Al een miljoen jaar reizen mensen door Europa. Van de raadselachtige homo antecessor die zijn voetafdrukken achterliet op de kust van Engeland tot de reiziger over de snelwegen van vandaag. Onder elke voetstap ligt een vorige, onder elke verharde weg een ezelpad of karrenspoor, onder elk voetpad de afdrukken van een jager of prooidier. Toch spelen de lange, doorgaande wegen van Europa geen rol in de verbeelding of de identiteit van haar bewoners. Waarom heeft de Europeaan zo’n ambivalente verhouding ten opzichte van de doorgaande routes van zijn continent? Op zoek naar het antwoord op die vraag volgt Mathijs Deen ontheemden, struikrovers, pelgrims, gelukzoekers, veroveraars en racers die hun weg hebben gezocht langs de kusten en over de rivieren en de wegen van Europa.
Van Boekelo tot Smolensk en van de eerste Europeanen tot de baronnen die rond 1900 op de openbare wegen van Europa raceten: Over oude wegen is een avontuurlijke tocht door Europa en een fascinerende reis door de tijd.
Mathijs Deen (1962) is een Nederlandse schrijver, radiomaker (VPRO-radioprogramma OVT) en voorlezer van audioboeken.
Voor Over Oude Wegen ontving Deen in 2018 de Halewijnprijs. Het Lichtschip (La Nave Faro) is door de havenautoriteiten van Livorno bekroond vanwege zijn verdienste als verspreider van kennis over de zeevaart.
Una sostanziale delusione, e la quantità di tempo (e di fatica) occorsa per portarlo a termine ne è la dimostrazione più concreta e incontestabile. Resta una lettura a metà via tra l'agevole e l'insipido. Il sottotitolo recita "un viaggio nella storia d'Europa", in realtà si tratta di una storia approssimativa e a campione. Qualche passo evocativo effettivamente c'è, ma per la maggioranza i passaggi sono approssimativi sia nella forma che nel contenuto.
L'idea teorica è buona, pur non essendo quella gran novità: mescolare ricerca storica, diario di viaggio, un po' di storia autobiografica e un po' di racconto. Peccato che nella pratica non tutti siano in grado di portare la cosa a compimento e darle mordente. Non tutti hanno la bravura narrativa per far risultare avvincente un racconto necessariamente molto vago e molto frammentato. Vassalli in Terre Selvagge, ad esempio, fa molta fatica ad avvicinarsi a tale obiettivo, e ancora di più ne fa qui Deen. Però Vassalli è uno che la Storia la sa bene eccome, mi ricordo di aver ben percepito lo spirito della ricostruzione dell'Italia di un tempo nel suo La notte della cometa. Altro esempio di letteratura "storico-stradale": Conti ne Il grande fiume Po ha il problema di aver fatto il suo viaggio più con la penna che con le scarpe; qui con Deen forse il problema è all'inverso, la parte di ricerca è debolissima, ma anche la testimonianza diretta è palliduccia. Sapere che il tal personaggio, nell'anno tale, si trovava a Bari, esattamente come l'autore si trova a Bari nel 2017, può essere un punto di partenza ma non mi basta per sentire la storia avvincente, sarò esigente ma per meravigliarmi ed emozionarmi mi serve qualche dettaglio in più. A paragone, come diario di viaggio che affianca la Storia, Annibale di Rumiz è molto meglio riuscito.
Deen ha questa fissa di voler partire dalla nomenclatura delle strade europee (la E8, la E70, la E125 ecc ecc.) quando invece questo elemento della storia recente non doveva nemmeno esser preso in considerazione nel libro, lo capisce anche un bambino che queste denominazioni delle strade sono del tutto fittizie perché appiccicate in maniera posticcia secoli e secoli dopo, un lavoro sicuramente utile ma solo ai fini burocratico-amministrativi. Queste denominazioni delle strade stanno alle strade antiche come l'Euro sta ai fiorini, agli scudi, ai soldi di un tempo: sicuramente utile e importante, sicuramente rappresenta un ottimo "epilogo" della Storia, ma il sugo della Storia, quello che ti emoziona, non è lì.
