerini taşıyordu. Yani soylarını sadece "kanlarıyla" meşrulaştırabilen daha yoksul soylular çoğunluktaydı. Çünkü aidiyet ölçütü olarak soy, davranış ilkelerinden daha önemliydi.
Soya dayanan soyluluk, burjuvalaştırılmış haliyle, nasyonal sosyalist duygu ve davranış ilkelerinde tekrar oraya çıktı. Bu durum 'safkan' fikrinin, yani dördüncü ve beşinci göbeğe dayanan kusursuz soy düşüncesinin yayılmasına sebep oldu. Toplumsal açıdan daha altta bulunan gruplardan olabildiğince arınmış olan Alman halkı, 'Avrupa'nın en soylu halkı' olarak, 'safkan' olamayan halklar üzerinde hâkimiyet kurabilirdi. Bu hâkimiyeti sağlamak üzere girişilen işgaller, soylu ve savaşçı geleneğin küçük burjuvalığa bürünerek devam ettiğinin kanıtıydı."

"Almanların barbarlaşma itkisiyle ilgili mesele o denli içime işlemişti ki kendi uygarlık kitabımı yazmaya başladığımda kontrolden çıkan uygarlığın bu ağır çöküşünü parti doktrinleri anlamında basitçe politolojik bir olgu, insanın bugün biraz utanarak dile getireceği bir faşizm meselesi olarak tartısmak bana oldukça yetersiz göründü. Böyle olunca insan kimi önemli bakış açılarını kaçırıyor. Meseleye bir antropolog gibi yeterince objektif bakabildiğim, 20. yüzyılın ikinci çeyreğinde ziyadesiyle uygarlaşmış bir halkın vicdan standardının nasıl çöktüğü sorusunu üstünkörü sormadığım takdirde başarılı olabileceğimi düşünüyordum."

"Fizyokratlar tarafından geliştirilen, daha sonraysa Marx tarafından programlanabilir bir biçimde düzenlenen ekonomik sınıflara özgü tabakalaşmanın durağan tablosuna tek taraflı tutunmak, imparatorluk Almanyası'nın toplumsal tabakalaşması sanki sadece üretim sermayesine sahip olanlar ve olmayanlar aracılığıyla belirlenmiş gibi bir duruma kolayca kapı aralayabilir; o zaman zorunlu olarak bu periyodun güç dağılımındaki eşitsizlikleri ve ast-üst arasındaki ilişkileri temel anlamda malvarlığı yaratan ve bölüştürenlerin, yani "ekonomik" açıdan uzman sınıfların, girişimcilerin ve işçilerin oranına göre anlamak gerekir. Bu durumda sermaye zengini girişimcileri imparatorluk Almanyası'nın toplumsal açıdan en güçlü ve en üst sınıfı olarak görmeye zorlanırız. Ama bu, 1871 ve 1918 dönemi Alman toplumuna neredeyse hiç uymayan bir tablodur.
Bu toplumdaki insanların kendilerini çeşitli toplumsal sınıfların basamaklarına nasıl koyduğu gözden geçirildiğinde, girişimcilerin ve benzer grupların, yani tüccarların ya da bankerlerin hiç de en üst konumda olmadıkları görülür. Yüksek makamdaki memurlar ve ordu mensupları sosyal konum olarak zengin tüccarlardan kesinlikle daha üstteydiler. Yine avukat ya da doktor gibi üniversite mezunları da üniversite mezunu olmayan daha zengin tüccarlar dan ya da girişimcilerden belki biraz daha üst konumdaydılar."

"Her durumda 1918'e kadar, imparatorluk Almanyası'nın sosyal yapısında üst düzey devlet memuru, subay ve diplomat gibi konumların tekeline sahip olan "köklü" ailelerin temsilcileri, hem sosval güç hem de toplumsal düzey açısından "kapitalist"e karşı açıkça üstündü."

"Gevşek yapısından 1871'den sonra bile kurtulamayan Alman imparatorluğunda üniversite ve kardeşlik cemiyetlerinin güçlü bir birleştirici işlevi vardı. Söz konusu cemiyetler, Almanya'nın çeşitli bölgelerinden gelen insanları tektipleştirmeye, hiyerarşiyi nispeten geçersiz kılmaya gayret ediyordu. Birlikler, ne model oluşturabilecek bir saray sosyetesine ne de İngilizlerin eğitim kurumlarına benzer kurumlara sahip olabilen bu ülkede, 'geç kalınmış' imparatorlukta üst sınıfın duygu ve davranış ilkeleri için bir atölye işlevi gördü. Fakat edindikleri şey tuhaf davranış kalıplarıydı. Bu üst sınıfların, aralarında evalet ve şehirlere bağlı olarak kimi farklar belirse de, düellocu tek büyük toplumu teşkil ettiği söylenebilir - düellodan memnuniyet duyuluyordu (1918'e kadar da sürdü). İnsanlar hakarete uğradıklarını hissettiklerinde ellerinde silahla bunun tazminini isteme ayrıcalığına sahipti."

[Rafael da Silva · Rating 4 out of 5]

Um livro necessário para se entender a formação do povo alemão, não se pode dizer que se entende o povo alemão sem ler esse livro.

