Stel dat de standaard-evolutietheorie klopt. Wat betekent dat dan voor het christelijk geloof? Voor mijn geloof? In dit boek onderzoekt dr. Gijsbert van den Brink de mogelijke gevolgen van acceptatie van de evolutietheorie voor vragen als: Hoe kijken we naar de Bijbel? Hoe zit het met lijden en dood, met Adam en Eva, met de zondeval - en hoe is de mens dan beeld van God? Sluiten bovendien toevallige mutaties de voorzienigheid van God niet uit? Van den Brink wil christenen met dit boek helpen ontdekken of en hoe orthodox geloven en evolutie kunnen samengaan.
Sinds ik in 2002 zelf biologie ging studeren en geconfronteerd werd met de overweldigende bewijslast voor de evolutietheorie, wachtte ik al op dit boek. Tot nu toe combineerde ik zelf al het geloof in schepping en evolutie met elkaar. Ik merkte dat ik er soms raar op aan werd gekeken. Want vaak worden scheppingsgeloof en evolutietheorie met elkaar in tegenspraak geacht. Dat dat niet zo is, bewijst dit boek. Grondig en creatief combineert Van den Brink in dit boek orthodox-christelijk geloof en evolutie. Is dat mogelijk? Ja, dat is mogelijk. Het is heel knap dat de auteur laat zien de belangrijkste uitdagingen niet liggen in de scheppingsleer, maar in de hermeneutiek, theodicee, theologische antropologie en voorzienigheidsleer. Dit verbreedt de discussie en zet het ook in de juiste proporties. De auteur doet dat ook op uiterst sympathieke wijze. Het debat over geloof en wetenschap tussen gelovigen en atheïsten - maar ook tussen gelovigen onderling - wil nog wel eens emotioneel gevoerd worden. Om bij voorbaat alle weerstand weg te nemen, gaat Van den Brink daarom uit van een puur hypothetisch standpunt: "Stel dat de evolutietheorie juist is, moeten wij dan bepaalde geloofswaarheden opgeven?" Zo kan iedereen met hem meelezen en -denken zonder zijn eigen positie onmiddellijk op te geven. Heel eerlijk en zorgvuldig is hij ook over zijn eigen huidige positie in 3 lagen die op elkaar verder bouwen:
1. Deep time (de tijdschaal van miljoenen jaren): empirisch buitengewoon sterk (geologie, astronomie) 2. Tree of life (gemeenschappelijke afstamming): gevestigde status en aannemelijk (fossielen, genetica) 3. Survival of the fittest (natuurlijke selectie): serieuze wetenschappelijke discussie (NB. 'fit' is niet 'de sterkste', maar de 'best aangepaste', dus kan ook 'meest sociale' zijn...)
Ik hoop dat in reacties vanuit orthodox-christelijke kring en dan vooral de 'jongeaardecreationisten' door zal klinken dat ze dit boek echt hebben gelezen en overwogen. Maar omdat een voor hen bepaalde geliefde manier van Bijbellezen ter discussie staat ('letterlijk' of 'prima facie') zal het moeilijk worden echt open te staan. Hierin ligt ook een beetje het tekort van dit boek, namelijk dat het geen goed alternatief biedt voor hoe we Genesis 1-3 dan wél moeten lezen. Dat kan Van den Brink niet aangerekend worden: hij is dogmaticus en geen bijbelwetenschapper. Het zou fijn zijn als er een orthodox-christelijke oudtestamenticus de handschoen op zou nemen en Genesis 1-11 uit zou leggen vanuit dit nieuwe evolutionair-creationistische wereldbeeld.
Van den Brink doet in dit boek een dappere poging om op eerlijke wijze mogelijke problemen (en oplossingen) die de evolutietheorie vormt voor het orthodoxe Christendom te bespreken. Van den Brink onderscheid drie lagen die problemen lijken te kunnen vormen: 1. Een oude aarde wegens geologisch bewijs. 2. Gemeenschappelijke afstamming wegens genetisch en fysiologisch bewijs. 3. Natuurlijke selectie als hoofdmediator van het evolutionaire proces. Elke laag lijkt tot twee theologische problemen te leiden. Van den Brink bespreekt zeer effectief en uitgebreid de verschillende perspectieven die te vinden zijn in de literatuur, waarna hij zelf een oordeel probeert te vellen. Ik kan geen oordeel doen over hoe eerlijk de verschillende perspectieven zijn voorgesteld, maar de oordelen die hij velt lijken consequent met het aangeleverde materiaal. Het levert voor zowel Christenen als niet-Christenen interessante inzichten op! Wat mij met name verraste is dat veel ogenschijnlijke problemen teruggevoerd kunnen worden tot theologische problemen die al eeuwenlang een uitdaging vormen voor zowel gelovigen als niet-gelovigen. Bijvoorbeeld de vraag waarom God zoveel lijden heeft toegestaan in het evolutionair proces, kan teruggevoerd worden op de eeuwenoude vraag waarom God überhaupt zoveel lijden toestaat.