L'altro concetto su cui insiste l'autore è che "sotto ogni strada c'è un sentiero percorso nel tempo da pionieri, migranti, ecc": questo corrisponde a verità ma solo grossomodo, nel senso che le grandi direttrici nord-sud (esempio più lampante, la Romea/Francigena) e est-ovest, sono tutt'oggi le stesse, ma intese appunto come direttrici, o ancor meglio come direzioni del flusso, non certo come strade specifiche. Se si va a guardare le singole strade, ci sono casi diversissimi tra loro: c'è il caso di alcuni tratti di Aurelia che oggi sono effettivamente asfaltati e quindi si può dire con certezza che laddove un tempo passavano le legioni di Roma, sullo stesso tratto oggi ci passano i camion; però ci sono anche i casi di tanti valichi transalpini e transappenninici che oggi si percorrono via autostrada, con le gallerie e i viadotti e compagnia bella, mentre un tempo si percorrevano i passi lassù in cima; e poi ci sono i casi di strade che un tempo erano arterie fondamentali, perché portavano il pellegrino o il mercante o il soldato in prossimità del tal castello o del tal convento o della tal locanda, e che oggi sono tratturi a malapena segnati sulle cartine del CAI. Di questi ultimi casi ne conosco tantissimi nelle zone dove vivo, non starò ad illustrarli per ovvi motivi, ognuno avrà più o meno idea di quelli presenti nelle sue zone di conoscenza/residenza, e nel complesso sono portata a pensare che questi ultimi casi - quelli in cui la strada principale di un tempo è stata al tal punto abbandonata da essere a fatica individuabile, in favore di una qualche statale fondovalle o qualche superstrada che aggira più agevolmente gli ostacoli geografici - dicevo sono portata a pensare che questi ultimi casi siano in verità di gran lunga più numerosi dell'esempio eclatante della Aurelia in cui la strada, per lo meno in alcuni tratti, è ancora precisamente la stessa identica di un tempo.
Taglio corto: per ritrovare le emozioni, per me è necessario ritrovare quei sentieri (s)perduti, individuarli a mezzo di un qualche rudere, di un vecchio cippo di confine o di una vecchia carta presente negli archivi storici, e poi magari concionare sul perché e percome siano andati in totale disuso e nel dimenticatoio. Invece Deen preferisce sedersi sugli allori dell'intervista con il direttore del museo tal dei tali - certo, molto più facile che andare a spulciare un archivio polveroso - e autoconvincersi che la strada percorsa dai personaggi di un tempo è proprio la stessa identica che sta percorrendo lui ora. Contento lui.
Il racconto migliore è quello relativo al coscritto (campagna di Russia dell'esercito Napoleonico), questo racconto preso da solo potrebbe essere da quattro stelle. Il pellegrino (via francigena, medioevo) e il cercatore di fortuna (dal Portogallo all'Olanda, XVII sec) partono bene ma poi si perdono un po', potrebbero essere da tre stelle. Precursore (epoca preistorica) e profugo (I sec. a.C) , corridore (gare stradali automobilistiche in europa inizio XX sec) e figliol prodigo (tema immigrazione XXI sec) sono decisamente insipidi, due stelle. Ma la menzione speciale, la vetta di bruttezza con una stella (a tre punte) si raggiunge con il capitolo dedicato al brigante cosiddetto "Bulla Felix" che imperversa tra Roma e Puglia nel II sec. d.C.: un imbarazzante miscuglio di Robin Hood e il Gladiatore, e mi chiedo se sia un caso che entrambi i personaggi siano stati interpretati da Russell Crowe nella moderna cinematografia. Riteniamoci ancora fortunati se Deen non ci ha aggiunto qualcosina anche del Capitano Aubrey.
With a title like "Over old ways. A voyage through the history of Europe" this seems like an alternative to In Europe: Travels Through the Twentieth Century by Geert Mak. But it isn't. It's just a collection of historical stories of (rather unknown) people travelling through Europa. A bit uneven: some of them are really informative, others rather are historical novellas. No translation available yet, that's why you can find my Dutch review below.
Mathijs Deen neemt het Europees wegennetwerk (genummerd met A- en E-aanduidingen) als uitgangspunt om een alternatieve geschiedenis van Europa te vertellen. Een mooie vondst, maar wel één die verwachtingen opwekt, als zou hij een eigensoortige ‘In Europa’ van zijn landgenoot Geert Mak aanbieden. En dat doet hij echt niet. In de plaats krijgen we een beperkte verzameling essays waarin de geschiedenis wordt geëvoceerd van enkele relatief onbekende mensen die op verschillende tijdstippen door (een deel van) Europa zijn getrokken, min of meer (maar niet altijd) volgens het traçé van de huidige A- of E-wegen.
