Het wereldschokkende en onweerstaanbaar lekkere verhaal van Tony's Chocolonely

by Jeroen Siebelink

Het eerlijke verhaal van een revolutionaire reep. Als drie journalisten iets willen doen aan de hartverscheurende situatie van twee miljoen kindslaven op Afrikaanse cacaoplantages, komen ze er al snel achter dat een aanklacht tegen machtige westerse chocoladeproducenten weinig zin heeft. Ze besluiten zichzelf aan te klagen, als gewetenloze chocoladeconsumenten. Wanneer de rechter hen vrijspreekt, weten ze dat het tijd is voor een onorthodoxe aanpak: ze gaan zélf slaafvrije chocolade maken. In 2005 ligt de eerste reep van Tony’s Chocolonely in de schappen. Terwijl de chocoladerebellen naarstig proberen om hun reep honderd procent slaafvrij te krijgen, koopt een ondernemer het merk en maakt er een internationaal verkoopsucces van. Op weergaloze wijze groeit het journalistieke project uit tot een hippe, sociale onderneming die zich ten doel stelt consumenten bewust te maken van wat ze eten. Zo klein als ze zijn, proberen de Tony’s de complete keten te veranderen, van boon tot reep, in de hoop dat op een goede dag de grote producenten hun voorbeeld gaan volgen. Dit is het verslag van een ongekend ondernemingsproject: over het vasthouden aan idealen, ook al is de werkelijkheid nog zo weerbarstig. Een waargebeurd verhaal dat smelt op de tong en leest als een spannend jongensboek.

Genres: Nonfiction, Business

400 pages, Paperback

First published February 1, 2018

Reviews

[Jeroen · Rating 2 out of 5]

Beste lezers,

Dank jullie voor de recensies voor mijn boek over Tony's! Het is niet mijn gewoonte om mij als schrijver tussen de recensies te mengen, maar een aantal lezers wees mij erop dat sommige recensenten zeer negatief oordelen, vooral naar aanleiding van een uitzending van Jinek, waarin Teun van de Keuken beweert dat hij nooit is gevraagd om mee te werken aan het boek. Hij serveert het boek af als 'reclameboek'. Ik kan alleen maar zeggen dat mij dat veel pijn deed, juist omdat ik er alles aan heb gedaan om mijn kritische blik en onafhankelijkheid te bewaren tijdens het schrijven. Of me dat gelukt is, moeten anderen beoordelen. In elk geval kreeg ik die ruimte wel van Tony's, wat ook gepast is, want Tony's is ooit gestart als journalistiek project en kent hoge journalistieke principes als het gaat om de omgang met de feiten. Helaas heb ik nooit de kans gekregen gekregen om me tegen de leugens van Teun te verdedigen. Ik mocht bijvoorbeeld niet naar die uitzending van Jinek komen, het was daar vrij schieten voor hem. De waarheid is namelijk dat ik Teun, voordat ik begon met schrijven en nog lang daarna, vele keren heb gebeld en gemaild met de vraag om zijn medewerking. Dat weigerde hij steeds. Ook toen ik hem op een Tony's Fair tegen het lijf liep en ik hem vroeg, weigerde hij zelfs maar met me te praten. Ook diverse mensen van Tony's hebben hem nog benaderd, maar het antwoord bleef nee. Waarom, geen idee. Ik vond dat erg jammer, maar gelukkig werkten alle andere betrokkenen én critici wel uitgebreid mee, ook mensen die hem goed kennen, zodat ik zijn rol in het verhaal toch enige kleur kon geven. Ik hoop dat jullie meer plezier beleven aan het boek!

ps. Ik geef me zelf maar twee sterren, om te voorkomen dat ik hier reclame maak voor mezelf.

Groet van Jeroen Siebelink

[Sas Den · Rating 5 out of 5]

Leest als een trein, in een week uitgelezen dus dat wil wat zeggen bij mij. Ik vraag me wel af of het allemaal waar is of dat het op sommige punten wat aangedikt is. Evengoed, een prachtig verhaal wat leest als een roman, maar zeker ook kritische kanttekeningen plaatst bij de eigen bedrijfsvoering. Mooi om te zien hoe een “happy clappy” bedrijf ook struggles heeft en hier mee om weet te gaan. Respect! Ik neem nog een stukje Tony’s!

[Lauri van Oosterom · Rating 4 out of 5]

Voor een boek dat in opdracht is geschreven, is dit verhaal verassend kritisch. Ik vond het erg leuk om meer te leren over de ontstaansgeschiedenis van Tony Chocolonely, want daar wist ik overduidelijk veel te weinig van af. Er zijn natuurlijk sinds het verschijnen van dit boek al flink wat jaren verstreken. Dus ben ook erg benieuwd hoe de situatie nu is.