Ik kan dit boek dan ook alleen maar aanraden, al is het wel vrij technisch materiaal. Toen ik begon als student jaren geleden heb ik het ook geprobeerd te lezen, maar heb ik het moeten neerleggen omdat het toch boven m'n pet ging. Er wordt flink wat filosofisch en theologisch jargon gebruikt, wat voor een oningevoerde lezer een obstakel kan vormen bij begrip van de materie. Ik kan dan ook Van de Brink's andere boek 'Oriëntatie in de filosofie' (ook niet de makkelijkste...) aanraden voor een bekendwording met sommige termen. Dit klinkt als wat werk, maar het is absoluut de moeite waard!
Zijn christelijk geloof en evolutie met elkaar te verenigen? Zeker! Eenvoudig zelfs. Men neme de bijbel, kijkt waar die in tegenspraak is met wetenschappelijke inzichten en kiest dan de juiste optie:
1. Als het enigszins kan stel je dat de tekst anders gelezen moet worden dan vaak gedacht. Met wat mentale gymnastiek is een tekst vaak wel multi-interpretabel. 2. Lukt dit niet, dan volstaat het vaak om te zeggen dat een tekst niet letterlijk moet worden gelezen, maar meer symbolisch van aard is. 3. Als dit niet slaagt is er altijd nog de optie om gelovig te aanvaarden dat 'we niet kunnen wegen welke redenen [God] heeft'.
De bezwering van de auteur na ieder hoofdstuk dat dit echt geen concordistische excercitie is klinkt wat hol en wanhopig.
2 sterren in plaats van 1 omdat de auteur wel een oprechte poging doet om zoveel mogelijk argumenten de revue te laten passeren en ze recht doet, en omdat hij het mentale plooi- en masseerwerk beheerst dat nodig is om de twee schijnbaar onverenigbare theorieën zo te positioneren dat er nét voldoende ruimte lijkt om ze naast elkaar te laten bestaan, zolang je niet al te kritisch bent.
Prachtig boek waarvan ik wilde dat ik het eerder had gelezen, omdat het me misschien had geholpen om mijn geloof vast te houden. Gijsbert van den Brink laat zien dat veel geloofsartikelen niet uit de lucht komen vallen maar dat er al eeuwenlang over elk aspect van de dogmatiek is nagedacht en dat ook over elk aspect van alles te vinden is. Als christen weet je dat wel, maar je treft zelden iemand aan die dat gewoon vloeiend en zonder enige moeite allemaal oplepelt en op een heel prettig leesbare manier presenteert. Kort samengevat schijnt de 'evolutietheorie' licht op geloofszaken die sowieso inherent al voor discussie vatbaar zijn - het is niet de schuld van 'evolutie' dat er soms frictie ontstaat. En hij schrijft gewoon ontzettend fijn en hij is echt enorm belezen en het is echt zo iemand waarvan je meer boeken wilt lezen. Geen tegenwerping is hem vreemd, hij gaat gewoon alle kanten van de zaak af en laat de lezer dan de keuze.
Interessant boek. Geeft stof tot nadenken. Ik ben niet erg overtuigd van veel argumenten. Bovendien vind ik het bewijs voor sommige aspecten van evolutie nog steeds erg dun. Maar goed, de insteek van het boek is niet evolutie te bewijzen, zelfs niet ervan uitgaan dat evolutie aanvaardbaar is, maar om te onderzoeken wat er over blijft voor christelijk geloof als de evolutie theorie in zijn geheel juist zou zijn. Dhr v.d. Brink is een zeer erudiet mens en bovendien intelligent. Het boek levert zoals verwacht mooie inzichten op. Hier en daar een beetje breedsprakig.
Over het algemeen een goed boek dat een overzicht aanreikt. Soms zijn de details duizelingwekkend, maar de rode lijn is ook voor de niet ingewijde lezer (mijzelf) goed te volgen.