Ik vond enkele van zijn evocaties buitengewoon interessant, zoals die van 800.000 jaar oude voetsporen van een prehistorisch gezin aan de kust in Norfolk en tal van andere paleontologische vondsten die voortdurend de Europese prehistorische geschiedenis dwingen tot herziening. Ook het verhaal van de Romeinse struikrover Bulla in de 3de eeuw na Christus en dat van Deen’s eigen voorvader Coenraad Nell die verplicht meetrok met de Napoleontische troepen tijdens de veldtocht van 1812 zijn aardige evocaties.
Maar in deze en andere verhalen toont zich ook de beperking van Deen’s aanpak: zijn essays groeien soms uit tot regelrechte historische verhalen, waarin het speculatieve gehalte het haalt van het historisch-documentaire. De onderlinge samenhang, en ook de band met dat Europese wegennetwerk is soms ver te zoeken. Dit is een heel aardige bundel historische essays, waarin je als gemeenschappelijke noemer kunt ontdekken dat elk mensenleven niet alleen een figuurlijke maar ook een fysieke reistocht is. (2.5 stars)
Via het Europees wegennetwerk gidst Mathijs Deen de lezer doorheen de geschiedenis van Europa. Een geschiedenis die vaak verbonden blijkt met de herinneringen, de interesses en de familiegeschiedenis van Deen zelf; een geschiedenis waarin het wegennetwerk nog vaker zoek raakt. Ik begon het boek met grote verwachting, en ondanks de vele mindere reviews die ik bij aanvang las, werd ik meteen meegesleept in Deens race over oude, Europese wegen. De eerste stukjes lazen enorm vlot, Deen bleek een goed verteller en ik hing aan zijn lippen. Ik begreep de kritiek niet goed. Maar hoe meer wegen ik samen met Deen bereisde, hoe meer ik de weg zelf kwijt raakte. Ik zag het plan niet meer, alsof Deen de wegenkaart tijdens het rijden door het autoraam had gezwierd. De verhalen die hij vertelde klonken steeds minder interessant, gingen soms te snel of bleven net hangen in te veel van hetzelfde. Toch las ik verder op zoek naar mijn compagnon de route. Die vond ik in Mohamed, in Marokko, helemaal aan het einde van het boek. De prehistorie en vandaag, daar hield Deen me gekluisterd. Al die oude wegen tussenin, die had ik graag anders zien lopen. Omdat er in Europa zo veel wegen beter verhalen.
Questo libro ha come protagonisti i viaggiatori in Europa di tutti i tempi, partendo dagli uomini primitivi fino ad arrivare alle nostre autostrade. In queste strade antiche (non sempre asfaltate) hanno viaggiato ladri, re, principi, imperatori, poveri diavoli, cacciatori, prede, invasori, popoli in fuga, rifugiati, pellegrini, attori itineranti, eserciti, ecc.
Mi sono piaciuti soprattutto i capitoli sugli uomini primitivi, sulle gare automobilistiche e sul bandito che depredava i vari personaggi che, poveri malcapitati, passavano per le sue strade. Ma era un ladro gentiluomo, li spogliava ma gli lasciava il necessario per proseguire. Altri capitoli li ho trovati abbastanza deludenti. Non ha un genere preciso questo libro: sono perlopiù racconti basati su fatti storici e romanzati dall'autore.
Een boek dat (een klein deel van) de geschiedenis van Europa ophangt aan de paden die de mensen aflegden. Uitgangspunt zijn de huidige E-wegen en het weten dat onder deze verbindingswegen oudere banen liggen (vaak Romeinse). De tijd die besproken wordt gaat van de vroegste prehistorie tot en met nu. De geschiedenis wordt opgehangen aan historische figuren, tenzij bij de prehistorie, en deze mensen wordt een leven, gevoelens en gedachten gegeven. Dit boek is dus eerder een mengeling van non-fictie met fictie. De verhalen die mij het meest bekoorden zijn die waarbij er het minste gefantaseerd werd (denk ik). Ik was extatisch bij het deel over de prehistorie, geboeid door de tocht van Boiorix van Jutland tot bijna aan de poorten van Rome, ik leefde mee met Gudrid, het hoofdpersonage uit een IJslandse sage die, zegt men, als Pelgrim naar Rome ging en was ontroerd door het verhaal van Mohammed uit Marokko en zijn grootvader die samen met andere dorpsouderen geld verzamelde om een weg naar het dorp te kunnen aanleggen, zodat de geëmigreerden gemakkelijk terug zouden kunnen keren. Ik heb veel gegoogeld terwijl ik dit boek las. Ik mis in het boek kaartjes die de bewegingen van de volkeren of individuen aanduiden en ook wat foto's.