Ik heb zelf al meerdere boeken van Jeroen Siebelink gelezen en vind dat hij een hele fijne schrijfstijl heeft. Zou dit boek dus ook zeker aanraden!

[Frederike · Rating 4 out of 5]

Crazy about chocolate, serious about people: hoe een guerilla-actie leidde tot een heus slaafvrij chocoladeproducerend bedrijf met een door vrijwel iedereen verkeerd uitgesproken naam - in vermakelijke, korte, heldere zinnen

[Bas Evers · Rating 4 out of 5]

Jongensboek meets David vs Goliath, wat eens begon als een ondeugende stunt van een eenzame journalist groeide uit tot de grootste beweging voor slaafvrije cacao in de industrie wereldwijd. Boordevol list en intrige in de boardroom maar ook ruimte voor persoonlijke ontwikkeling van de hoofdrolspelers. Bijzondere eer komt toe aan schrijver Jeroen Siebelink voor het uitlichten van de menselijkheid/feilbaarheid van de mensen achter deze unieke brand.

[Francien · Rating 3 out of 5]

Leuk om het gehele verhaal eens te lezen, maar de schrijfstijl kon mij wat minder bekoren.

[Adriaan Jansen · Rating 4 out of 5]

''En wat jij kunt doen, als chocoladefan? Vraag om transparantie en traceerbaarheid. Kies bewust'' (pag 389-380).

We weten dat er vaak iets niet klopt aan de andere kan van de bevoorradingsketen van alle producten die we consumeren. Dit flauwe vermoeden omzetten in accurate kennis en daar vervolgens ook wat goeds mee doen gebeurt helaas nog niet genoeg op echt grote schaal. Het voedsel dat we eten (de erbarmelijke toestanden in de bio-industrie), de kleding die we dragen (de sweatshops in Bangladesh waar in 2013 bij de instorting van een fabrieksgebouw 1100 mensen stierven), de elektronica die we gebruiken (de abominabele arbeidsomstandigheden in de Chinese fabrieken van Foxconn waar in 2010 tientallen werknemers zelfmoord pleegden), of de cacaoplantages in Ghana en Ivoorkust (waar op grote schaal kinderslavernij voorkomt), het zijn slechts enkele voorbeelden van misstanden die al lang bekend zijn, maar desalniettemin nog steeds voortduren.

Dit boek is een biografie van het bedrijf Tony's Chocolonely, een chocoladeverkoper en sociale onderneming die de westerse consument bewust wil maken van de misstanden aan de andere kant van de cacao-bevoorradingsketen en een slaafvrije chocoladereep wil maken.

Tony's Chocolonely is het geesteskind van 3 journalisten van het tv-programma Keuringsdienst van Waarde. In 2004 maakten ze een uitzending over de misstanden in de cacao-keten: 60% van alle cacao ter wereld wordt geproduceerd in Ghana en Ivoorkust (pag 34), landen waarin nog op grote schaal van kindslaven gebruik wordt gemaakt (de exacte cijfers lopen uiteen: van meer dan 100.000 kindslaven volgens organisatie Free the Slaves (pag 28) tot meer dan 2 miljoen volgens Tulane University (pag 330). Dat laatste aantal betreft kinderarbeid, wat niet altijd hetzelfde is als kindslavernij).

Kindslavernij in de cacao-keten werd een terugkerend programma-onderdeel. Gaandeweg realiseerden de journalisten dat zelf een slaafvrije chocoladereep op de markt brengen de enige manier om echt iets te veranderen. Het idee: Als wij het goede voorbeeld geven, volgen consumenten en later ook de grote bedrijven (Nestlé, Mars, Hershey's) vanzelf. Met deze intentie verscheen in 2005 de eerste Tony's Chocolonely reep.

Vanaf dit moment vertelt deze corporate biography (zoals het boek zichzelf noemt) 2 door elkaar lopende verhaallijnen: De beslommeringen van een start-up en de strijd om Tony's eigen reep 100% slaafvrij te maken. Dat laatste blijkt nog verrassend moeilijk te zijn en opmerkelijk lang te duren: Bij Tony's 10de verjaardagsfeest in 2015 is hun chocolade nog steeds niet gegarandeerd 100% slaafvrij.

Dit is dan ook waar de schoen wringt in deze geschiedenis: Gedurende de eerste 10 jaar van het bestaan van het bedrijf was de reep niet gegarandeerd 100% slaafvrij, terwijl dat wel lang geclaimd werd.

Om echt te kunnen claimen dat een reep chocolade slaafvrij is, moeten alle cacao-bonen die in die reep verwerkt zijn traceerbaar zijn. Een manier om 100% traceerbaarheid te bereiken is zelf direct bij cacao-boeren of coöperaties in Ghana en Ivoorkust inkopen. Een andere manier is om te vertrouwen op keurmerken zoals Fairtrade (Stichting Max Havelaar is in Nederland de eigenaar van het Fairtrade keurmerk, pag 76).

