'De jaren zestig: een cultuurgeschiedenis' van Geert Buelens (dichter en hoogleraar Moderne Nederlandse Letterkunde) gaat natuurlijk over The Beatles, Bob Dylan, Provo en de minirok. Maar om dit decennium te begrijpen zijn volgens Buelens internationale kassuccessen als West Side Story en The Sound of Music minstens zo belangrijk. Buelens kantelt het bestaande beeld van dit decennium en vult het aan: artistieke en culturele ontwikkelingen in Afrika, Latijns Amerika en Azie werpen een verfrissend licht op deze tijd. Hij laat zien hoe grote geopolitieke en culturele ontwikkelingen in elkaar grepen en zorgden voor een omwenteling van waarden. Zo werd de populaire cultuur geboren die tot vandaag inspireert en controversieel is.
Geert Buelens is een Vlaamse dichter, essayist en columnist. Hij was docent aan de Universiteit Antwerpen en is sedert 2005 hoogleraar Nederlandse letterkunde aan de Universiteit van Utrecht.
Geert Buelens is a Flemish poet, essayist and columnist. He was a lecturer at the University of Antwerp (Belgium) and since 2005 he is professor of Dutch literature at the University of Utrecht (Netherlands).
De jaren zestig blijven tot de verbeelding spreken. Ze zijn het decennium met de beste soundtrack (of waren dat toch de seventies?) en vormen een scharniermoment in onze socio-culturele geschiedenis. De Antwerpse literatuurprof Geert Buelens heeft zichzelf de taak gegeven dat boeiende decennium te boek te stellen. Daarbij is hij erg ambitieus.
Zijn vuistdikke naslagwerk wil globaal gaan, en dus niet enkel door een westerse bril kijken. Dat wordt o.a. duidelijk gemaakt door een fraaie foto van een Afrikaanse hipster op de omslag, een kiekje van de onvolprezen Malinese fotograaf Malick Sidibé.
Dat opzet is lovenswaardig, maar maakt de opdracht des te moeilijker. Buelens laat elk jaar van het decennium mooi chronologisch passeren en wisselt dat af met hoofdstukken waarin op een bepaald aspect ingezoomd wordt, bijvoorbeeld popcultuur, relaties of geweld.
Elke bladzijde is volgepropt met namen, gebeurtenissen, feiten en weetjes. Tussendoor krijgen we ook tal van lijstjes gepresenteerd die soms nogal “random” aandoen (genre ‘tien films over de liefde’), maar het blijft leuk. Wel vraag ik me af waarom die lijstjes toch zo petieterig klein afgedrukt moesten worden.
De kennis die de schrijver etaleert is ronduit indrukwekkend, maar daar knelt meteen ook het schoentje. Je weet wel, van het bos en de bomen…
De jaren zestig is krachtvoer voor kwissers. Heel af en toe schemert er een mening door, maar de nadruk ligt toch vooral op de feiten, en dat vind ik jammer. Ik mis de analyse, een beetje meer duiding en omkadering bij deze eindeloze parade van weetjes. Waarom gebeurde wat er gebeurde en waarom is dat voor mij belangrijk? Daar geeft dit lijvige boek geen antwoord op.
"Onder aanvoering van de Burgerrechtenbeweging, de dekoloniserende ontwikkelingslanden, de intellectuelen en studenten van Nieuw Links en een groeiend leger van zangers, kunstenaars, schrijvers én hun fans werden de jaren zestig desondanks een periode van uitzonderlijk ideologisch debat en manifesteerde het decennium zich misschien wel als het laatste utopische moment in de westerse geschiedenis - een radicale, enthousiasmerende, soms gevaarlijke en af en toe onvermijdelijk ook belachelijke poging om het lot in eigen handen te nemen en te bewijzen dat een andere manier van denken en leven echt mogelijk was."
Dit citaat uit het boek van meer dan 1000 bladzijden, zegt al heel veel. Auteur Geert Buelens (1971) heeft de jaren zestig zelf niet meegemaakt, maar heeft zich ongelooflijk goed gedocumenteerd en heeft met dit vuistdikke boek meteen een standaardwerk over dit decennium geschreven. De hoofdstukken in chronologische volgorde (van 1960 t.e.m. 1970) worden gelardeerd met thematische hoofdstukken : over thema's als geloof, hoop, liefde, pop, macht, geweld...