Dit boek was een impulsaankoop. En na weken steeds verlekkerend naar de kaft te hebben gekeken, was nu het moment aangebroken om het te lezen. Ik verwachtte een non-fictief boek over reizen over oude wegen door Europa. In feite ging het daar ook over. Maar dan met een hoog fictief gehalte. De hoofdstukken zijn uiteraard op feiten gebaseerd, maar lezen als een verhaal. Dat was niet wat ik verwacht had, dus ik moest even schakelen. Maar eigenlijk werd ik toen wel meegenomen door een bijzondere reis door de tijd. waarbij ik vooral heb genoten van de pelgrim en de veroveraar, maar vooral, vreemd genoeg van de racer. Het begin van de automobiel-industrie, het lijkt zo dichtbij, maar met de auto ergens naar toe rijden was in het begin van de 20ste eeuw nog zo niet vanzelfsprekend. En juist dat sprak mij aan.
De verhalen in dit book gaan allemaal over reizigers/ migranten door Europa, sinds het begin der tijden. De kwaliteit van de verhalen was jammer genoeg niet altijd op hetzelfde pijl, maar het boek is zeer de moeite waard. Anecdotisch en fragmentarisch geeft het een goed idee van het fenomeen migratie dat dit continent nog altijd vormgeeft.
This is a very good book about migration in Europe, since the beginning of times. With a number of stories the author shows in a fragmentary way what ‘migration’ meant and means for Europe. Too bad it is not translated.
"Chi viaggia attraverso l'Europa viaggia sempre sulle orme di qualcun altro. Sotto ogni strada c'è un sentiero percorso nel tempo da pionieri, migranti, mercanti e conquistatori."
Per antiche strade è un saggio che tratta un tema molto intrigante, infatti il libro contiene otto diversi racconti ambientati tra alcune delle più famose e antiche strade europee, racconti che hanno per protagonisti personaggi completamente diversi l'uno dall'altro. Mathijs Deen ci conduce in questo racconto e lo fa con la stessa passione con cui da piccolo ascoltava il padre descrivere l'antica strada che li avrebbe portati dai nonni, la vecchia E8 che collegava Londra a Mosca. E' da piccolo che l'autore sviluppa una forte attrazione per quell'antica rete di strade e per le storie che su quelle strade si sono svolte. Sono quelle strade alla base di questo saggio, strade che si trasformano nelle storie di otto pellegrini, otto viandanti, otto migranti, che le percorrono in tempi ed epoche diverse. Così leggiamo del primo viandante, che dall'Africa arrivò fino in Europa, leggiamo delle avventure del brigante Bulla Felix, che imperversa sulla famosa via Appia, ma ci sono anche un ebreo in fuga dall'inquisizione che finisce per arrivare in Olanda, e ancora Guđriđur, una pellegrina islandese che dalla sua fredda patria arriva fino a Roma al cospetto del Papa. Storie diverse, per epoca e per tempi, ma che hanno tutte in comune la strada, il viaggio, un cammino che li porta lontani da quello che conoscono. Mathijs Deen è stato davvero bravo nella ricostruzione storica di tutte le storie che animano il suo racconto; le narra in ogni capitolo intervallandole alla storia di come si sono svolte le sue ricerche, alle opinioni di esperti e a tante altre informazioni che ci permettono di comprendere meglio le storie di questi viandanti. Lo stile dell'autore non è mai noioso, le storie che ci narra sono ricche di particolari e di dettagli, sia sui personaggi che sugli ambienti che sulle strade che percorrono. Questo saggio potrebbe essere definito come un lungo dettagliato viaggio alla scoperta delle strade europee e degli uomini europei che le hanno percorse per la prima volta. L'idea di base è sicuramente molto affascinante perchè la sua realizzazione va a creare un affresco ricco di personaggi diversi, di racconti che spaziano tra epoche e luoghi lontani, tante voci che si intrecciano, tante strade che si intersecano. Consigliato a chi vuole conoscere qualcosa in più del nostro passato e della nostra identità, attraverso le storie delle strade che da sempre legano l'Europa da confine a confine.