Dit is hoe Tony's Chocolonely begon: Als een Fairtrade reep. Echter: Is Fairtrade echt 100% slaafvrij? Ja en nee. Fairtrade past het principe toe van Mass Balance: Voor elke gram chocolade die met een Fairtrade logo wordt verkocht is de daarmee corresponderende hoeveelheid ingekochte cacaobonen volgens Fairtrade voorwaarden ingekocht. Echter, in de vervolgstappen van de keten worden die Fairtrade cacaobonen niet strikt gescheiden gehouden van andere bonen (die dus mogelijk met kinderslavernij zijn geproduceerd). Zo kan het gebeuren dat in een reep met Fairtrade logo ook cacao zit dit door kindslaven is geoogst.

Voor de Tony's is dit concept van Mass Balance een doorn in het oog. En terecht: ''Dezelfde bonen gebruiken als Mars en Nestlé, maar toch beweren dat je op weg bent naar 100% slaafvrij. Dat is toch niet uit te leggen aan de koper van de Tony's?'' (pag 205).

Bovendien is Mass Balance niet het enige bezwaar van Fairtrade / Max Havelaar. Om het Fairtrade logo te mogen voeren, moet Tony's Chocolonely 2% van de omzet afdragen (pag 78). Bijna onvermijdelijk: Bij louche tiepjes overal in de keten ''blijven de duurbetaalde Fairtrade premies aan de strijkstok hangen'' (pag 165).

Meerdere keren krijgen Fairtrade / Max Havelaar er van langs in dit boek. Een voorbeeld: ''De keurmerken zijn een industrie op zich. Waar niemand samenwerkt aan een hoger doel, maar iedereen elkaar beconcurreert. Wat vervelender is, zo las hij laatst in een schokkend eerlijk rapport van Fairtrade, is dat na maar liefst 25 jaar Fairtrade-handel de productiviteit en inkomsten van Fairtrade-gecertificeerde boeren niet hoger zijn dan die van gewone boeren''. Minpuntje bij al deze kritiek: Er lijkt weinig ruimte voor wederhoor van Fairtrade in dit boek, we krijgen voornamelijk ongefilterd de visie van de Tony's. Bovendien komt de kritiek van de Tony's op organisaties als Fairtrade wat hypocriet over: Zoals gezegd, lange tijd claimde Tony's Chocolonely dat hun reep 100% slaafvrij was, terwijl dat niet het geval was.

Doelstelling wordt een slaafvrije reep op basis van 100% traceerbare bonen. Dat betekent direct contact met lokale cacao-boeren. Gaandeweg worden resultaten behaald: In 2013 gebruikt Tony's traceerbare cacao-massa in zijn repen, die echter nog wel gemend wordt met dubieuze cacao-boter. Rond 2016 is het, ruim 10 jaar na de eerste Tony's Chocolonely reep, zo ver, en is ''alle chocola van Tony's 100% traceerbaar'' (pag 376).

Het 100% traceerbaar maken is een mooi doel, echt belangrijk is natuurlijk de reële positieve impact voor de cacao-boeren. Hoe realiseer je die, en hoe meet je die? Net zoals aan de consumerende kant van de bevoorradingsketens bewustwording nodig is, zo is dat ook aan de producerende kant. Een schrijnend voorbeeld uit een van de eerste bezoeken van Tony's aan Ghana, als aan lokale boeren wordt uitgelegd wat voor hen de voordelen van duurzame productie kunnen zijn: ''Met zulke opbrengsten kunnen ze volwassen werknemers in dienst nemen, hoeven hun kinderen niet meer mee te helpen op het land. Dan zwaaien ze niet langer met kapmessen en sjouwen ze niet met gevaarlijke gifstoffen en kunnen ze terug naar school.
'En moet ik dan harder werken?' vraagt een man.
'Met betere productiemethoden verdien je meer, kun je je kinderen naar school laten gaan én kun je het in de toekomst rustiger aan doen omdat zij dan een goede baan hebben'
'Dan doe ik niet mee. Ik doe het nu ook al rustig aan' '' (pag 164).

Hoe realiseer je goede impact? Tony's strategie om reële impact te realiseren is eerlijk zakendoen met lokale boeren. De toon wordt gezet tijdens de eerste contacten met een coöperatie in Ghana: Geen liefdadigheid, wel gewoon zakendoen: ''Ik geef geen geld. Ik ga geen geld naar jullie gooien om dan af te wachten wat jullie er mee gaan doen. Wij gaan zakendoen. Business'' (pag 216). Dit eerlijk zakendoen wordt vastgelegd in Tony's Sourcing Principles (pag 231):
1. Traceerbare chocolade van boon tot reep
2. Lange termijnrelatie met de boerencoöperaties
3. Professioneel management van de coöperaties
4. Hoge productiviteit en goede kwaliteit van de cacao-bonen.
5. Leefbaar minimum inkomen voor de boer, mogelijk gemaakt door een extra premie die Tony's betaald bovenop de marktprijs.