[Sarah · Rating 3 out of 5]

I mean it's a sociology book what do you expect

[Арсен Стрелецький · Rating 5 out of 5]

Окрім того, що Норберт Еліас досить легко вводить навіть такого читача, який не має історичної освіти, у проблеми, з якими стикалася Німеччина з 1871-го року, ця праця також відкриває очі на питання співставлення формального, а отже дисципліни, з неформальним, а отже більш нестрогих стосунків. До того ж, будучи ознайомленим із іншою, більш ранньою працею Еліаса "Процес цивілізації. Соціогенетичні і психогенетичні дослідження", я хочу наголосити, що праця "Про німців" більш широко зачіпає проблему правил та норм саме для Німеччини (як не дивно). Тому вона може бути важливою для більш глибокого занурення у питання цивілізація як філософсько-соціологічного поняття.
Загалом книга, окрім вище переліченого, досить суттєво націлена на кризи, почуття провини та гордості, міфічно-релігійного світогляду німців. Все це, як не дивно, відбулося із ними протягом останніх 150 років (досить короткий для історії період для настільки багатьох змін у державі). Але важливо те, чим ця праця може бути корисна для нас, українців. "Про німців" зі свого боку є важливою, щоб ретроспективно поглянути на самих себе і поставити питання самим собі: чи не варто бути більш строго формальними для чіткого узаконення національної спільноти? Чи, навпаки, дозволити попустити ремені, зважаючи на досвід інших поколінь, та стати більш мінливим, лабільним суспільством? А може варто як німці з дуже довгого минулого потрясіння, розбрату та відсутності єдності знайти власний народницький міф та спробувати втілити у реальність? Такі і інші питання точно виникнуть в українського читача цієї праці, і, незважаючи на те, яку відповідь собі надасть кожен, ця праця точно буде вважатися важливою, якщо читач хоча б просто ці питання собі і своїй нації поставить.

[Joao Gustavo Seixas · Rating 5 out of 5]

Sem dúvida, é dos livros mais interessantes que já li. Demoliu várias ideias que eu tinha sobre os alemães. Nunca tinha imaginado que o povo que produziu alguns dos mais brilhantes e famosos artistas da história da humanidade, cientistas e filósofos, pessoas como Goethe, Bach, Beethoven, Einstein, Kant, Hegel, Planck, Nietzsche, dentre outros, pudesse padecer de tamanho complexo de inferioridade, a ponto de tentar demonstrar, encetando duas Guerras Mundiais após sua unificação tardia, que poderia rivalizar com outras nações europeias de maior tradição e poder, notadamente França e Inglaterra. O genial Norbert Elias, nos vários artigos que compõem o livro, aponta os elementos históricos que conduziram à formação do povo alemão, sobretudo após 1870, e faz perceber que a disciplina quase cega, a aptidão pra violência (revelada em aspectos que parecem comezinhos, como a tolerância à utilização do duelo pela aristocracia para resolver as diferenças entre seus membros) e o desejo de superar o sentimento enraizado em sua cultura de que a derrota é seu único destino, não importando o quanto se lute, são as sementes de tragédias sem precedentes, sendo a maior delas a ascensão do nazifascismo e tudo o que dela decorreu. Obra densa, de mais de 400 páginas, mas que captura atenção até o seu final.

[Hakan · Rating 4 out of 5]

kitap dili biraz teorik olsa da okunuyor. tekrar bolca var. kitap yazarının yahudi olmasının etkisinin olmadığı söylenemez. günümüz almanyasına bakınca çıkarımlarınının tutmadığı yerler var. yazar bölünmüş almanyanın birleşmeyeceğinin ve almanyanın oteriterleşeceğini ön görmüş ama dünya artık daha hızlı değişiyor. almanları rahatça eleştiren yahudi yazarımız hayatta mı bilmiyorum ama israil devlettinin yaptığı soykırıma yazacağı bir eser var mıdır? yazar ünlü bir sosyologtur.

[Marcos Renaux · Rating 5 out of 5]

Um ótimo livro para quem quiser entender um pouco mais sobre os alemães. Muita coisa é tirada dos livros do mesmo autor (Processo Civilizador Vol I e Vol II), mas tem muita coisa nova também. Vale mesmo a leitura, que não é árida. E a tradução, que no Kindle não diz de quem é, me parece bastante correta.

[Deborah Borges · Rating 3 out of 5]

Eu começara dizendo que achei o livro repetitivo em vários momentos, porém isso é justificado no posfácio do editor, pois o livro não foi escrito direto e sim é uma compilação de textos diversos do autor.
A linguagem extremamente densa não deixa de dificultar a leitura, mas mesmo assim é extremamente interessante a análise da sociedade alemã desde o século XIX, que nos faz entender a estrutura sociológica deste povo e como isso acabou por "facilitar", por assim dizer, seu apoio ao nazismo. Também é extremamente interessante a análise da sociedade pós-nazismo e a tentativa de esquecimento deste período da história alemã.

[José Marcio da Silva · Rating 5 out of 5]

Excelente historia do desenvolvimento do habitus alemão e como a sociedade se transformou até a perda da civilização sob os nazistas.