Ik vind het altijd moeilijker om een boek niet geheel positief te beoordelen als er (haast) nog geen andere recensies zijn... Maar ik heb heel gemengde gevoelens voor dit boek. Eigenlijk ís het ook een heel gemengd boek. Sommige hoofdstukken zijn beeldschoon en zou ik met 5 sterren beoordelen (de wegbereider, de ontheemde, de struikrover, de pelgrim) en Mathijs Deen schrijft wonderschoon verhalend en beeldend, maar een paar hoofdstukken zijn heel oninteressant en niet constant of coherent genoeg, haast te fluïde als het ware (het hoofdstuk over de Spaans-Joodse vluchtelingen, het hoofdstuk over de Napoleontische oorlog en het voorlaatste hoofdstuk over Marokkaanse remigres).
Al met al is de eerste helft van Over Oude Wegen ijzersterk, maar de tweede werpt toch een schaduw over het geheel. Gelukkig maakt verderop in het boek De racer nog wat goed. Maar de inconsistentie laat zien hoe anders het medium boek is vergeleken met radio. Het is te lezen dat Mathijs Deen eigenlijk (ten eerste) radiomaker is. Want waar op de radio korte, hap-snapuitweidingen leuk zijn om naar te luisteren, houden ze op papier niet altijd lang genoeg de aandacht vast. Toch zou ik iedereen met een greintje interesse in Europese geschiedenis aanraden in ieder geval de eerste helft van het boek te lezen.
Tra il saggio e il romanzo storico, lo scrittore olandese Mathijs Deen ripercorre le strade d'Europa attraverso una ricostruzione degli eventi del passato, con personaggi realmente esistiti ma meno conosciuti. Sono otto racconti in ordine cronologico, ognuno ambientato in tempi e luoghi diversi partendo dal primo racconto dalla preistoria fino ai giorni nostri. Mi è piaciuta l'idea di base, per me entusiasmante, che mi ha fatto viaggiare nel tempo, il racconto più affascinante è stato il primo forse perché risale a un'epoca lontanissima, ma anche quello del corridore mi ha coinvolto, mentre mi hanno un po' annoiato, perché troppo prolisso il racconto del coscritto e quello del teatro un po' confusionario. Tutto sommato una lettura a tratti molto coinvolgente.
Ik hoorde over dit boek in het Radio1 programma "Interne keuken" en het gesprek daar met auteur Mathijs Deen kon me zodanig bekoren dat ik meteen het boek wilde lezen. Dat begon erg interessant, met eigenlijk het opzet en de rode draad door het project, maar van hoofdstuk tot hoofdstuk is de interesse erg variabel. Het is misschien zoals ik las in een andere recensie, dat het vooral sterke verhalen - in kleine doses - voor de radio zijn, maar dat ze in geschreven vorm minder goed ontvangen worden. Sommige verhalen - in mijn geval wellicht waar de verhaallijn ergens een persoonlijke ervaring raakt (ja, ik ken Atapuerca bijvoorbeeld) - vond ik idd aangenamer om te lezen dan andere, maar het boek eindigt met een positieve noot, want iedereen kent wel een hoehoe!!-weggetje ;-) ...of niet soms?
A metà tra il reportage e il saggio, Deen ripercorre alcune delle tappe percorse dagli avi di quelli che oggi definiremmo europei. In una qualche misura è una piccola opera di costruzione dell'Unione Europea come sentimento comune. Dal punto di vista storico, si è preso buoni margini per rendere il racconto ben impresso nella mente del lettore fuori dal più arido resoconto accademico. Unica pecca, lo stile molto anglosassone di introduzione attraverso aneddoti, impressioni ed esperienze personali, un modello che a me personalmente non ha mai fatto impazzire. Consigliato a chi è meno affine alla saggistica storica, ma vuol imparare qualcosa di più su un passato meno noto e celebre.
Mathijs Deen neemt je werkelijk mee op reis. Over de wegen van Europa en door de tijd. Heerlijk om mee te gaan in een tijd dat reizen wordt afgeraden. Zo lijkt het alsof ik toch op vakantie ben geweest.