Hoe meet je goede impact? Verrassende opmerking van enkele Tony's: ''Wat je ook doet... goeddoen is niet meetbaar'' (pag 338). Een boude uitspraak, waar ik het dan ook niet mee eens ben. Gelukkig blijken later wel meetresultaten beschikbaar: ''Kregen een paar jaar terug 180 boeren van ABOCFA (een coöperatie in Ghana) een beter leven, inmiddels sloten vier andere coöperaties zich aan en hebben maar liefst 4500 boeren het beter. In 2017 zullen dat er 7500 zijn'' (pag 343-344). (Bezoek aan website Tony's Chocolonely in maart 2018 leert dat er met 5620 boeren wordt samengewerkt.

Uiteraard is impact op nog meer manieren te meten. Om te beginnen, moet je bepalen waar je de meeste impact wilt hebben. Je kan impact immers meten op meerdere punten in de hele bevoorradingsketen:
- Hoe is bestaan van de boeren in Ghana en Ivoorkust verbetert? Indicatoren te over: inkomstenstijging per boer, aantal kinderen op school, opbrengst per hectare grond, afname gebruik chemicaliën etc.
- Hoeveel andere bedrijven beginnen het goede voorbeeld van de Tony's te volgen? Een voorbeeld: Unilever wil traceerbare cacao van de Tony's kopen voor de Magnum ijsjes (pag 351).
- Hoeveel consumenten in Nederland zijn zich bewust van de misstanden in de cacao-industrie? Dit laatste brengt ons terug naar waar het de oorspronkelijke 3 Tony's om te doen was: De consument bewust maken van zijn verantwoordelijkheid: ''Jij consumeert een product dat kinderen onder dwang en met hun blote handen oogsten. In feite financier en bevorder je slavernij'' (pag 27).

Sterk punt van deze bedrijfsbiografie is de openheid van de Tony's. Fricties en ruzies worden niet weggemoffeld, strubbelingen binnen het bedrijf lijken niet mooier te worden gemaakt dan ze waren. Een minder punt is het gebrek aan ruimte voor hoor en wederhoor van andere organisaties en bedrijven. De Tony's zijn een soort Asterix en Obelix, een luis in de pels van de grote boze wereld van de cacao-industrie. Meerdere spelers in die industrie, van Max Havelaar tot Albert Heijn tot de chocolade-multinationals, krijgen soms flinke kritiek van de onverzettelijke Galliërs, ongetwijfeld vaak terecht, maar wel zonder dat ze veel kans krijgen zich te verweren.

Tony's Chocolonely's repen zijn inmiddels 13 jaar in de verkoop. Hebben de Tony's in al die jaren alle oplossingen voor de misstanden in de cacao-industrie gevonden? Nee, natuurlijk niet. Maar wat zo bijzonder is, is dat ondanks al het succes, het hart nog steeds op de juiste plaats zit:

''Waar ik me nog altijd het meeste over kan opwinden, is de verwarring die bij de meeste bedrijven hoogtij viert. Geld is een middel, zo hebben we in Nederland afgesproken. Ook volgens de Dikke Van Dale is het een betaalmiddel, niets meer of minder. Een middel dus, geen doel. Nooit! Toch werken veel mensen puur voor hun salaris en houden veel organisaties zich alleen bezig met omzet, marktaandeel, marge en winst. Absoluut belangrijke zaken, maar het blijven louter middelen, die tot een echt doel zouden moeten leiden... Ons doel is 100% slaafvrije chocolade'' (pag 391).

Kies bewust.

[Tamára · Rating 3 out of 5]

Dit was beter geweest als een VPRO-docu van anderhalf uur of zo.

[Alexandra Slager · Rating 5 out of 5]

Vermakelijk geschreven en leuk om het hele verhaal van dit merk eens te lezen.

[Elly Stroo Cloeck · Rating 4 out of 5]

Het wereldschokkende en onweerstaanbaar lekkere verhaal van Tony’s Chocolonely geschreven door Jeroen Siebelink uit 2018 is misschien niet wereldschokkend, maar zeker wel schokkend. En misschien niet onweerstaanbaar, maar wel heel leuk en interessant. Een bedrijfsbiografie die je tegelijk wat leert over kinderarbeid, fairtrade en corruptie. En daarmee Tony’s chocolade nóg aantrekkelijker maakt.

