Roepman

by Jan Van Tonder

Hierdie gesins- en inisiasieroman speel af in 'n spoorwegkampgemeenskap in Durban in die sestigerjare. Die verteller is die 13-jarige Timus, en saam met hom beleef ons sy inisiasieprosesse in 'n grootmenswêreld, en sy waarnemings van die mense en lewe rondom hom. Timus is deel van 'n groot gesin wat dit nie breed het nie en waar die pa se beheptheid met die kerk ontstellende gevolge het. As jongste in die gesin is hy toegespin in sy eie droomwêreld en ook agter by sy portuurs oor die soet en duister dinge van die lewe. Hy het 'n sterk verbeelding en sy weergawe van insidente verleen 'n magies-realistiese gevoel aan die gebeure in die roman.

Genres: Fiction, South Africa, Drama

198 pages, Paperback

First published January 1, 2004

Reviews

[Coenraad · Rating 5 out of 5]

Ek het Jan van Tonder se boek lank nie gelees nie, tot ek onlangs die rolprentweergawe saam met 'n klas hoërskoolstudente gesien het. Die volgende dag het ek die boek geneem en dit voor slaaptyd die aand klaargelees - met groot genot. Ja, dit is nie altyd positief en mooi en helder nie, maar dit is hoe die lewe soms is. Van Tonder beeld Timus en sy familie se lewens oortuigend uit, met al die probleme, maar sy boek is nie reddeloos donker nie; daarenteen laat hy die ernstige aspekte ook nie ligsinnig voorkom nie. Die balans werk vir my baie netjies. Die hipernuuskierige Timus kan natuurlik veel meer vertel van ander karakters se gesprekke as wat 'n meer inkennige karakter sou kon. Dit is ook boeiend om sy grootwordproses te volg, vir die duur van die verhaal belemmer weens sy twee gebreekte arms - uiterlike manifestasie van die versperrings in sy ontwikkeling. Tog laat hy hom nie onderkry nie - hy loop en luister en leer voortdurend.

Dit interesseer my hoe die boek vereenvoudig en gestroop is vir die rolprentweergawe, hoewel laasgenoemde ook 'n afgeronde en oortuigende verhaal vertel, wat in sekere dele selfs beter geteleskopeer is as die boek.

Dit is ook opvallend dat Timus nie groot skade deurdink as gevolg van die molestering nie - in sowel die boek (waar die misdadiger Ruben is) as die rolprent (waar Hein hierdie narratiewe funksie oorneem). Sy ma maak wel die opmerking dat hy "anders" is, stiller, en dat sy verandering opvallend is soos veral met sy suster Erika, wie se kêrel weens sy kerkverband weggejaag is deur haar pa. In die boek word die "motivering" vir die molestering beter uitgewerk as in die rolprent - Ruben is self deur sy stiefpa gemolesteer; Hein se agtergrond word nie so netjies uitgewerk in die rolprent nie. In albei is dit duidelik hoe Timus ge"groom" word - dit is dalk die heel ontstellendste aspek van die saak.

Die menseverhoudings binne die gesin, asook tussen mense van verskillende ouderdomme, kerkverbande en rasse, bied ook vir 'n mens insig in die karakters en hoe hulle die lewe sien. Die dood van dr. Verwoerd is 'n belangrike element in die verhaal en laat lesers en kykers toe om belangrike houdings oor Suid-Afrika se situasie in daardie tyd te verstaan.

Die komplekse aard van die boek - 'n Bildungsroman binne 'n bepaalde historiese Suid-Afrikaanse konteks, met sterk gehandhaafde ideologiese standpunte wat die karakters se lewens bepaal en beperk - maak dit 'n uitstekende teks vir jong lesers. Die konsternasie by skole wat dié boek wou voorskryf, sê meer oor die engheid van die beswaarmakers as oor enigiets in die boek self.

Jan van Tonder writes a fluent warts-and-all narrative about a young boy's attempts to grow up in a Railway district in Durban in 1966. The complexity of the family, the community and the political situation makes this a highly readable novel, which was equally well filmed - the differences between novel and screenplay will provide interesting study material. Highly recommended for its honesty and convincing language use.

[Johann · Rating 5 out of 5]

Om ʼn verhaal soos hierdie te skryf, moet die skrywer ʼn fyn waarnemer van mense en hul gedrag wees. Dit ís Jan van Tonder wel en slaag hy op ʼn briljante wyse daarin om sy gewaarwordinge met ons as lesers te deel - om jou (kliphard) te laat lag op die een bladsy net om jou op die volgende bladsy ʼn traan in die oog te laat kry. Die patriargale gedonder wat soos 'n goue draad deur ons samelewing loop, word ook duidelik in hierdie boek uitgelig. Die boek kan plek-plek ook as hoogs ontstellend beskryf word, maar dis broodnodig. Dank die hemele vir ouma Makkie wat vir ʼn kort rukkie haar lewenswyshede kon laat neerdaal op hierdie Spoorweg-huis en die bewoners daarvan. Ek het al een keer in my lewe ʼn currie bunny-chow geëet, maar sal na dese nooit weer my mond daaraan sit nie! 🤣 Almal wat Afrikaans kan lees, moet hierdie boek lees.

[De Wet · Rating 4 out of 5]

Nie noodwendig 'n opbeurende boek nie, maar 'n realistiese snytjie van die stryd van alledaagse mense in die sestigerjare gesien deur die oë van die nuuskierige 13-jarige Timus. Veral hartseer om te aanskou is die mag wat sinlose kerklike doktrines (dans is sonde, twee mense van verskillende kerke wat dieselfde god aanbid mag nie saam wees nie, waddefok?) gehad het om eenvoudige menslikheid en empatie te verdring. Dieselfde met die apartheidsbeleid, waar goeie mense moes ly bloot as gevolg van hulle velkleur. Dankie tog dat hierdie argaïese instellings nie meer hierdie mag oor mense het nie.

[Mari · Rating 1 out of 5]

Ek weet nie of jy Kooperasie-stories uit die 80's onthou van die drie ou mense wat op die stoep gesit het en die hele dorp se doen en late bespreek het nie.
Die meeste van die tyd was die stories ammusant en lig, maar so een maal per maand was daar hierdie storie van iemand wat tot 'n skokkende, tragiese einde kom; die soort wat jou asem wegslaan.

Hierdie het my daaraan herinner. Daar was vir my geen positiewe uitkoms vir enigeen in die storie nie en dit het my die boek laat toemaak met 'n bitter smaak in my mond. Vir party mense is dit seker 'n teken van die sukses van die boek; vir my nie.

[Sabine Jahnke · Rating 5 out of 5]

Stargazer was a well written book which captured the struggles of growing up in an Afrikaans community during apartheid well. I found that eventhough it was a translation of the original Roepman it was a compelling read. Still I noted that some of the important aspects of the book that only were apparent in afrikaans were missing. So I would suggest to read the original if it is possible or later watch the movie Roepman, which captures the essence of the book well.

[Rea Gerber · Rating 4 out of 5]

Baie goed. Kan identifiseer met die era EN die dogters. Bedonnerde pa en al.

[René Annandale · Rating 2 out of 5]

Nie 'n boeiende verhaal nie, ek kon nie 'n klimaks raaklees nie. Die storie gaan net aan en aan op dieselfde trant. Baie min van die roepman self, te min om die boek na hom te vernoem.

[Garrick · Rating 4 out of 5]

Baie goeie boek en dit is nogal snaaks ook.