Antiche vie romane, polverose strade di campagna, mari, corsi d'acqua e in generale le strade europee: sono questi i luoghi che fanno da sfondo - ma a tratti anche da protagonisti - alle storie narrate in questo libro. Attraverso di esse, l'autore ci porta alla scoperta di diversi angoli d'Europa (e non solo) in compagnia di soldati, attori, piloti di auto da corsa, mercanti, banditi, vichinghi e altri viaggiatori in cerca di nuove opportunità o avventure oltre confine. Del resto, le strade europee sono da secoli strumenti per superare i confini e le divisioni tra i popoli. Le storie descritte nel libro sono discretamente documentato. Non mancano delle note biografiche dell'autore.
Een heerlijk boek. Ik begrijp de terughoudende of negatieve commentaren niet... ofwel begrepen de auteurs van die commentaren het boek en de verhalen niet. Het doel van de reis is niet belangrijk, de reis zelf is dat wel. Sommige reizen hebben zelfs geen doel of bestemming. Zo is voor mij "De Veroveraar" over de catastrofale Ruslandcampagne van Napoleon, echt prachtig. En het verhaal over Charles Jarrot sluit aan bij een van mijn vroegere cursussen. Andere verhalen brengen dan weer plaatsen in beeld waar ik ooit geweest ben, of nog heen wil gaan. Mathijs Deen brengt stukken geschiedenis tot leven op een heel originele manier. Ook het feit dat hij bij de ene mensen begint, maar dan verdergaat met anderen, om dan weer door te gaan met weer andere mensen, of terug te keren naar de initiële personages, wekt het ganse gevoel van reizen nog meer op. Wat mij betreft had dit boek gerust nog langer mogen doorgaan, net als de wegen en de reizen.
Een fijn boek, waarin het plezier en soms ook ongemakken van het reizen door Europa heel beeldend beschreven wordt. In mooie zinnen en met een fijne gevoelige toon. Toen ik het boek bijna uit had, kwam ik er achter dat de auteur een site met mooi beeldmateriaal heeft gemaakt: https://uberaltewege.com
Het Europa van vakantiereizen is een continent met prachtige landschappen, kusten en rivieren. Steden en culturen die zich gevormd hebben in een lange reeks van eeuwen. Dat is het Europa dat het onderwerp is van dit boek dat bestaat uit negen historische novelles. De inleiding en de epiloog is autobiografisch en heel herkenbaar als je opgegroeid bent in de jaren ’60 en ’70. We trokken de wijde wereld in met de eerste gezinsauto’s toen de welvaart toenam. De snelwegen hadden nog E- nummers en sloten aan op Autobahnen. En elk jaar kwamen we verder maar nimmer bereikten we het uiteinde van zo’n autosnelweg met zo’n E-nummer. De E-wegen strekten zich uit vanwege het nieuwe Europa over het oude continent en gingen verder dan onze vakanties. E-wegen gingen naar echt verre oorden. Dat gevoel was de inspiratie van de auteur voor dit boek. Want al duizenden jaren trekken er mensen door Europa. Mathijs Deen maakte negen boeiende verhalen over de levens van historische figuren met tot de verbeelding sprekende reizen over “ons” continent waar wij later op de achterbak van een Ford Cortina, Renault Dauphine, VW bus, Opel Kadett of Lelijke Eend onze avonturen zouden beleven. Dit boek laat zich heel goed “in etappes lezen” om af te wisselen met andere boeken. De laatste hoofdstukken las ik tijdens de Corona crisis toen we opeens thuis moesten blijven. Toen de wegen van Europa ineens niet meer toegankelijk waren. Wenen, Parijs, Rome en Spanje waren niet meer “bereikbaar”. En ineens was er het besef hoe gewoon het was om wel kris kras door Europa te reizen met de auto. Dat gaf dit boek nog een extra dimensie: hoe heerlijk is het om in je hoofd met de verhalen van Mathijs Deen door Europa te reizen en steden en streken te herkennen terwijl het er in het echt even niet in zit. Geen spectaculair maar wel gewoon een heel prettig boek om te lezen en fictief op reis te gaan door de tijd en door Europa. En chapeau voor alle research die de schrijver verricht heeft.