Siebelink is er open over: hij heeft deze bedrijfsbiografie in opdracht van Tony’s geschreven. Maar, zo stelt hij, wel als journalistiek en kritisch werk, met alle vrijheid qua gesprekken en het inzien van documenten én bij het schrijven. Opvallend is dat Tony zelf (Teun van de Keuken) niet mee wilde werken: ‘het put me teveel uit’. Bij Jinek, in januari 2018, stelt Teun dat het boek niet deugt, een onderdeel is van een marketingcampagne. Maar dat Teun veel kritiek op Tony’s had en heeft is wél in het boek terechtgekomen. Zeer duidelijk is dat Teun vindt dat Tony’s te weinig doet aan ‘slaafvrij’ maken. Het boek legt uit hoeveel moeite dat kost en welke keuzes er gemaakt worden.

De bedrijfsbiografie Het wereldschokkende <…> Tony’s Chocolonely …
…. maakt in ieder geval duidelijk waar de naam, de verwarrende kleuren, de ongelijke brokken en de missie vandaan komen. Daar was ik wel nieuwsgierig naar. Het begint allemaal bij De keuringsdienst van waarde, waar de journalisten Teun van de Keuken, Maurice Dekkers en Roland Duong onethisch gedrag aan de kaak stellen. Ze bellen het informatienummer van allerlei A-merken en vragen waarom er water in de ham zit, of witte bonen in de Appelsientje. Hilarisch voor de kijkers, maar het leidt niet tot verandering. Soms wel tot juridische acties, die de drie zich niet kunnen veroorloven. Ze moeten het anders aanpakken. Een echt schandaal naar voren brengen! Een wereldschokkend en onweerstaanbaar lekker verhaal over een schandaal waar ze veel uitzendingen mee kunnen vullen. Meer impact maken door te herhalen!

Cacaoplantages
De volgende uitzendingen gaan over gedwongen kinderarbeid op cacaoplantages. Volgens de VN zijn er 2 miljoen kinderen die in de cacao werken in Ivoorkust en Ghana, die niets betaald krijgen, gevaarlijk werk doen, mishandeld worden. De chocoladeproducenten geven het toe, ja er is sprake van kinderarbeid, van slavernij zelfs. Maar ja, wat kun je eraan doen? De drie bedenken iets ludieks: Teun gaat zich aangeven bij de politie, want hij eet veel chocola en is dus medeplichtig aan die slavernij. Ze komen nergens. Wat dan? Ze gaan zélf chocola maken, slaafvrije chocola. Ze zullen Nestlé en de rest eens een poepie laten ruiken!

Ze bellen naar de VS, naar Ben & Jerry’s, een sociaal bedrijf waar ze mee willen samenwerken. Hebben die belangstelling voor stukjes slaafvrije chocola in hun ijs? Voor samen chocoladerepen maken? Dat hebben ze wel, maar in het gesprek met Teun struikelen ze regelmatig over de uitspraak van ‘Teun’. Zeg maar Tony, zegt Teun. Nu is het nadenken over de naam van hun chocola. Tony’s ligt voor de hand, maar nu nog iets met chocola erbij. ‘Chocolonely’ verzint een collega. De eenzame strijd van Tony, de eenzaamheid van de kindslaven. Het bekt lekker. Helaas trekt Ben & Jerry’s zich terug. Terug bij af. Nee, potverdorie, dan doen ze het toch helemaal zelf?!

De Tony’s Chocolonely reep
De wikkel dan, de kleur, het ontwerp. Rood moet het worden, de kleur van succes, van wereldmerken als CocaCola. Het staat voor alarm, alarm over slavernij in Afrika. Voor brutaal. Nou én, dat melkchocola in blauwe wikkels gangbaar is? Nou én, dat grote repen 180 gram zijn, en Tony’s 200 gram. En die ongelijke brokken? Die verwijzen naar de ongelijkheid in de wereld, en tegelijkertijd naar naar de geografie van de cacao-producerende landen in Afrika.

Slaafvrij
De grootste vraag die overblijft is de bewoording van slaafvrij. Op de wikkel staat niet ‘100% slaafvrij’. Zelfs niet gewoon ‘slaafvrij’. Maar: ‘samen maken we chocolade 100% slaafvrij’. De reden daarvoor vult het grootste deel van het boek. Ze dachten met het keurmerk ‘Fairtrade’ voor de cacaobonen de slaafvrije belofte waar te maken. Helaas. In Afrika worden vóór het transport alle bonen, fairtrade of niet, bij elkaar gegooid, zo blijkt uit hun éigen onderzoek in Ghana. Pogingen om de bonen van hun eigen plantages apart te houden worden gedwarsboomd door corrupte exporteurs. En als ook dat geregeld is, zitten ze nog maar op 50% slaafvrij, want van de cacaoboter, de andere helft van de chocolade, is helemaal geen oorsprong vast te stellen, niet traceerbaar. Daarom maken ze ook geen witte chocolade, dat is alléén cacaoboter.