De auteur focust niet alleen op wat in de westerse wereld is gebeurd (genre mei '68 in Parijs) maar heeft een mondiale blik. Hij besteedt bijv. veel aandacht aan Afrika, de dekolonisatie, de apartheid, de Afrikaanse cultuur en in het bijzonder de muziek die gelinkt wordt aan de muziek van zwarten in de VS en Brazilië (jazz, blues...). Eveneens schrijft hij uitgebreid over andere derde wereldlanden (Indonesië, Zuid-Amerikaanse landen). Een andere rode draad is de Burgerrechtenbeweging in de VS, met Martin Luther King en Malcolm X (beiden vermoord). Uiteraard gaat het ook over de moord op JF Kennedy maar ook over de toenemende oppositie in eigen land tegen de Vietnam-oorlog. Dat gaat samen met het ontstaan van een tegencultuur (hippies, nozems, provo's in Nederland), op zijn beurt weer gelieerd met nieuwe creativiteit op het vlak van muziek (pop, folk, het protestlied...).
Daarnaast besteedt hij aandacht voor wat zich in de communistische wereld afspeelde : o.m. de Praagse lente, de culturele revolutie in China. Ook tendensen komen aan bod zoals de nieuwe golf van feminisme, het uitdagen van de machthebbers, het verschuiven van grenzen op cultureel vlak en de toenemende openheid rond naaktheid en seks (tegen de overheden die vaak nog teruggrijpen naar censuur). Wat voorheen nog verboden was of erg gecontroleerd, wordt na dit decennium steeds vrijer beleefd, getoond en besproken.
Als er iets kenmerkend is voor dit decennium is het in vraag stellen van autoriteit, macht, gezag (familiaal, op school of universiteit, wereldlijke of geestelijke macht …): "omdat ik het zeg" of "omdat ik die of die positie bekleed" was in de ogen van de jonge generatie niet meer voldoende als argument. Het gezagsargument ("omdat ik je vader ben/directeur ben/Minister ben/bisschop ben...") volstond niet langer. Voortaan moest gezag zich verrechtvaardigen en met echte argumenten voor de dag komen. Dat is een wijziging die in de Westerse cultuur sinds jaren '60 behouden bleef.
De scoop van de auteur is heel breed. Hij heeft het niet alleen over politiek en ideologie, maar evenzeer over de plastische kunsten, literatuur, muziek, televisie en film. En dat met een mondiale kijk. In één woord: dit is een standaardwerk in het Nederlands over een periode die in ieders geheugen gebrand staat als een merkwaardige omwenteling in onze cultuur.
Cultuurgeschiedenis van de sixties met nu eens niet alleen aandacht voor de welbekende ontwikkelingen hier in het westen maar ook ruimschoots aandacht voor de voor mij meestal totaal onbekende ontwikkelingen in andere werelddelen. Steeds tegen de achtergrond en in interactie met de wereldgeschiedenis. Ook in die zin een leerzaam en zeer lezenswaardig boek. Het boek heeft zoveel links, lijstjes, voorbeelden van muziek, films, kunst en boeken dat je, al die zijwegen volgend, de rest van je leven vooruit zou kunnen. Lezen in de breedte! Ik heb het boek eerst helemaal uitgelezen en ga nu de vele nieuwsgierig makende krenten uit die heerlijke grote kom pap vissen.
Een boek om in kleine porties tot je te nemen. De indeling, deels thematisch, noodt tot wat ik sprokkelen noem: hier en daar een stukje lezen. Daardoor kom je op gedachten of vragen die dan weer leiden tot het lezen van een aanpalend onderwerp. Eigenlijk meer hinkelen.
Fijn boek, tamelijk soepel geschreven en zeker niet 'eenkennig'. Het was niet alles goud wat er blonk in '68. Zelfs geen fools gold.
Wat een rijk boek! Ben nu aanbeland bij hm: et Twistjaar, 1962. Let's twist again!! Ook veel aandacht voor Afrika en China. Een cultuurgeschiedenis die ook de politieke geschiedenis recht doet.
Ben nu aanbeland in 1966. Wereldwijd hebben de beatles de popmuziek salonfähig gemaakt, en in het ijzeren gordijn beginnen barstjes te komen. Vietnam schokt de wereld en de linkse intelligentia dweept met de Pekingopera. Verbazingwekkend!