"Chi viaggia attraverso l'Europa viaggia sempre sulle orme di qualcun altro. Sotto ogni strada c'è un sentiero percorso nel tempo da pionieri, migranti, mercanti e conquistatori". Queste le frasi che compaiono nella retrocopertina sono in assoluto il riassunto dello spirito da cui è animato questo libro, che è sia una storia di incontri nel presente sul passato, sia una raccolta di storie del passato sul viaggio, le sue difficoltà, le sue opportunità e le sue finalità. Non ho trovato tutte le narrazioni avvincenti, così come credo di sentirmi fortemente influenzato dalle numerose recensioni che ho letto (che mi hanno un po' fuorviato sul senso e sul contenuto del libro), ma credo di poter dire di essere contento di aver scoperto questo corposo volume. Di per sè si è trattato di un viaggio attraverso i millenni dell'Europa, questo continente in cui si intrecciano strade, che sono poi storie di popoli e di singoli, dove il macrocosmo e il microcosmo si fondono e si intercambiano, in un continuo dialogo diacronico tra ieri e oggi e sincronico tra nord e sud e tra est e ovest. Lo stile giornalistico, con pause e riprese, allargamenti di orizzonte e repentine discese nel dettaglio, è ottimale per questo libro, che non è un romanzo ma nemmeno un saggio, forse un reportage godibilissimo perché mai complicato né troppo tecnico. Se però devo fare un appunto, avrei gradito, visto che si tratta di un testo dove la geografia è fondamentale, trovare delle cartine o delle mappe, anche stilizzate: mi sono dovuto arrangiare con Google Maps per individuare luoghi così sperduti e ignoti.
“’Dit is de E8,’ zei mijn vader. ‘Die loopt van Londen naar Moskou.’”
Over oude wegen begint met een bezoekje aan het hoofdkantoor in Genève waar ze na de Tweede Wereldoorlog zijn begonnen met het plannen van de bekende E-wegen. Waarna de schrijver ons meeneemt op reis door Europa. Door de eeuwen heen. Acht verhalen over onbekende mensen. Denen die rond 100 jaar voor Christus via de Elbe en Donau afzakten naar het zuiden. Of Bulla de struikrover die huishield langs de via Appia rond het jaar 200. Gudridur die vanuit IJsland op bedevaart gaat naar Rome in 1025. Over Jacob Barocas die in de 17e eeuw vlucht voor de inquisitie in Spanje en naar Amsterdam trekt.
Het mooiste verhaal gaat over Coenraad Nell. Nadat Napoleon de Lage Landen in 1810 heeft geannexeerd, wordt Coenraad in 1811 opgeroepen voor de dienstplicht. En zo trekt hij met zijn compagnie via Zuidlaren richting Smolensk. De Grande Armée achterna. Prachtige dagboekfragmenten van kapitein Wagevier en kolonel Wagner. Helemaal geweldig omdat ik net Oorlog en vrede van Tolstoj had gelezen.
Ook een aardig verhaal vond ik het verslag van de autorace van Parijs naar Wenen waaraan de Engelsman Charles Jarrott meedoet in 1902. Naar aanleiding van dat verhaal ga ik nog eens Philipp Blom’s De duizelingwekkende jaren lezen.
Gelukkig kwam ik er via een Goodreads-recensie achter dat er ook een bijbehorende website met foto's bestaat: www.overoudewegen.com
So I largely decided to listen to this audiobook because I really like Mathijs Deen's narration. I've listened to three other books narrated by him and enjoyed them a lot. So why not see how he does as a writer, and enjoy him narrating his own book? Well as always, the narration was great, the book on the other hand was entertaining but not particularly memorable.
I think the largest issue here is that the book can't really decide what it is trying to be. With the idea of Europe's long, complex and century-old road network in the back of his head, Mathijs Deen recounts in a novelized fashion the stories of people who traveled far and wide in different historical time periods. We hear the stories of the first hominids in Europe, of the icelandic Gudrid who traveled to the America's and to Rome, of a sephardic Jewish refugee who fled from Spain to the Netherlands, of the first car races across European roads, and so on. The problem is that these stories and people have almost nothing in common except for the fact that they travelled. It almost feels like a short story collection, but short stories are very hard to write and I didn't often get carried away by them and their characters. The epilogue was also unnecessarily cheesy.
But hey, any excuse to listen to Mathijs Deen on my bike commutes to work, right?