Groeien, groeien
In de tussentijd is er een nieuwe aandeelhouder: Henk Jan Beltman. Hij stapt in als Tony’s een marktaandeel heeft van 1%. Dat is veel te weinig om enige impact te hebben, ze moeten groeien, groeien. Hij reist de wereld rond op zoek naar afzetmarkt, jaagt de omzet omhoog, verwaarloost zijn familie en krijgt een hartaanval. Hij doet een stapje terug. Teun heeft niet zoveel meer te maken met Tony’s, is geen aandeelhouder, en altijd erg kritisch. Toch wordt hij, als één van de initiatiefnemers, nog steeds overal bij betrokken. Hij blijft zeer kritisch en zelfs vilein: Tony’s heeft niets bereikt, het aantal kindslaven is zelfs nog toegenomen. Bij het 10-jarig bestaan van Tony’s in 2015 krijgen Teun, en veel personeelsleden, aandelen in Tony’s. Het maakt Teun minder vilein, maar niet minder kritisch.

Impact?
Heeft Tony’s wel wat bereikt met haar initiatief? Haar bonen en cacaoboter zijn per 2018 traceerbaar, maar de markt doet er nauwelijks aan mee. Haar boeren krijgen een eerlijke prijs, maar dat zijn er maar 4500 van de 2,5 miljoen. De andere merken volgen niet, die letten op de kleintjes. Wel komen er wat duurzame merken bij. Andere merken willen wel Tony’s traceerbare bonen kopen, maar zélf traceerbaar inkopen in Afrika? Nee. Veel te veel moeite. Steeds meer boeren vallen onder Fairtrade, maar het (iets verhoogde) loon is nog steeds te laag om van te leven. Kinderen werken nog steeds mee op de plantages, soms met onschuldige klusjes, en soms met dwangarbeid.

Om dit systeem te veranderen, is de medewerking nodig van de andere chocolaproducenten, van winkels, die kritischer moeten zijn op wat ze in de schappen leggen, van overheden die maatregelen moeten nemen en voor handhaving moeten zorgen. En van de consumenten, die betere keuzes moeten maken.

Iets is beter dan niets
Ik vond het een uitstekend geschreven verhaal wat veel informatie geeft over kindslaven en hoe het er aan toe gaat op plantages en havens in Ghana. Bepaald schokkend. Ik houd in mijn achterhoofd dat het een geromantiseerd verhaal is, en in opdracht geschreven. Misschien is Tony’s in werkelijkheid wel commerciëler en minder deugdzaam als in het boek naar voren komt. Kan. Maar dat maakt het niet minder interessant en leerzaam. En het maakte van mij een nog grotere Tony-fan. Iets is beter dan niets.

Ik gaf het boek 4 *

[Patrick · Rating 4 out of 5]

Leuk inzicht in hoe een van de leukste merken van het lkand zich heeft ontwikkeld. Wat eerst een jongens boek avontuur bleek wordt aan het einde een businessboek, maar dat is helemaal niet erg.

[Dorise · Rating 4 out of 5]

Eerder verschenen op: https://roodlokjeleest.blogspot.com/2...
Warme chocolademelk (met of zonder?), chocoladeletters, paaseitjes, chocoladefonteinen, -fondues. Hagelslag bij het ontbijt én in de koffer mee naar het buitenland of cacao ceremonies zoals de Inca´s vroeger al deden. Er zijn weinig voedingsmiddelen die zo cultureel omgeven worden als cacao. Toch kleeft er aan de productielijn van boon tot chocoladereep ook een nare bijsmaak, die van slavernij.

´Laten we onszelf aangeven. Als criminelen. Dan wordt het vanzelf een rechtzaak. Tegen ons. Daar kan Nestlé moeilijk bezwaar tegen maken.´
In 2004 klaagde Teun van de Keuken zichzelf aan als chocoladecrimineel omdat hij als consument bijdraagt aan de kindslavernij in Afrika. En daarmee begon het avontuur van het televisieprogramma de Keuringsdienst van Waarde, dat uitmondde in de oprichting van de bekende repen Tony´s Chocolonely. In opdracht van het bedrijf schreef Jeroen Siebelink de bedrijfsbiografie op, waarbij de lezer meegenomen wordt in dit wonderlijke avontuur en leert over zowel de ontstaansgeschiedenis van Tony´s als over de misstanden in de cacao-industrie. Opgeknipt in twee delen duikt de auteur met de lezer de achtergrond in van het bedrijf, met enerzijds de strijd tegen de cacao-misstanden, en anderzijds de worstelingen om zelf een volledig slaafvrije reep neer te zetten.

Het boek leest snel, erg snel. Het eerste deel, wat veel herkenning gaf van de VPRO-documentaire ´Tony´s´, wordt verhalend en spannend neergezet. Net als de documentaire heeft het een cliffhanger-achtige werking, zodat de lezer geboeid blijft, en ongemerkt hapjes informatie meekrijgt., Hoewel het soms een 1-op-1-kopie voelde van de documentaire, omvatte het boek wel meer details zoals over de interne conflicten en ruzies die speelden. In het tweede deel van het boek lees je uitgebreid over de bedrijfsvoering en passeren technische details de revu. Zo duurt het 3 bladzijden tot de wikkel tot stand komt.

Toch moet je bij dit boek niet in alle opzichten een gedetailleerd verslag verwachten, want hoewel het bedrijf en haar geschiedenis uitvoerig uit de doeken wordt gedaan, blijven de hoofdpersonen erg aan de oppervlakte. Wie precies Teun en zijn compagnons zijn, als mens, daar kan ik nog niet de vinger opleggen, en dat is jammer.

En dat brengt mij op het meest kritische aspect tijdens het lezen van dit boek. Hoewel Jeroen Siebelink vermeldt dat hij alle vrijheid gekregen heeft, en Tony´s een open bedrijf pretendeert, blijft het lastig om volledig onafhankelijk te schrijven in opdracht van. Zo kwamen de visies van de andere organisaties niet aan bod, zoals Fairtrade/Max Havelaar en Unilever, terwijl deze wel een wind van voren kregen door Tony´s. In een journalistiek verslag verwacht ik persoonlijk meer wederhoor. Echter denk ik dat Siebelink het desondanks aardig gelukt is om binnen de vrijheden zo onafhankelijk mogelijk te schrijven, gezien de beschrijvingen van de interne conflicten en de eerlijke worstelingen rondom ´100% slaafvrije chocolade´ die Tony´s niet kon realiseren. Gezien de journalistieke achtergrond van zowel het bedrijf als de auteur is het mogelijk geworden om reclame te maken die aardig transparant is over wat de consument voorgeschoteld krijgt.

Naast de reclame voor het bedrijf en de verhalende spanning die bij de (aanvankelijk) ludieke actie komt kijken, heeft het boek ook een sterk informerende functie, die zeker voor de nog niet volledig ingelezen consument tot de nodige inzichten zal leiden over hoe het gesteld is met de cacao-industrie. Veel mensen hebben namelijk wel een idee dat er misstanden zijn, maar meer kennis is nodig om tot actie te komen. Mijns inziens komt dit aspect in het boek goed aan bod, zonder dat deze stukken te langdradig of juist vingerwijzend worden.


''En wat jij kunt doen, als chocoladefan? Vraag om transparantie en traceerbaarheid. Kies bewust''
Passende bij de repen van Tony´s was het boek aan de forse kant en bij vlagen wat overdadig, zeker wat betreft de technische details van de bedrijfsvoering. Liever had ik het boek een stuk dunner gezien, en met meer aandacht voor de persoonlijke details, zodat het boek als goede pure chocolade langzaam kon smelten op de tong en daarmee de grondtonen naar boven konden komen. Toch raadt ik het boek aan de gemiddelde consument aan, door de blending van spanning met informatie en het toegankelijke smaakpalet van de taal.

[Karsten Lemmens · Rating 4 out of 5]

Wat een leuk boek. Non fictie, maar het leest als een roman. Een biografie van een onderneming, maar toch flitsend, entertainend, en razend interessant gebracht. Het boek is zelfs zo zwierig geschreven dat ik de claim op de achterflap - dat het gaat om een journalistiek werk - niet helemaal geloof. Quotes, details, sfeer wordt duidelijk aangedikt voor het verhalend effect. Maar dat is niet eens erg. Het maakt dat dit boek geen seconde verveelt.
Het is ook een moedig boek. Kritisch over de missie, het bedrijf, de mensen. Zonder handschoenen wordt het falen en de gebreken neergeschreven. Sommige protagonisten worden beenhard afgeserveerd.
Het eerste deel van deze klepper (bijna 400 blz is wel erg lang) is wel duidelijk interessanter dan het tweede. Het ontstaan, via de journalistieke queeste van Teun &'Co. is boeiender dan het bestaan, en de bedrijfsvoering van het bedrijf. Maar saai wordt het nooit, al had het tweede deel naar mijn gevoel korter gemogen.
Natuurlijk is dit boek één groot promowerk voor Tony's Chocolonely. Het is reclame. Maar het is wel eerlijke reclame. Transparant. 'Dit zijn we, dit bereikten we, hier schieten we tekort'. Voor zoveel eerlijkheid kan je alleen maar veel respect hebben. Er zouden veel meer bedrijfsboeken als dit moeten worden geschreven.