De schrijver neemt de oude wegen van Europa als uitgangspunt om een aantal personen ten tonele te voeren die om wat voor reden dan ook door Europa hebben gereisd. Hij gaat daarbij van de oertijd tot een laatste reis van de Marokkaans Mohamed in 2016. Al die mensen hebben een eigen verhaal. Opvallend: de verhalen van de Denen die heel Europa doortrokken na een stormvloed, een IJslandse vrouw die via Groenland, Amerika, weer Ijsland uiteindelijk een bedevaart naar Rome maakt, een autocoureur die in het begin van de 20e eeuw aan autoraces over de openbare weg dwars door Europa deelnam tot die na 1903 verboden werden, en een dienstplichtige Nederlandse soldat die naar Rusland en terug geweest is in het leger van Napoleon. De verhalen hebben allemaal een kern van waarheid, maar de schrijver schrijft zo gedetailleerd alsof hij er zelf bij was. Daarmee wordt het deels fictie maar wel op zodanige wijze dat je voelt hoe het geweest moet zijn. Een heel mooi beeld gevend van de geschiedenis. Goed geschreven, prettig leesbaar boek al is het begin een beetje stroef, omdat hij het daar vrijwel uitsluitend over het wegennet heeft.
Forse sarà che mi ero fatta un'idea diversa di questo libro prima di iniziare la lettura, ma purtroppo non mi ha entusiasmato. L'idea di partenza è buona, descrivere la storia dell'Europa attraverso dei racconti brevi che trovano il loro punto d'incontro nel tema di fondo, appunto, delle antiche strade d'Europa. Il problema è che di strade vere e proprie, in realtà, se ne parla poco, per cui la narrazione appare un po' dispersiva rispetto al tema narrativo che dovrebbe seguire. Alcune storie sono sicuramente ben descritte (a partire da metà libro in avanti), altre meno, in generale credo che alcuni racconti avrebbero potuto essere asciugati in molte meno pagine. Il libro dà degli spunti interessanti, ma nel suo insieme viene a mancare proprio quello che dovrebbe essere il suo filo conduttore, ossia raccontare l'Europa attraverso le strade.
Lo spunto di partenza è molto interessante: in Europa, in linea di massima, non c'è l'idea del coast to coast forse perché le strade erano usate dagli eserciti e portavano guerra e oppressione. In realtà esiste un progetto europeo di tracciatura di linee di comunicazione da Est a Ovest, da Nord a Sud: tutte le strade sono riconoscibili dalla lettera E. L'autore usa questa idea per raccontare le vicende storiche più o meno romanzate di persone che per sfuggire alle inondazioni, alle persecuzioni religiose, per compiere un pellegrinaggio o per correre in auto si sono spostati attraverso l'Europa al di là di confini e barriere. Qua, secondo me, sta il punto debole del libro: le storie sono molto slegate tra di loro e non fanno praticamente mai riferimento allo spunto iniziale. In ogni caso, il libro mi ha intrattenuto e ho scoperto qualcosa di nuovo.
Van Boekelo tot Smolensk en van de eerste Europeanen tot de baronnen die rond 1900 op de openbare wegen van Europa raceten: Over oude wegen is een avontuurlijke tocht door Europa en een fascinerende reis door de tijd. Van tijd tot tijd boeiend, zeer mooi beschreven door Deen, maar voor mij 3 sterren. Een boek krijgt van mij 4 sterren of meer als ik 's ochtends al denk "was het maar avond dan kan ik verder in mijn boek". En dat had ik bij dit boek niet, het moest uit om aan een volgend boek te kunnen beginnen. Maar dat ligt meer aan mij dan aan Deen omdat de inhoud mijn in teresse gewoon minder had.
Non è stato un fiasco totale ma si inserisce di diritto nella grande famiglia delle "letture insoddisfacenti di agosto", ché sembra sto mese raramente porti rivelazioni. L'idea di partenza è bella, e ci sono parti del libro che sono davvero interessanti (ad esempio tutti i discorsi più tecnici sulle strade e sul modo di viaggiare), peccato che le storie raccontate risultino troppo spesso insipide se non tirate, esagerate. Non un libro che consiglierei nonostante, alla fin fine, me lo sia goduto.
Het gaat inderdaad over oude wegen en toch ook weer niet. Ik weet niet goed wat ik verwachtte bij dit boek. Ik denk toch iets meer over de oude wegen zelf en over hun ontstaansgeschiedenis, maar het pakte toch wat anders uit. In het merendeel van de verhalen gaat het vooral over historische personen die een reis maakten via oude reisroutes, die soms nu nog steeds bestaan, maar soms ook niet. Die ‘oude wegen’ zijn dan vooral een kapstok om de verhalen over die reizigers aan op te hangen. Die verhalen zijn dan overigens wel weer boeiend genoeg.