[Wim Chielens · Rating 5 out of 5]

Van de chocolade van Tony’s Chocolonely was ik al lang fan, van hun missie ook, maar nu las ik ook het boek. Het leest als een spannend jongensboek, dit verhaal van 3 journalisten die de (chocolade)wereld wilden verbeteren en hoe dat verhaal voorlopig uitmondt in een bedrijf dat meer dan 50 miljoen euro omzet draait en meer dan 50 werknemers telt. En de missie blijft: zoveel mogelijk cacao aankopen in West-Afrika om zoveel mogelijk boeren uit de armoede te helpen en op hun bedrijf niet meer aan gedwongen kinderarbeid te doen. (H)eerlijk boek, zeer kritisch ook, voor de eigen werking, voor de mislukkingen, voor de persoonlijke problemen. Zeker geen promoboekje! Opgelet, je krijgt wel zin in chocola bij t lezen...

[Janine Van · Rating 4 out of 5]

Goed geschreven verhaal over het ontstaan en vervolgens groeien van Tony’s Chocolonely. De vele hobbels die ze tegenkwamen. Zowel in Afrika, als bij het inkopen, verwerken en verkopen van hun repen. Ook worden onderlinge wrijvingen tussen hoofdrolspelers niet verhuld. Het principe van transparantie en we staan open voor kritiek blijkt daarmee ook uit dit boek. Evenals de opgave om trouw te blijven aan de doelstelling om de omstandigheden op cacaoplantages te verbeteren, en niet te zwichten voor het snelle(te) geld en het vergroten van de marges. Pleidooi om alleen nog maar Tony’s Chocolonely te eten.

[Carla · Rating 4 out of 5]

Ik vind het altijd interessant het verhaal van een bedrijf te lezen, hoe het begon, waar ze tegen aanlopen enzo. Het verhaal van Tony's kende ik nog niet, omdat wij een groot deel van de beginperiode in het buitenland woonden. Toen we terug kwamen in Nederland, was Tony's Chocelonely al een bekende (ik dacht in het begin dat het Chocelony was, dat rijmt wel beter). Met dit boek is voor mij dat gat weer gevuld.

2019 #33

[Nora · Rating 3 out of 5]

Ik had dit boek gekocht omdat ik benieuwd was naar het verhaal. Helaas is de schrijfstijl erg vermoeiend om te lezen. De verhaallijn zit vol met gaten en grote sprongen in de tijd, maar de kleine details over hoe alles eruitzag worden in iedere scene breed uitgemeten, het hele boek door. Als je dat leuk vindt dan zul je dit boek met plezier lezen, maar ik had graag meer verhaal gezien en minder losse taferelen.

[Tony Selhorst · Rating 4 out of 5]

Siebelink paints a picture - in Dutch - on a quest for slave-free chocolate by a couple of Dutch journalists who are touched by the poor working and living situation of modern day slaves in the African cacao industry. An easy read as the Tony's Chocolonely story is written down in novel style. A hard read to realize how humans are still used and misused in the world. Oh, and you keep thinking of chocolate while reading...

[Walther · Rating 4 out of 5]

Reep chocolade bij de hand en lezen maar.
Spannend relaas van het realiseren van idealen vermengd met kapitalisme, waarin groei de enige weg lijkt.
Zowel boeiend om bedrijfsontwikkeling te volgen als de weg die de hoofdpersonen afleggen.
Zodanig spannend dat ik enorm benieuwd ben naar volgende hoofdstukken van dit chocoladeavontuur met oprecht goede intenties.

[Wim · Rating 4 out of 5]

Lekker makkelijk geschreven historie van de reep leverancier Tony’s Chocolonely. Op weg naar duurzaam en slaafvrij chocolade. Met dit verhaal tussen de oren toch eens zo’n reep bij de super gekocht. En wat denk je? (H)eerlijk!

[Mirjam Bos · Rating 5 out of 5]

Echt genoten. Heerlijke schrijfstijl en boeiend verhaal. Hier en daar vast wat kort door de bocht of populair opgeschreven maar dat stoorde me totaal niet. Gewoon een inspirerend verhaal met duidelijke statements

[Sandra B. · Rating 5 out of 5]

Ontzettend leuk geschreven waardoor je helemaal mee ga in alle yesss en aargh momenten die bij ondernemen horen. Leuk herkenbaar voor ondernemers.

[Evy Kras · Rating 3 out of 5]

Een boek uit opdracht van Tony’s dus er wordt gevierd hoe Tony’s is. Best interessant hoe je van ideal naar onderneming gaat. Nét iets te lang for my taste

[Bea Mantel · Rating 3 out of 5]

Journalistiek bevlogen project wat zeer uitputtend in omvangrijk verslag met korte heldere zinnen is beschreven.